САД

Маск му се закани на Трамп: ‘Ќе ве урнам, ако треба и по цена на сè!’

Се распламтува политичкиот конфликт на врвот на американската моќ: поранешниот сојузник и донатор на Доналд Трамп – милијардерот Илон Маск – му објави отворена војна на американскиот претседател. Повод е новиот закон за сечење трошоци и субвенции, кој Трамп го промовира како „голем и прекрасен закон“, а Маск го нарекува „луд и деструктивен“.Конфликтот кулминираше со заканата на Маск дека ќе ги „урне“ конгресмените кои ќе гласаат за законот – дури и ако, како што рече, тоа му биде „последното нешто што ќе го направи на Земјата“. Маск најави и формирање на нова политичка партија – „Американската партија“ – доколку законот биде усвоен.Во одговор, Трамп нападна преку Truth Social, обвинувајќи го Маск дека добил „најмногу државни субвенции од било кој човек во историјата“ и предложи неговиот Оддел за ефикасност (DOGE) да ги провери сите бенефиции што компаниите на Маск ги користеле од федералниот буџет.„Можеби без тие пари Маск ќе требаше да ја затвори својата продавница и да се врати во Јужна Африка“, напиша Трамп и додаде: „Можеби ќе треба да ги стопи своите ракети, да запре со автомобилите и да заштедиме МНОГУ пари!“Соработката меѓу двајцата – која резултираше со скоро 300 милиони долари поддршка за кампањата на Трамп – сега изгледа мртва. Расправијата ги вознемири и редовите на Републиканската партија, кои стравуваат дека овој судир може да ги чини мнозинство на изборите во 2026.Во меѓувреме, акциите на Tesla доживеаја големи флуктуации, со загуба од речиси 150 милијарди долари пазарна вредност, пред да се стабилизираат.Иако сè уште не е јасно дали Маск навистина ќе формира трета партија, конфликтот веќе ја менува политичката динамика во САД – и може да го редефинира изборниот пејзаж пред новите избори.

Свет | пред 8 месеци

Русија откри што го кочи крајот на војната во Украина

Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, во неделното обраќање за телевизијата Belarus-1, изјави дека брзината со која би можеле да се одвиваат преговорите за прекин на војната во Украина директно зависи од ставот на Киев, ефикасноста на посредувањето на САД и од ситуацијата на боиштето.Повеќе од пет месеци по доаѓањето на Доналд Трамп на власт, не е постигнат никаков пробив за запирање на војната што Русија ја започна во февруари 2022. Иако Трамп во својата изборна кампања вети дека ќе го заврши конфликтот „во еден ден“, засега нема реален напредок.„Многу работи зависат од ставот на украинскиот режим“, рече Песков, додавајќи: „И од тоа колку посредувањето на Вашингтон ќе биде ефективно“. Според него, ни ситуацијата на теренот не може да се игнорира како клучен фактор.Русија и натаму бара територијални отстапки од Украина и прекин на западната воена поддршка – барања што Киев ги смета за целосно неприфатливи.Иако нов датум за следна рунда мировни преговори сè уште не е одреден, Песков изрази надеж дека „во блиска иднина“ ќе има поместување во таа насока. Тој потврди дека и покрај неодамнешните преговори во Истанбул во мај и јуни, на кои беа договорени размените на заробеници и телата на загинатите, суштински напредок за прекин на огнот не бил постигнат.Рускиот претседател Владимир Путин претходно изјави дека двете страни доставиле „целосно спротивставени“ меморандуми за мировен договор.Русија во меѓувреме продолжува со територијалното напредување во југоисточните региони на Украина, особено во Донецк и Дњипропетровск, како и со интензивирани воздушни напади низ целата земја.Турција, која беше домаќин на последната рунда преговори, изрази подготвеност повторно да ги прими делегациите на завојуваните страни.

