Жените сочинуваат 39,2 отсто од пратениците во Собранието, но нивната застапеност во Владата е значително помала и изнесува 15 отсто. Ова го покажува ревизијата на успешност на Државниот завод за ревизија на тема „Жени лидери – жени во политиката, Собранието, на раководни функции во органи на централната власт“.
Ревизијата го опфати периодот од 2020 до 2024 година, а дел од прашањата и настаните биле следени до денот на известувањето. Според ДЗР, не се воспоставени ефективни политики и мерки за зајакнување на улогата на жените на лидерски и раководни позиции во органите на централната власт.
Иако жените претставуваат 57,5 отсто од вкупно 110.885 вработени во јавниот сектор, на раководните позиции најчесто се именуваат мажи. Од 58 лица именувани на лидерски позиции од страна на Собранието, само 16 се жени.
Анализата на ДЗР покажува дека законски задолжителната квота за помалку застапениот пол има влијание врз учеството на жените во Собранието. Во периодот од 2007 до 2024 година, учеството на жените пратенички се движело од 30 до 43 отсто, а во 2024 година достигнало 39,2 отсто.
Со овој процент, според ревизијата, Македонија има повисока застапеност на жените во парламентот од 83 отсто од земјите членки на Европската Унија и е на прво место меѓу земјите од регионот што не се членки на ЕУ.
Сепак, од конституирањето на првото Собрание во 1991 година до 2024 година, ниту една жена не била избрана за претседател на Собранието. Во актуелниот парламентарен состав има една жена потпретседател, а со Деловникот од 2023 година е воведена мерка според која најмалку еден од потпретседателите треба да биде од помалку застапениот пол.
Во извршната власт состојбата е поинаква. Законот за Владата и Деловникот не предвидуваат родов баланс при предлагањето и именувањето министри. Во периодот од 2014 до 2024 година, учеството на жените како министерки се движело од 14 до 31 отсто, како заменик-министерки од 7 до 25 отсто, а како државни секретари од 6 до 31 отсто.
Во составот на Владата за периодот 2024–2028 година, од 20 министри со ресор само три се жени, односно 15 отсто. Од петте заменици на претседателот на Владата нема ниту една жена.
ДЗР утврдил и дека недостигаат унифицирани механизми за избор и именување лица на раководни функции во органите на централната власт. Постапките се регулирани со различни закони, а во дел од случаите изборот се спроведува на затворени седници, што влијае врз транспарентноста.
Ревизијата посочува дека уште во 2019 година бил изработен предлог-закон за уредување на високата раководна служба. Во мај 2026 година до Собранието бил доставен и Предлог-закон за високи раководители, кој предвидува еднаков пристап до функциите, избор според заслуги и професионално, транспарентно и непристрасно именување, како и грижа за родова еднаквост врз основа на стручност и компетентност.
ДЗР како значаен ризик за учеството на жените во политиката и на високите раководни функции го издвојува и говорот на омраза, особено во онлајн просторот. Според ревизијата, тој може негативно да влијае врз жените и нивните семејства и да ги одврати од прифаќање раководни функции.
Во ревизијата се констатира и дека, иако Ресурсниот центар за родово одговорно креирање политики и буџетирање има цел да го поттикнува учеството на жените и еднаквите можности за лидерство, во 2024 година не спровел обуки конкретно насочени кон развој и унапредување на жените за лидерски позиции.
Државниот завод за ревизија дал препораки до Собранието, Владата, Министерството за социјална политика, демографија и млади, Министерството за здравство, Министерството за надворешни работи и надворешна трговија и политичките партии.
Препораките се однесуваат на утврдување конкретни и мерливи мерки во Стратегијата за родова еднаквост, подобрување на институционалната координација, воспоставување механизми за следење и евиденција, зајакнување на лидерските капацитети на жените, обезбедување родова еднаквост при именувањата и создавање сигурна средина за учество на жените во политичкиот и јавниот живот.
ДЗР оценува дека е потребно воспоставување одржлив систем што ќе обезбеди еднаков пристап, фер третман и сигурна средина за жените да учествуваат во политиката и да преземаат високи државни раководни функции.
