Вкупно 1.822 вработени во јавните здравствени установи во Македонија покренале судски постапки против институциите каде што работат, барајќи исплата на најмалку 134,6 милиони денари или околу 2,18 милиони евра. Најголем дел од тужбите се однесуваат на неисплатени додатоци за прекувремена работа, ноќни смени, работа во недела и празници, бонус плати и јубилејни награди.
Судски постапки се водат во 62 од вкупно 108 јавни здравствени установи во државата, информираше директорот на Фондот за здравствено осигурување, Сашо Клековски, кој посочи дека најголем број тужители има во Општата болница Куманово – дури 317, додека најголем финансиски товар има Клиничката болница Битола, каде побарувањата достигнуваат 16,8 милиони денари.
„Тужбите претежно произлегуваат од проблеми во примената на Законот за работни односи и колективните договори. Реалниот финансиски товар врз јавното здравство може да биде значително повисок, бидејќи голем дел од постапките сè уште не се завршени“, изјави Клековски.
Од ФЗО предупредуваат дека бројот на тужби ќе расте. Само Здравствениот дом во Кратово најавил околу 65 нови тужби годинава, со побарувања од над 3,5 милиони денари.
Паралелно со анализата на судските спорови, Фондот презентирал и анализа за платите во јавното здравство. Анализата опфаќа 18.872 вработени во декември 2025 година.
Просечната нето-плата во јавниот здравствен сектор изнесувала 50.039 денари, додека основната плата без додатоци била 37.660 денари. Разликата, според ФЗО, покажува колку значајна улога имаат дежурствата, сменската работа и останатите додатоци во вкупните примања на медицинскиот персонал.
Највисок удел на додатоци има во установите што работат во 24-часовен режим. На Универзитетската клиника за државна кардиохирургија тие учествуваат со 40,66 проценти во вкупната плата, во Клиничката болница Штип со 37,83 проценти, а на Институтот за радиологија со 37,67 проценти.
Од друга страна, превентивните установи и поликлиниките имаат удел на додатоци под 15 проценти, бидејќи работат главно во редовно работно време и без дежурства.
Клековски предупреди и на парадоксот што, како што рече, токму во дел од болниците каде што има највисоки исплати за додатоци – има и најниска ефикасност.
„Имаме хирурзи кои не влегуваат во сала и тоа не е непознато“, рече Клековски, посочувајќи дека постојат случаи на лекари кои цел месец не извршиле операција, а земаат плати од околу две илјади евра.
Според него, во системот има и лоша распределба на кадарот – одредени болници имаат вишок лекари, а недостаток на медицински сестри и помошен персонал. Дополнително, хроничен проблем останува недостигот од анестезиолози.
Во обид да се спречи натамошното натрупување на судски трошоци и камати, Министерството за здравство, ФЗО и синдикатите формирале работна група која треба да ги расчисти спорните прашања околу исплатата на додатоците.
„Тоа што следува треба да се исплаќа, но да не се оставаат сиви зони за неетичко постапување“, порача Клековски.
ФЗО предлага приоритетно да се исплаќаат правосилните пресуди и спогодбените случаи, да се воспостави централен регистар за следење на судските предмети и да се зајакнат правните служби во болниците каде има најмногу тужби.
Клековски се осврна и на проблемот со преупатувањето пациенти од внатрешноста кон скопските клиники, оценувајќи дека сегашниот систем е неодржлив.
„Треба да се уважи правото на избор на лекар, бидејќи дел од пациентите самите кажуваат каде сакаат да бидат лекувани. Потребна е поширока јавна расправа за од една страна да се слушнат и желбите на граѓаните, а од друга страна и капацитетот на јавното здравство“, рече Клековски.
Тој откри дека дел од клиниките во Скопје побарале воведување на таканаречен сервисен упат, со кој болницата што го препраќа пациентот би плаќала за услугата што ќе се изврши во главниот град.
И покрај проблемите, бројот на вработени во јавното здравство продолжува да расте. По околу 18.000 вработени во 2024 година, лани бројката достигнала речиси 19.000, а очекувањата се годинава таа дополнително да се зголеми.