Свет | пред 9 месеци

Трамп остро против израелските обвинители: „Вашингтон нема да толерира судење на Нетанјаху“

Американскиот претседател Доналд Трамп во саботата жестоко ги нападна израелските обвинители поради судскиот процес против премиерот Бенјамин Нетанјаху, кој се соочува со обвиненија за корупција. Трамп порача дека САД, кои обезбедуваат милијарди долари помош за Израел, нема да го толерираат ваквиот третман на израелскиот лидер.„ЛУДИЛО е ова што обвинителите – кои се целосно надвор од контрола – му го прават на Бенјамин Нетанјаху“, напиша Трамп на својата мрежа Truth Social, додавајќи дека процесот го поткопува капацитетот на Нетанјаху да преговара со Хамас и Иран.Нетанјаху беше обвинет во 2019 година за поткуп, измама и злоупотреба на доверба – обвиненија што тој целосно ги отфрла. Судскиот процес започна во 2020 година и опфаќа три одделни случаи. Минатата недела судот го одби барањето на неговите адвокати да се одложи сведочењето поради зголемени безбедносни и дипломатски тензии по 12-дневниот конфликт со Иран.Нетанјаху треба да сведочи во понеделник, а се очекува и негово вкрстено испрашување.Во своето второ јавно обраќање за оваа тема во само неколку дена, Трамп дополнително ја заостри реториката, поврзувајќи ја американската финансиска помош со правосудниот процес:„САД трошат милијарди долари годишно – повеќе отколку за која било друга земја – за да го штитат и поддржуваат Израел. Не можеме повеќе да го толерираме ова“, рече тој, повикувајќи на прекин на судскиот процес.Нетанјаху, кој ја сподели објавата на Трамп на социјалната мрежа X, напиша: „Ти благодарам уште еднаш. Заедно повторно ќе го направиме Блискиот Исток голем!“Портпаролот на израелското обвинителство одби да ја коментира изјавата на Трамп. Во меѓувреме, Трамп изјави пред новинарите дека верува оти примирје со Хамас е „многу блиску“.

Свет | пред 9 месеци

Трамп ја налути Јапонија: Ги спореди ударите врз Иран со атомските бомби врз Хирошима и Нагасаки

Претседателот на САД Доналд Трамп предизвика бран осуди во Јапонија откако ги спореди неодамнешните американски напади врз Иран со атомското бомбардирање на Хирошима и Нагасаки на крајот од Втората светска војна.„Тој удар ја заврши војната“, изјави Трамп во средата пред новинарите.„Не сакам да ја користам Хирошима како пример, не сакам да ја користам Нагасаки како пример, но суштински беше исто.“ Јапонските власти остро реагираа. Градоначалникот на Нагасаки, Широ Сузуки, изјави: „Ако овие изјави ги оправдуваат атомските бомби, тоа е исклучително жалосно за нас како град кој беше бомбардиран.“Мимаки Тошијуки, преживеан од Хирошима и копретседател на организацијата Нихон Хиданкјо, која се залага за укинување на нуклеарното оружје и е добитник на Нобелова награда за мир, изјави за NHK дека изјавите на Трамп се „неприфатливи“.„Длабоко сум разочарана. Чувствувам само бес“, додаде Тероко Јокојама, членка на истата организација, во изјава за Kyodo News.Преживеаните од атомските напади во четвртокот одржаа протест во Хирошима и побараа Трамп да ја повлече својата изјава. Законодавното тело на Хирошима исто така усвои резолуција со која се отфрла секое оправдување за употреба на нуклеарно оружје и се повикува на мирно решавање на конфликтите.Главниот секретар на јапонската влада, Хајаши Јошимаса, изјави дека Јапонија „повеќепати јасно го искажала својот став за употребата на атомски бомби“ на американските власти, без да одговори директно дали Токио ќе поднесе официјален протест поради изјавата на Трамп.Споредбата на Трамп дојде откако тој се обиде да ги демантира протечените извештаи на разузнавачките служби според кои американските напади врз Иран го одложиле неговиот нуклеарен програм само за неколку месеци. Трамп инсистираше дека нападите го „уништија“ програмот и го вратиле „десетлетија назад“ – тврдење што го поддржа и директорот на ЦИА, Џон Ратклиф.Јапонија и понатаму е единствената земја во светот која била погодена со нуклеарно оружје. Околу 140.000 луѓе загинаа по американските напади на Хирошима и Нагасаки во август 1945 година. Преживеаните и денес страдаат од последици, вклучувајќи психолошки трауми и зголемен ризик од рак.Во Хирошима уште од 1960-тите гори вечен пламен на мирот, а на влезот од воениот музеј стои часовник што брои денови од последниот нуклеарен напад во светот. Светските лидери кои ја посетуваат Хирошима традиционално прават хартиени жерави како симбол на посветеност кон мирот.

