Војната во Иран веќе почнува директно да се одразува врз џебот на европските граѓани, додека новите податоци покажуваат забрзување на инфлацијата и отвораат сериозна дилема пред европските власти за тоа како да реагираат на растот на цените.
Според анализа на Politico, инфлацијата во еврозоната во март достигнала највисоко ниво во повеќе од една година, поттикната од наглото поскапување на горивата како последица на конфликтот што ги наруши клучните светски трговски рути.
Новите бројки го ставаат раководството на Европската централна банка пред сложен избор – дали да ги зголеми каматните стапки за да ја сопре инфлацијата, или да избегне дополнителен притисок врз економијата која веќе трпи поради високите цени на енергијата.
Слична дилема постои и кај владите низ Европа, каде што цените на енергенсите веќе достигнуваат високи нивоа, а можноста за нови субвенции е ограничена, за разлика од 2022 година кога беа воведени масовни мерки за поддршка.
Според податоците на Евростат, потрошувачките цени во март пораснале за 1,2 проценти на месечно ниво, односно за 2,5 проценти на годишно ниво, што е значително забрзување во однос на февруарските 1,9 проценти и отстапување од минатогодишниот тренд кога инфлацијата се движеше околу целта од 2 проценти.
Растот е речиси целосно резултат на поскапувањето на енергенсите, што укажува дека глобалниот раст на цените на нафтата брзо се пренесува врз крајните потрошувачи. Истовремено, базичната инфлација бележи благо забавување.
Аналитичарите предупредуваат дека најлошото допрва може да дојде доколку конфликтот се продлабочи.
„Инфлацијата во наредните месеци ќе достигне врв над 3 проценти, а може да порасне и значително над 4 проценти ако дојде до дополнителна ескалација“, изјави аналитичарот Феликс Шмит од банка Беренберг.
Во Европската централна банка засега се надеваат дека ваквото сценарио ќе се избегне, нагласувајќи дека нема да брзаат со зголемување на каматните стапки поради т.н. шокови на понудата врз кои имаат ограничено влијание.
Сепак, сигналите од теренот не се охрабрувачки. Истражување на Европската комисија покажува значително зголемување на бројот на компании кои планираат да ги покачат цените во следниот период, што дополнително го зголемува ризикот од долгорочна инфлација.
Дополнителна загриженост изрази и главниот економист на Европската централна банка Филип Лејн.
„Политичкиот систем мора да се насочи кон оние на кои им е помошта најпотребна, наместо да се води од „просечниот гласач“ и да се обидува да опфати што е можно поголем број луѓе“, изјави Филип Лејн.
Во меѓувреме, вниманието е насочено кон следниот состанок на Европската централна банка закажан за 30 април, на кој се очекува каматните стапки да останат на сегашното ниво од 2 проценти. Сепак, доколку кризата продолжи, аналитичарите не ја исклучуваат можноста за ново заострување на монетарната политика до крајот на годината.
Претседателката на Европската централна банка Кристин Лагард веќе предупреди дека искуството од претходните кризи остава долгорочни последици врз економските очекувања.
„Цела генерација сега ја доживеа својата прва епизода на висока инфлација. Следниот пат можеби нема да бидат толку бавни во реакцијата“, изјави Кристин Лагард.
