Нов ценовен удар врз храната се очекува во следниот период, при што најголем притисок би можеле да почувствуваат житните производи, особено пченицата. Според анализите на британската „Оксфорд економикс“, глобалните цени на храната во 2026 година би можеле да пораснат за 11,8 проценти, а во 2027 година за дополнителни 4,8 проценти.
Тоа би можело директно да се одрази врз цените на лебот, тестенините и другите производи од жито.
Екстремните температури и сушата во повеќе делови од Европа веќе оставија последици врз земјоделското производство. Бриселското здружение на трговци со жито и маслодајни култури „Коцерал“ ја намали проценката за производството на жито во Европската Унија и Обединетото Кралство од 295,5 на 286,6 милиони тони. Минатата година производството изнесуваше 310 милиони тони.
Дополнителен проблем за земјоделците се повисоките трошоци за производство, особено за енергенсите и вештачките ѓубрива. Нарушувањата во синџирите на снабдување дополнително го зголемуваат притисокот врз производителите.
Според „Оксфорд економикс“, цените на вештачките ѓубрива годинава би можеле да пораснат за 22 проценти, додека дизелот во јули бил за 36 проценти поскап во споредба со истиот период минатата година.
„Најголемо влијание врз глобалните цени на храната има војната меѓу САД и Иран и нејзиниот ефект врз ресурсите потребни за производство, пред сè на дизелот, природниот гас и ѓубривото“, изјавил Томас Дворак, виш економист во „Оксфорд економикс“.
Дополнителен притисок врз пазарот создаваат и воените дејствија во Украина. Русија и Украина заедно обезбедуваат речиси 30 проценти од светскиот извоз на пченица и повеќе од 10 проценти од извозот на пченка. Нападите врз пристаништата и нарушувањата на бродските рути во Црното и Азовското Море влијаат врз значаен дел од глобалниот извоз на жито.
Пченицата е особено изложена на растот на трошоците бидејќи нејзиното производство бара големи количества вештачки ѓубрива. Според проекциите, во третиот квартал од 2026 година нејзината цена би можела да биде за 36 проценти повисока од истиот период лани.
Најголем удар се очекува и кај житото, овошјето, зеленчукот и млечните производи, кои се особено чувствителни на сушите и високите температури. Тоа може да доведе до поскапување и на преработените производи, меѓу кои лебот, сирењето, виното и маслото.
Кај свежата храна поскапувањето би можело да се почувствува релативно брзо, во рок од два до три месеци. Кај преработената храна, пак, ефектот се очекува подоцна, со оглед на времето потребно за жетва и преработка. Според проценките, најголемото поскапување кај овие производи би можело да се почувствува од февруари до мај следната година.
За Македонија и земјите од регионот, кои во значителна мера зависат од увоз на жито и храна, растот на светските цени би можел дополнително да ги зголеми и домашните малопродажни цени.