Свет | пред 9 месеци

САД и Кина постигнаа договор за ретки метали: Белата куќа потврди пробив во трговските односи

САД и Кина постигнаа значаен договор кој предвидува забрзување на испораките на редки земни метали во САД, соопшти претставник од Белата куќа. Овој договор доаѓа како дел од напорите за смирување на трговската војна меѓу двете најголеми економии во светот.Американскиот претседател Доналд Трамп претходно изјави дека договорот е потпишан во средата, без да открие повеќе детали, но најави и можност за нов договор со Индија.Клучниот дел од договорот, како што информираа официјални лица за Reuters, се однесува на „рамка за имплементација“ на т.н. Женевски договор, кој во мај предвиде Кина да ги укине нетарифните контрамерки воведени кон САД.Во изминатиот период, Кина како одговор на новите американски царини го објави прекинот на извозот на критични минерали и магнети, што сериозно ги наруши синџирите на снабдување во автомобилската, полупроводничката, аеронаутичката и воената индустрија.Американскиот министер за трговија, Хауард Лутник, изјави за Bloomberg дека откако Кина ќе ги испорача договорените метали, САД ќе ги укинат сопствените контрамерки.„Ќе ни ги испорачаат ретките земни метали и кога тоа ќе се случи, ние ќе ги укинеме нашите мерки“, рече Лутник.Официјални претставници нагласија дека договорот е постигнат уште претходно оваа недела и претставува потенцијален напредок по месеци трговски тензии и неизвесности.Женевскиот договор досега не беше потпишан поради кинеските ограничувања за извоз на критични материјали, што ја натера администрацијата на Трамп да воведе контроли за извоз на американска технологија, вклучително и за дизајн на полупроводници и авиони.Почетокот на јуни донесе сигнал за олеснување, кога Кина одобри привремени дозволи за извоз на ретки метали кон три најголеми американски автомобилски производители.Дополнително, се разгледува нов договор според кој Кина ќе продолжи да испорачува магнети и ретки метали, а САД ќе овозможат полесен пристап за кинески студенти на американските универзитети.Иако се работи за позитивен сигнал, аналитичарите предупредуваат дека патот до целосен и стабилен трговски договор сè уште е долг.

Свет | пред 9 месеци

Трамп по состанокот со Зеленски: „Можно е Путин да има амбиции надвор од Украина“

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека е можно Владимир Путин да има територијални амбиции и надвор од Украина, но додаде дека рускиот лидер сака крај на војната.„Тоа е хаос за него. Мислам дека сака да излезе од сето тоа“, рече Трамп на самитот на НАТО во Хаг, одговарајќи на новинарско прашање.Трамп додаде дека е изненаден од однесувањето на Путин и верува дека „бил заведен“, очекувајќи конфликтот да се реши многу порано. Тој спомена неколку конфликти кои, според него, САД успешно ги решиле, вклучувајќи го и неодамнешниот судир меѓу Индија и Пакистан.На маргините на самитот, Трамп се сретна и со украинскиот претседател Володимир Зеленски. По состанокот, Зеленски објави дека разговорот бил „содржаен“ и посветен на можностите за прекин на огнот и постигнување праведен мир. Двајцата разговарале и за начините на заштита на украинскиот народ.

