Документ на МАНУ на сајтот на американската Национална библиотека за медицина: како мозоци од Македонија станаа дел од светската психијатриска наука
На официјалниот сајт на американската Национална библиотека за медицина е објавен научен документ подготвен од Македонската академија на науките и уметностите – Оддел за медицина, депониран како авторски ракопис со слободен пристап во јули 2014 година. Станува збор за труд со наслов „Збирка за психијатриски мозоци во Македонија: Општи лекции за научна соработка меѓу земјите со различно богатство“, кој првично бил објавен во 2013 година во научното списание Prilozi.Документот не е клиничка студија со конкретни медицински дијагнози, туку аналитички и искуствен научен труд во кој авторите опишуваат и анализираат речиси две децении долга соработка меѓу македонски и американски институции во областа на невропатологијата и психијатријата, заснована на обдукциски мозочни примероци од Македонија.Како започнала соработкатаСпоред трудот, соработката започнала во 1996 година меѓу Универзитетот „Колумбија“ во Њујорк и Институтот за судска медицина во Скопје. Главната научна цел била проучување на мозочните промени кај шизофренија, а подоцна и кај други психијатриски нарушувања, вклучително нарушувања на расположението и случаи на самоубиство.Македонија била избрана како партнерска земја поради високата стапка на обдукции, релативно краткиот постмортем интервал и постоењето на квалификуван медицински кадар, но со ограничени ресурси за научни истражувања. Американската страна, пак, располагала со напредна технологија и лабораториска инфраструктура, но со сериозен недостиг од соодветни примероци за психијатриски истражувања.Од каде се мозоците и како се обработуваатВо документот јасно се наведува дека мозочните примероци потекнуваат од обдукции на психијатриски пациенти во Македонија, кои биле упатувани и обработувани преку Институтот за судска медицина во Скопје. Годишно се собирале од 25 до 75 мозоци, со медијан постмортем интервал од околу 13 часа, што е исклучително кратко во меѓународни рамки.По обдукцијата, дел од мозочното ткиво се замрзнувало со специјален медиум, а друг дел се фиксирал во формалин и потоа се чувал во бафер, со цел да се зачува неговата имунореактивност. Паралелно со физичката обработка, се спроведувале и психолошки обдукции, односно ретроспективни клинички проценки врз основа на медицинска документација и интервјуа. Авторите потенцираат дека без вакви клинички податоци, самиот биолошки материјал нема научна вредност.Што овозможила оваа соработкаИако трудот не наведува конкретни патолошки откритија, во него се истакнува дека благодарение на свежината и начинот на обработка на ткивото било можно да се развие нова и исклучително сигурна метода за Голџи-боење на човечки неврони, што претставува значаен методолошки напредок. Мозочниот материјал и клиничките податоци од Македонија биле искористени во 39 финансирани научни истражувачки проекти во САД, Канада и Македонија.Како директна последица на проектот, во Македонија биле воспоставени нови лабораториски капацитети за електронска микроскопија, стереологија и протеомика, а државата во следните години инвестирала значителни средства во научна опрема.Предизвици и улогата на клучните актериВо документот отворено се опишуваат и проблемите со кои се соочувала соработката, меѓу кои чувството на таканаречен „научен колонијализам“, административните бариери и недоволната традиција за меѓуинституционална соработка. Овие пречки, според авторите, биле надминати преку транспарентност, личен ангажман и воведување меѓународни етички и истражувачки стандарди.Посебно се нагласува улогата на Горазд Росоклија, професор на Универзитетот „Колумбија“ со потекло од Македонија, кој бил главната врска меѓу американските и македонските институции и лично ги решавал најсложените административни прашања, особено околу извозот на биолошки примероци. Клучна институционална улога имал и Алексеј Дума, тогашен директор на Институтот за судска медицина во Скопје, кој инсистирал Институтот активно да се вклучи во научни истражувања и ја отворил вратата за проектот. Трет автор на трудот е Ендру Џеј Дворк, професор на Универзитетот „Колумбија“, кој учествувал во научниот и методолошкиот развој на соработката.Пораката на документотВо заклучокот, авторите порачуваат дека успешната меѓународна научна соработка не смее да се сведува на едноставно користење ресурси, туку мора да гради локален научен капацитет и институционална култура. Документот, објавен во 2013 година и јавно достапен од 2014 година преку американската Национална библиотека за медицина, претставува редок писмен доказ како Македонија, преку обдукциски систем и стратешка соработка, станала релевантен партнер во светската психијатриска и невропатолошка наука.И овој документ „Psychiatric brain collection in Macedonia: General lessons for scientific collaboration among countries of differing wealth“ е јавно достапенMејлови на Епштајн: мозоци од Македонија користени во истражување за нов лек - Скопје1.мк
Свет | пред 2 седмици
