Европа дошла до болен но клучен заклучок дека мора да биде поодлучна и воено поавтономна, ослободена од зависноста од сè поавторитарната американска администрација која, според оценките, веќе не ги споделува либералните демократски норми и вредности. Ова е централната порака на извештајот подготвен за Минхенската безбедносна конференција што започнува оваа недела, објави британскиот весник „Гардијан“.
Во документот се нагласува дека Европа влегува во период на отворена идеолошка конфронтација со Белата куќа на Доналд Трамп, при што сè поголем број европски лидери ја прифаќаат реалноста дека САД повеќе не се сигурен безбедносен и трговски партнер. Потребата од поголема воена автономија веќе не се смета за теоретска дебата, туку за практична нужност.
Како клучен момент во овој пресврт се посочува говорот на американскиот потпретседател Џеј Ди Венс на минатогодишната Минхенска конференција, кога тој ги обвини европските елити дека ја задушуваат слободата на говорот и ја поттикнуваат масовната миграција. Според извештајот, токму тогаш Европа сфатила дека администрацијата на Трамп радикално се оддалечува од досегашните трансатлантски позиции и од вредносната рамка што со децении ја дефинираше западната алијанса.
Односите дополнително се влошиле преку низа конкретни судири – од американскиот притисок Украина да прифати територијални отстапки кон Русија, преку заканите за преземање на Гренланд, до протекционистички мерки како воведување царини и ограничувања за инвестиции. Поделбата јавно ја посочи и канадскиот премиер Марк Карни, кој на Светскиот економски форум во Давос предупреди на длабок раскол меѓу САД и нивните традиционални западни сојузници.
Извештајот оди чекор понатаму и оценува дека Европа со растечка загриженост, па дури и со ужас, го следи „лизгањето на САД кон конкурентен авторитаризам“, при што се отвора прашањето колку е навистина отпорна американската демократија. Се наведува дека Вашингтон се оддалечува од либералните принципи што го обликувале повоениот светски поредок и дека постои ризик активно да се создава „постамерикански“ меѓународен систем.
Политиките на Трамп, според критичарите цитирани во документот, не водат кон „повторно величење на Америка“, туку претставуваат „самоубиство на велесила“. Во таа насока, европските лидери заклучиле дека долгогодишната зависност од американската воена моќ и политиката на попустливост ги достигнале своите крајни граници.
Извештајот отворено ги повикува европските лидери да бидат поодважни, поиновативни и појасни во своите одлуки и јавни пораки. Се оценува дека стерилните соопштенија, предвидливите конференции и претпазливата дипломатија повеќе не функционираат во свет во кој противниците дејствуваат агресивно, без почит кон правилата и воспоставените норми. Наместо реактивен пристап, се бара активна изградба на нови, поодржливи безбедносни и политички структури.За разлика од администрацијата на Џо Бајден, која поддршката за Украина ја сметаше и за морална обврска и за стратешки интерес, Трамп и неговиот тим, според извештајот, покажуваат вознемирувачка наклонетост кон рускиот претседател Владимир Путин.
Заклучокот е недвосмислен: Европа повеќе не може да си дозволи да биде пасивен набљудувач. Во услови кога, како што се наведува, „сè е на коцка“, европските лидери мора да преземат поголема одговорност за сопствената безбедност, политичка автономија и иднина.