Свет | пред 9 месеци

Џеј Ди Ванс ја промовира „Трамп доктрината“ преку ударот врз Иран: Јасни цели, дипломатија, сила

Американскиот потпретседател Џеј Ди Ванс ја искористи говорничката бина на Републиканската вечера во Охајо за да ја претстави таканаречената „Трампова доктрина“ – нов надворешнополитички пристап кој, според него, комбинира јасно дефинирани интереси, агресивна дипломатија и прецизна употреба на воена моќ.Во обраќањето, Ванс го посочи неодамнешниот воздушен напад врз Иран како „исклучително успешен пример“ за новата стратегија: „Не само што го уништивме иранскиот нуклеарен програм, туку тоа го направивме без ниту една американска жртва. Тоа е суштината на оваа доктрина“, изјави тој, и покрај информациите дека штетата била помала отколку што тврди Белата куќа.Трите столба на „Трамп доктрината“, според Ванс:Прво – јасно дефинирање на американскиот интерес (во овој случај: Иран без нуклеарно оружје);Второ – агресивна дипломатија за решавање на проблемот;Трето – доколку тоа не успее, употреба на преовладувачка сила и брзо повлекување, за да се избегне долготраен конфликт.Со ова, Ванс се оддалечи од претходните изолационистички ставови на крајната десница и покажа дека е подготвен да ја води надворешната политика со „реалполитичка“ решителност. Ударот врз Иран – именуван како „Операција Полноќен Чекан“ – доби поддршка во длабоко републиканските делови на Охајо.И додека високите функционери како Ванс, министерот за одбрана Пит Хегсет и државниот секретар Марко Рубио уверуваат дека целта била исклучиво неутрализација на нуклеарниот капацитет на Техеран – а не промена на режимот – Трамп подоцна на својата социјална мрежа напиша:„Ако овој ирански режим не може да ја направи ИРАН ПОВТОРНО голема (држава), тогаш зошто да не дојде до промена?“Коментарот предизвика дополнителни дебати, но не и откажување на поддршката од базата. И покрај мали протести во Лима, каде што се одржа вечерата, Џеј Ди Ванс не се поколеба:„Зошто, за Бога, би го откажале патувањето во Охајо?“ – одговори тој.

Свет | пред 9 месеци

Трамп со остри критики кон Израел – Израелците со мирен одговор и благодарност

Американскиот претседател Доналд Трамп во вторникот остро го критикуваше Израел поради, како што рече, кршење на договорениот прекин на огнот со Иран, додавајќи дека е незадоволен и од Техеран и од Тел Авив, но особено од израелската страна.„Израел веднаш по договорот фрли бомби. Тоа не е во ред“, изјави Трамп пред заминувањето на самитот на НАТО, предупредувајќи ја израелската влада да не ги продолжува нападите.Од Израел пристигна смирен и дипломатски одговор – благодарност за неговата улога во посредувањето. „Искрено, не ми е многу важно што кажа Трамп. На крајот, тој помогна да се стави крај на војната, и тоа е најважното“, рече Даниел Копилков (27), готвач од Хаифа – еден од градовите погодени од ирански проектили.Професорот по историја Марк Воловици изјави дека оваа епизода го покажала степенот на израелската зависност од поддршката на САД: „Ова беше мал, но значаен потсетник за тоа колку Израел зависи од американскиот легитимитет“.Сличен став имаа и други граѓани, кои не ги доживеаа изјавите како длабока криза, туку како политичка реторика. „Тоа е како родител кој го укорува своето дете“, изјави 70-годишната Естер.Адвокатот Ефраим Глазберг (75) оцени дека Трамповата реакција била „реакција во моментот“ и не смета дека таа ќе има долгорочни последици врз односите меѓу двете земји.

