Украински дронови уништија половина од најголемите центри за податоци на рускиот „Гугл“, „Јандекс“

Украинските напади со беспилотни летала за само четири дена исфрлиле од употреба три големи центри за податоци на руската технолошка компанија „Јандекс“, предизвикувајќи проблеми со нејзините услуги и отворајќи прашања за ранливоста на руската дигитална инфраструктура. По нападите се проширија и тврдења дека на социјалните мрежи се намалил бројот на руски ботови, но засега нема докази што го потврдуваат тоа.

Нападите се случиле во Рјазанската област, во Калуга и во Владимир. Центарот во Сасово бил тешко оштетен во ноќта меѓу 7 и 8 октомври, објектот во Калуга бил нападнат на 9 октомври, додека центарот во Владимир бил целосно исклучен по нападот во ноќта на 11 октомври.

Комплексот во Сасово е особено важен за развојот на вештачката интелигенција на „Јандекс“, бидејќи таму се наоѓаат две од трите руски суперкомпјутерски системи што компанијата ги користи за обучување на своите модели. Сателитските снимки на „Планет Лабс“ покажале дека делот од зградата во кој бил сместен центарот целосно изгорел.

Со нападите Украина успеала да онеспособи три од шесте најголеми центри за податоци на компанијата.

„Јандекс“, кој често се нарекува руски „Гугл“, управува со најголемиот пребарувач во Русија, мапи, електронска пошта и преведувач, но нуди и превоз, достава на храна, музика, видеосодржини, услуги во облак, гласовен асистент и банкарски услуги.

Последиците се почувствувале и надвор од Русија, особено во Казахстан, каде што компанијата нуди повеќе од 15 услуги. Во јули 2025 година, нејзиниот пребарувач имал над 24 отсто од пазарот во земјата.

— реклама —

Казахстанското Министерство за дигитален развој потврдило дека локалните сервери на кои се чуваат личните податоци на граѓаните работат без прекин. Сепак, било предупредено дека чувањето податоци во рамките на националните граници не гарантира целосна независност, бидејќи клучните делови од платформата зависат од инфраструктура во странство. Конкурентската платформа „инДрајв“ забележала нагло зголемување на бројот на нови корисници.

Се отворија прашања за руските ботови

Западни истражувачи со години предупредуваат дека „Јандекс“ не е само комерцијална платформа. Според берлинскиот Центар за источноевропски студии ЗОиС, претставници на Кремљ почнале редовно да ја посетуваат компанијата по војната во Грузија во 2008 година, барајќи во пребарувачот и вестите да се прикажуваат содржини од извори одобрени од руските власти.

Анализа на Атлантскиот совет укажува дека платформата се користи и за влијание врз јавното мислење, преку промовирање руски дезинформации и потиснување содржини што ја критикуваат војната.

Европската служба ЕУвсДизинфо предупредува дека корисниците надвор од Русија можеби не се свесни за можноста да бидат изложени на идеолошко влијание преку производите на компанијата. Како пример го наведува гласовниот асистент Алиса, кој во шест од седум одговори на прашања поставени на руски јазик ги пренел тврдењата на Кремљ, вклучително и дека масакрот во Буча бил инсцениран.

— реклама —

По нападите врз центрите за податоци, украинскиот претседател Володимир Зеленски на Варшавскиот безбедносен форум изјавил дека на социјалните мрежи одеднаш станало „полесно да се дише“. Тој тврдел дека се забележува помалку омраза, поделби и провокации, бидејќи со прекинот на системите исчезнале и илјадници ботови.

Литванскиот премиер Миндаугас Синкевичиус, пак, во полушега предложил европските сојузници да побараат од Зеленски да погоди уште некој центар за податоци, кога бил прашан како да се заштитат европските избори од руско хибридно влијание.

Сепак, овие тврдења не се потврдени. Компанијата „Клаудфлер“, чии податоци предизвикале дел од шпекулациите, соопштила дека не пронашла докази оти нападите ја запреле манипулацијата на социјалните мрежи или ги нарушиле злонамерните активности на интернет.

Намалувањето прикажано на графиконот се однесувало на автоматизирани барања до веб-страници, како оние што ги користат пребарувачите за индексирање содржини, а не на лажни профили на социјалните мрежи. И украинскиот Центар за борба против дезинформациите признал дека нема докази за значителен пад на активноста на руските ботовски мрежи.

Проблеми со плаќањата и долготрајна обнова

Нападите сепак предизвикале сериозни проблеми со услугите на „Јандекс“. Корисниците на „Јандекс пеј“, кој е поврзан со „Јандекс банка“, не можеле да ја проверат состојбата на сметките, да плаќаат, да отплаќаат кредити или да префрлаат пари. Пристапот бил делумно обновен дури на 13 октомври.

— реклама —

Аналитичарите проценуваат дека банката поради прекинот губела и до неколку десетици милиони рубљи дневно од провизии. Тие предупредуваат и дека дел од клиентите би можеле да ги префрлат своите заштеди во други банки.

Обновувањето на инфраструктурата би можело да трае со месеци. Според извор на весникот „Комерсант“, испораката на заменска опрема може да потрае до шест месеци. Експерти цитирани од „Медуза“ проценуваат дека целосното обновување на суперкомпјутерите би можело да трае една до две години, особено ако треба да се заменат тешко достапните чипови на „Нвидиа“.

Во меѓувреме, „Јандекс“ во корисничките договори додал одредба со која се ослободува од одговорност во случаи на виша сила, вклучително и напади со украински дронови.

Кремљ призна дека компанијата има проблеми

Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, потврдил дека проблемите на „Јандекс“ се разгледуваат во руската влада, но нагласил дека компанијата самостојно и итно работи на отстранување на последиците.

„Компанијата е силна и моќна“, изјавил Песков.

Еден ден подоцна, рускиот претседател Владимир Путин свикал состанок за кибербезбедност со министри, директорот на „Сбербанк“ и гувернерката на централната банка, Елвира Набиулина. Песков негирал дека состанокот е директно поврзан со нападите, оценувајќи дека станува збор за поширока и посистематска тема.

Истата ноќ бил нападнат и центар за податоци на „Сбербанк“ во Балаково, во Саратовската област, на околу 650 до 700 километри од украинската граница. Станува збор за руски објект со проектирана моќност од 82 мегавати.

Киев ги претставува нападите како одговор на руските удари. Според наводите во текстот, руските сили од крајот на септември погодиле најмалку осум големи центри за податоци во Киев, предизвикувајќи пошироки прекини на интернетот во Украина.

Аналитичарите предупредуваат дека ранливоста на руската инфраструктура е поврзана и со политиката на таканаречен „суверен интернет“. Според анализа на Фондацијата „Карнеги“, обидот податоците да се задржат во рамките на државните граници создал централизирани и неподвижни цели, што ѝ овозможило на Украина за само четири дена да онеспособи половина од капацитетите на една од водечките руски технолошки компании.

Дополнителен проблем за Русија е недостигот од средства за повеќеслојна одбрана од дронови надвор од Москва, како и западните санкции што ја отежнуваат набавката на напредна опрема. Експертите, сепак, предупредуваат дека недостигот од чипови, за кои постои голема побарувачка на светско ниво, претставува уште поголема пречка за обновувањето.