Цената на дизелот во Европската Унија достигна историски максимум и за првпат во рамки на актуелната статистика значително го надмина бензинот. Според најновите податоци на Европската комисија, пондерираната просечна цена на дизелот на 21 септември изнесувала 2,226 евра за литар, што е за 13,4 центи повеќе од бензинот „Еуросупер 95“.
Станува збор за највисока цена откако во 2005 година започнало следењето на овие податоци. Тоа значи дека полнењето резервоар од 50 литри со дизел во просек веќе чини околу 111 евра.
И покрај рекордната цена, дизелот во ЕУ и натаму има пониско просечно даночно оптоварување од бензинот. Данокот на дизелот во просек изнесува 0,861 евро по литар, односно 38,6 отсто од крајната малопродажна цена. Кај бензинот, просечниот данок е 0,981 евро по литар.
Еден од факторите за наглото зголемување на цените се нарушувањата во енергетските текови поврзани со војната на Блискиот Исток и ограничувањата во транспортот преку Ормускиот Теснец.
Од крајот на февруари просечната цена на дизелот во ЕУ пораснала за околу 40 отсто. Според проценките на експерти на Европската централна банка, маржите за рафинирање придонеле со околу 0,41 евро по литар кон цената на дизелот во третата недела од септември, што претставува околу 19 отсто од сумата што ја плаќаат возачите.
Според анализата на ЕЦБ, за позначително намалување на цените би било потребно да дојде до прекин на војната на Блискиот Исток, нормализирање на протокот низ Ормускиот Теснец и обновување на глобалната активност на рафинериите.
Иако дизелот моментално е поскап на бензинските пумпи, европските земји во просек и натаму го оданочуваат пониско. Минималната акциза според правилата на ЕУ изнесува 0,33 евра по литар за дизел, наспроти 0,359 евра за бензин.
Разликата во даночниот третман со години се поврзува со потребата од поддршка на транспортниот сектор, земјоделството и другите дејности кои во голема мера зависат од дизелот. Европската комисија во 2021 година предложи промена на правилата, според која оданочувањето повеќе би се темелело на енергетската содржина на горивата, а не само на нивната количина.
За таквата промена, сепак, потребна е согласност од сите 27 земји членки.
Даночното оптоварување на дизелот се формира во две фази. Најпрво се пресметува акцизата, односно фиксен износ за секој литар, а во одредени земји се додаваат и други давачки, како јаглеродниот надомест. Потоа се пресметува ДДВ врз целата сума, вклучително и акцизата. Стапките на ДДВ во ЕУ се движат од 17 отсто во Луксембург до 27 отсто во Унгарија.
Меѓу земјите членки има значителни разлики во даночното оптоварување. Во Грција, на пример, акцизата за дизелот изнесува 0,41 евро по литар, а ДДВ е 24 отсто, при што вкупното даночно оптоварување достигнува 0,855 евра по литар. Кај бензинот, акцизата е 0,70 евра, што значи даночна предност за дизелот од 28,6 центи по литар.
Во Австрија даночното оптоварување изнесува 0,897 евра по литар, во Литванија 0,945 евра, додека во Франција достигнува 1,005 евро. Во Холандија данокот е 1,006 евра по литар, а токму оваа земја има и највисока малопродажна цена на дизелот во ЕУ – 2,579 евра за литар.
Во Белгија даночното оптоварување достигнува 1,014 евро по литар, а во Германија 1,024 евра.
Германија, сепак, презеде чекор за намалување на товарот за возачите. На 25 септември Бундестагот одобри намалување на енергетскиот данок за дизелот за 14,04 центи во периодот од 1 октомври до 31 декември. Со вклучениот ДДВ, тоа би значело намалување од околу 17 центи по литар.