Свет | пред 9 месеци

Пеколен лет до Иран: Амфетамини, вреќички за урина и 37 часа без пауза – сведоштва од американските пилоти

Нападот на САД врз три ирански нуклеарни постројки изминатиот викенд беше едно од најкомплексните воени воздушни дејства во поновата историја. Седум „невидливи“ бомбардери B-2, со по двајца членови на екипаж, полетаа од базата Вајтман во Мисури, прелетаа половина свет и се вратија назад – во операција долга 37 часа без слетување, објави CNN.Учесниците во мисијата преживеале буквално физичка и ментална граница на издржливост. За време на летот, пилотите користеле „go pills“ – амфетамини за одржување будност, овластени од воената медицина. Седењето во кабината било наизменично – додека еден управувал со леталото, другиот се обидувал да одмори на склоплива, едвај комфорна лежалка.Уринирањето било во т.н. "piddle packs", специјални вреќички со абсорбирачки материјал.„До крајот знаевме точно колку тежат“, се шегува еден од пилотите.За време на операцијата, седумте бомбардери извршиле седум различни напади во рок од 30 минути, поддржани од ловци, танкери и извидувачки авиони. Некои B-2 летале во спротивен правец како мамци. Вкупно биле ангажирани над 125 летала.Мисијата потсетува на рекордната 44-часовна операција над Авганистан по 11 септември 2001, во која учествувал и поранешниот полковник Мелвин Дејл.„Тоа што овие момци го направија денес – тоа е подвиг“, вели тој.И покрај најсовремената технологија, условите во B-2 остануваат сурови: без вистински тоалет, со ограничена храна и минимален сон. Но за пилотите, тоа е дел од мисијата – „лет без крај, со една цел“.

Свет | пред 9 месеци

Иранска новинска агенција: Нападната американска воена база во Сирија

Американска воена база во западната сиријска провинција Хасака била цел на напад, јави денеска иранската новинска агенција Mehr, повикувајќи се на разузнавачки извори. Според нивните наводи, станува збор за базата во селото Касрек, каде по нападот биле преземени строги безбедносни мерки, особено на главниот влез.Засега нема потврдени детали за природата или последиците од нападот, ниту од западните медиуми, кои сѐ уште не објавиле информации за инцидентот.Базата Касрек, според податоци од почетокот на јуни, била една од трите американски бази кои сè уште функционираат во Сирија – заедно со базите Ал Шадади и Омар Оил Филд. Претходно, САД имаа осум бази во земјата, но според агенцијата Anadolu, бројот бил намален како дел од поширок процес на повлекување.Во јуни, Reuters објави дека американските сили целосно се повлекле од базите Ал-Вазир и Тел Бајдар, додека други бази, меѓу кои Џафра, Химо и Коноко Гас Филд, исто така биле затворени. Во нив биле присутни само мали сили од Сириските демократски сили (СДФ).Според изворите, во базата во Касрек биле распоредени и британски и француски војници, а таму се градела и голема полска болница.Американската база Ал Шадади веќе беше цел на напад во јуни, кога три ирански ракети беа испукани кон базата, но беа пресретнати од американски противвоздушни системи.Американски официјални претставници сѐ уште не се изјаснија околу најновите тврдења за напад во Касрек.

Свет | пред 9 месеци

Американскиот удар врз Фордо можеби целосно го уништил објектот – но Иран предупредува: „Играта не е завршена“

