Застојот во транзитот на нафта и петрохемиски производи низ Хормушкиот теснец ги наруши глобалните синџири на снабдување и ги поттикна цените на пластиката и полимерите на највисоки нивоа во последниве четири години, додека увозниците бараат нови добавувачи и замени за суровини по значително повисоки цени.
Според процените, низ Ормутскиот теснец годишно минуваат петрохемиски производи во вредност од 20 до 25 милијарди долари, што ја засилува загриженоста дека подолготрајни нарушувања би ги натерале производителите зголемените трошоци да ги префрлат врз крајните потрошувачи.
„Сите компании што увезуваат од Блискиот исток – а тоа, може да се каже, е речиси целиот свет – изгубија голем добавувач и сега се натпреваруваат за замени по значително повисоки цени“, предупредува аналитичарот Џоел Моралес.
Блискиот исток, предводен од Саудиска Арабија, во 2025 година учествувал со повеќе од 40% од светскиот извоз на полиетилен и снабдувал речиси сите региони, со исклучок на Северна Америка. Цените на клучните материјали како полиетиленот (PE) и полипропиленот (PP) силно пораснале од почетокот на конфликтот, следејќи го и растот на трошоците за сурова нафта и други суровини.
„Глобалната логистика стана неизвесна“, оценува извршниот директор на американскиот Dow, Џим Фитерлинг, додавајќи дека половина од светската понуда на полиетилен е под удар на случувањата на Блискиот исток.
Аналитичарите предупредуваат дека евентуално целосно затворање на теснецот би можело да ги наруши испораките на околу 1,2 милиони барели специфичен нафтен дериват и дополнително да ја ограничи достапноста на важни суровини за петрохемиската индустрија. Според оцените, најсилно би била погодена Азија поради големата зависност од нафтени деривати како основа за производство на пластика, со највисока изложеност кај Јапонија, Јужна Кореја и Индија.
Производителите во Азија и Европа веќе се соочуваат со повисоки влезни трошоци и притиснати маржи, бидејќи во значителна мера се потпираат на увоз од Блискиот исток. Во Европа, дополнителен проблем е јазот меѓу растечките цени на нафтата и постојните договорни цени, што го отежнува префрлањето на трошоците врз купувачите, додека Северна Америка има релативна предност поради поголемата достапност на суровини.
Во САД пластиката најчесто се произведува од природен гас и сродни суровини, за разлика од многу други региони каде доминира употребата на нафтени деривати. Поради тоа, американските производители, кои значителен дел од полиетиленот го извезуваат, остваруваат натпросечна заработка, но поскапувањата веќе се прелеваат кон крајните потрошувачи преку корекции на цените кај дел од компаниите.
Притисокот се чувствува и надвор од индустријата за пластика: најавени се дополнителни надоместоци и покачувања, а дел од компании во Европа пријавуваат поскапувања на специјални адитиви и пластификатори и до 50%, повикувајќи се на континуираниот раст на трошоците. Аналитичарите предупредуваат дека растот на влезните трошоци може да ја ослабне побарувачката за секундарни производи и да ги засили инфлаторните притисоци на глобално ниво, додека на подолг рок е можно и окрупнување на пазарот во корист на големите производители со пониски производствени трошоци.
