Лебот, месото и млекото може да поскапат: Се зголемува ризикот од нова криза со храната

Следниот бран поскапувања на храната би можел да започне уште пред производите да стигнат до продавниците. Растот на цените на енергенсите, ѓубривата и транспортот, заедно со воените конфликти и климатските промени, создава ризик од поскапо земјоделско производство и повисоки цени на храната во 2027 година.

Според најновите податоци на Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО), глобалниот индекс на цените на храната во септември достигнал 136 поени, што е зголемување од 1,5 отсто во однос на август и 5,8 отсто на годишно ниво. Житарките поскапеле за 5,1 отсто за еден месец, а шеќерот за 6,1 отсто.

— реклама —

Сепак, најголемата загриженост не е само актуелниот раст на цените, туку и трошоците за идното производство. Анализа на S&P Global предупредува дека нарушувањата во снабдувањето со енергенси и земјоделски суровини преку Ормускиот Теснец можат дополнително да ја влошат состојбата. Природниот гас е важна суровина за производство на азотни ѓубрива, дизелот е неопходен за земјоделските машини, а транспортот ги поврзува производителите со пазарите.

Обединетите нации се обидуваат да обезбедат посебен механизам за транспорт на ѓубрива низ Ормускиот Теснец. Според „Ројтерс“, пред војната низ овој морски премин се транспортирала приближно една третина од уреата со која се тргува на светскиот пазар. Претставникот на ОН, Жорже Мореира да Силва, предупредил дека доцнењето на договорот за транспорт може да доведе до пропуштање на сезоната за сеидба и да ја намали земјоделската продуктивност.

— реклама —

Ако поради високите цени земјоделците почнат да користат помалку ѓубрива, приносите би можеле да се намалат по неколку месеци. Доколку тоа се случи во повеќе земји истовремено, последиците би можеле да се почувствуваат на светско ниво, преку помало производство и дополнителен притисок врз цените.

Податоците на Светската банка дополнително укажуваат на растот на трошоците. Според извештајот за глобалната прехранбена сигурност, од јуни до средината на септември 2026 година цените на житарките пораснале за 18 отсто, на пченката за 26 отсто, а на пченицата за 22 отсто. Истовремено, од институцијата наведуваат дека глобалните залихи на храна засега се генерално доволни.

Дополнителен ризик се климатските промени. Светската програма за храна предупредува на можни последици од силен феномен Ел Нињо, кој би можел да предизвика суши, поплави и екстремни температури во повеќе региони. Таквите услови можат дополнително да го отежнат производството на храна и да ја зголемат зависноста на одделни земји од меѓународните пазари.

— реклама —

За Македонија, глобалните движења се важни поради увозот на земјоделски суровини, енергенси, добиточна храна и готови прехранбени производи. Поскапувањето на житарките може да ги зголеми трошоците за производство на леб и брашно, но и за добиточна храна, што подоцна би можело да се одрази врз цените на месото, млекото и јајцата. Повисоките цени на шеќерот и растителните масла, пак, влијаат врз производството на преработена храна.

Сепак, не сите производи поскапуваат со ист интензитет. Во септември, според ФАО, меѓународниот индекс на цените на месото се намалил за 1,1 отсто, а индексот на млечните производи за 0,1 отсто. Исто така, растот на светските цени не се пренесува веднаш и во целост врз малопродажните цени, бидејќи влијание имаат домашното производство, залихите, договорите со добавувачите, конкуренцијата и девизните курсеви.

Долгорочните анализи на Организацијата за економска соработка и развој и ФАО укажуваат дека повисоките трошоци за енергија и ѓубрива би можеле посилно да влијаат врз цените во 2027 година отколку во 2026 година. Според нивното неповолно сценарио, реалните цени на ѓубривата би биле 29 отсто над основното сценарио во 2026 година и 17 отсто во 2027 година.

Најголемиот ризик е што последиците може да се почувствуваат со задоцнување. Поскапувањето може да започне со суровините и производството, да продолжи низ транспортот и преработката, а дури по неколку месеци да се одрази врз цените на храната во маркетите. Засега не може прецизно да се предвиди колку би поскапела потрошувачката кошничка во Македонија, но нарушувањата во снабдувањето и повисоките трошоци претставуваат ризик за идните цени.