Комерцијалните сателитски снимки укажуваат на тоа дека американскиот воздушен напад врз иранскиот нуклеарен комплекс Фордо можел да предизвика тешка, можеби и целосна штета врз постројките за обогатување ураниум, но експертите предупредуваат дека нема конечна потврда за степенот на подземното уништување.„Со MOP-бомбите (Massive Ordnance Penetrator) едноставно пробија сè. Мислам дека постројката е веројатно целосно уништена“, изјави Дејвид Олбрајт, поранешен нуклеарен инспектор на ОН и претседател на Институтот за наука и меѓународна безбедност. Но други аналитичари, како Декер Евелет од CNA Corporation, посочуваат дека длабочината на центрифугалната сала ја отежнува проценката од сателитски снимки.Снимките од компанијата Maxar Technologies покажуваат необична активност во објектот пред нападот – долги редици возила и логистичко движење на влезот. Според висок ирански извор, дел од ураниумот обогатен до 60% бил евакуиран на тајна локација пред нападот – количина доволна за изработка на нуклеарно оружје.Американскиот сенатор Марк Кели изјави за NBC News дека постои ризик наместо да го стопира, нападот само го забрзал иранскиот нуклеарен проект. „Можеби мислевме дека го запираме програмот, но го поттурнавме напред“, рече тој.Во нападот, САД користеле и крстосувачки ракети Tomahawk и MOP-бомби насочени кон подземни објекти, вклучително и оние во Исфахан и Натанз. Според сателитски анализи, е изведен т.н. „двоен удар“ – шест бомби врз два пати иста цел, што укажува на прецизна и интензивна операција.И покрај штетата, иранските власти тврдат дека клучните материјали и технологија остануваат недопрени. Влијателниот функционер Али Шамхани порача:„Дури и ако постројките бидат уништени – обогаќениот материјал, домашното знаење и политичката волја остануваат. Играта не е завршена.“Дополнително, Иран најави можен излез од Договорот за неширење на нуклеарно оружје (NPT) и прекин на соработката со Меѓународната агенција за атомска енергија (IAEA), што би значело крај на меѓународниот надзор врз иранската програма.Според најновите податоци од IAEA, неколку влезови во тунелите на Фордо се погодени, а Иран претходно најавил дека во новата постројка во Исфахан планирал да инсталира до 3.000 нови центрифуги.„Прашањето сега е – каде се тие центрифуги?“, предупреди Олбрајт.Додека светот дебатира дали нападите ја ослабнале или зајакнале иранската нуклеарна амбиција, еден факт останува јасен – напнатоста ескалира, а прашањето на нуклеарната безбедност станува поважно од кога било.

Свет | пред 9 месеци

Трамп отворено за Иран: „Зошто да не дојде до промена на режимот?“

Американскиот претседател Доналд Трамп во неделата го доведе во прашање опстанокот на актуелниот ирански режим, откако САД извршија воздушни напади врз стратешки ирански воени цели за време на викендот.„Не е политички коректно да се користи изразот промена на режимот, но ако сегашниот ирански режим не е во состојба ПОВТОРНО ДА ГО НАПРАВИ ИРАН голем – зошто да не дојде до промена на режимот??? МИГА!!!“, напиша Трамп на својата платформа Truth Social, алудирајќи на својот познат слоган „Make America Great Again“.Изјавата доаѓа во ек на ескалацијата меѓу Иран, Израел и САД, и го засилува реторичкото притискање на Техеран, кое традиционално претставуваше ризик за нови геополитички тензии на Блискиот Исток.

Свет | пред 9 месеци

(Видео) Кризата ја турка цената на нафтата кон нови рекорди – страв од затворање на Хормуз

Цените на нафтата на светските пазари пораснаа за повеќе од 2,5 проценти изминатата недела, а трендот на раст продолжи и во понеделникот, откако САД изведоа воздушни напади врз ирански нуклеарни постројки, што ги засили стравувањата од прекин на испораките од Блискиот Исток.Во понеделникот наутро, цената на нафтата достигна највисоко ниво во последните пет месеци. На лондонската берза, барел се тргуваше по 77,01 долар – скок од 3,6%, додека на американскиот пазар барелот поскапе за 2,7%, на 73,84 долара. Од почетокот на ескалацијата, цената на нафтата во Лондон е зголемена за повеќе од 13%, а во САД за над 10%.Ескалацијата на конфликтот меѓу Израел и Иран, во кој сега се директно вклучени и САД, ја зголеми неизвесноста на енергетските пазари. Американските воздушни сили во саботата нападнаа три нуклеарни постројки во Иран, со цел, според Вашингтон, да се спречи можноста Техеран да произведе нуклеарно оружје.Во одговор, Иран изврши масовно ракетирање врз цели во Израел, што предизвикува сериозни грижи за понатамошна регионална ескалација – особено околу клучната точка: Хормушкиот теснец.Хормуз е најважниот светски нафтоводен коридор, преку кој дневно поминуваат околу 18 милиони барели сурова нафта и деривати – што претставува околу 20% од глобалната понуда. Вашингтон побара од Кина да изврши притисок врз Иран да не го блокира теснецот.„Ако Иран почне селективно да го попречува транспортот преку Хормуз, цената на барелот би можела лесно да скокне над 100 долари“, предупредува аналитичарот Вивек Дар од Commonwealth Bank of Australia.Пазарите се на раб на нов нафтен шок – војната на Блискиот Исток сè повеќе го диктира глобалниот економски курс.

Свет | пред 9 месеци

Трамп повторно проговори за нападот врз Иран

По американскиот воздушен напад врз три ирански нуклеарни објекти, политичката и безбедносна тензија на Блискиот Исток нагло ескалира. Операцијата наречена „Полноќен чекан“, во која САД користеа бункер-бомби GBU-57 и стратешки бомбардери B-2, беше оценета како „историски воен успех“ од американскиот претседател Доналд Трамп, но и како „чин со трајни последици“ од страна на Техеран.Во објава на својата мрежа Truth Social, Трамп остро го нападна републиканскиот конгресмен Томас Меси, кој го критикуваше нападот како „неуставен“.„И покрај спектакуларниот успех, овој конгресмен се противи на нешто што беше изведено со совршена прецизност. MAGA не се занимава со мрзеливи политичари, а Меси е токму тоа“, напиша Трамп.Покрај Меси, и конгресменот Ворен Дејвидсон од Охајо изрази сомнеж во уставната оправданост на нападот, велејќи дека не гледа „разумна основа“ за ваков потег.Според министерот за одбрана на САД, Пит Хегсет, нападите биле насочени кон нуклеарните локации во Фордоу, Натанз и Исфахан, со цел да се „уништат или значително забават“ иранските нуклеарни капацитети. Во операцијата биле употребени:14 GBU-57 „бункер-бомби“, специјално развиени за пробивање на бетон и карпи длабоко под земја.B-2 бомбардери, во своја прва борбена употреба по 2001 година.Круизни проектили од подморници, насочени кон објектот во Исфахан.Според Пентагон, нападот бил високоризична и технички сложена мисија, но целосно успешно изведена.Иранското раководство потврди дека се нападнати трите локации и дека се врши проценка на штетата. Според новинската агенција IRNA, е оштетено подрачјето околу Фордоу, но засега нема официјална бројка за внатрешните последици. Црвениот полумесечина потврди дека најмалку 11 лица се повредени.Меѓутоа, министерот за надворешни работи на Иран, Абас Арагчи, изјави дека дипломатијата е суспендирана, и оти „одговорот ќе следува согласно легитимното право на самоодбрана“.„САД разбираат само јазик на закана и сила. Овој напад ќе има трајни последици“, предупреди Арагчи.Американските власти, пак, инсистираат дека целта на акцијата не е промена на режимот, туку неутрализација на иранскиот нуклеарен потенцијал.„Ние не сме во војна со иранскиот народ, туку со програмата која претставува закана за нашите национални интереси и за нашиот сојузник Израел“, изјави министерот Хегсет.Потпретседателот Џеј Ди Венс истакна: „Ова беше прецизен, целен удар. Не сакаме војна, сакаме безбедност.“Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху ги поздрави нападите како „смела одлука што ќе ја запомни историјата“, велејќи дека претседателот Трамп „успеа да го спречи најопасниот режим во светот да стигне до најопасното оружје“.Израел на 13 јуни започна сопствена кампања на воздушни напади врз Иран, обвинувајќи го за развој на нуклеарно оружје. Техеран постојано негира и тврди дека неговата нуклеарна програма е исклучиво за цивилни цели.Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, изрази „длабока вознемиреност“ и повика на итна деескалација.„Светот не смее да се најде во нов глобален конфликт поради ескалација на еден регионален спор“, предупреди тој.Меѓународната агенција за атомска енергија (IAEA) соопшти дека првичните мерења не покажале излевање радијација, но истражувањата продолжуваат.

Свет | пред 9 месеци

Херцог: Нападот на САД врз иранските нуклеарни постројки е историски чекор

Израелскиот претседател Исак Херцог за западни медиуми го оцени американскиот напад врз ирански нуклеарни постројки во Фордо, Натанз и Исфахан како историски и храбар потег.Херцог рече дека со воздушните напади на САД е нанесен тежок удар врз иранската нуклеарна програма, но дека и понатаму се лансираат ракети кон Израел од Техеран.Тој истакна дека официјално не било испратено барање до САД за напади, ниту бил извршен притисок врз американската администрација. Според него, одлуката ја донела Белата куќа, имајќи ја предвид глобалната безбедност.

Свет | пред 9 месеци

Нуклеарен удар или провокација? Трамп слави победа, Иран подготвува одговор

Со масовен воздушен напад во раните утрински часови, американските сили погодија три клучни ирански нуклеарни локации – Fordow, Natanz и Isfahan. Претседателот Доналд Трамп изјави дека објектите се „целосно уништени“, нарекувајќи ја операцијата „многу успешна“.Fordow – симболичната цел на ударотПосебно внимание беше посветено на објектот Fordow, кој се наоѓа длабоко во планините во близина на градот Кум и е тешко достапен за конвенционално оружје. Израел долго време немаше технолошки капацитет да го неутрализира овој објект самостојно, но САД ја презедоа таа задача.Иранските претставници веднаш реагираа, тврдејќи дека штетата во Fordow е „површинска“ и дека клучните структури останале недопрени. Според иранската новинска агенција Tasnim, пратеникот Манан Раиси изјави: „Штетата е минимална и лесно обновлива. Изјавите на Трамп се лажни и манипулативни.“Евакуација пред нападот и отсуство на радијацијаИранските власти тврдат дека пред нападите ги евакуирале чувствителните материјали и персоналот од трите објекти. Хасан Абедини, заменик директор на државната телевизија, изјави дека обогатениот ураниум бил претходно преместен, а со тоа се избегнало потенцијално радиоактивно загадување.Реза Кардан од Иранската организација за атомска енергија додаде дека „нема знаци на радијација или загадување околу погодените локации“ и ги повика граѓаните да останат смирени.Техеран: „Нечуван чин – ќе одговориме“Министерот за надворешни работи на Иран, Абас Арагчи, предупреди дека нападот претставува „тешко кршење на меѓународното право“ и изјави дека Иран задржува право на одмазда според Повелбата на ОН. „Нападите ќе имаат трајни последици“, рече тој.Претседателот Трамп веднаш возврати, предупредувајќи дека „секој ирански одговор ќе биде дочекан со сила далеку над онаа што ја видовме вечерва.“Регионална ескалација: Хусите повторно закануваат САДЈеменската група Хуси (Ansar Allah), која има блиски врски со Иран, остро реагираше. „Ова не е крај на војната – туку нејзин почеток“, изјави нивниот политички претставник Мохамед ал-Фарах. Тој порача дека времето на „удри па бегај“ е завршено.Хусите, кои контролираат значителни делови од Јемен, веќе најавија можни напади врз американски бродови во Црвеното Море, што би можело дополнително да ја загрози глобалната трговија и безбедноста во регионот.Анализа: Иран има начини да одговориПрофесорот Стивен Зунес од Универзитетот во Сан Франциско вели дека Иран располага со „широк спектар на опции“ – од напади врз американски бази и сили на Блискиот Исток, до напади врз бродови во Персискиот Залив.„Во домет на ирански проектили и дронови се околу 40.000 американски војници. Сите тие, заедно со флотата во Заливот, се потенцијални цели“, изјави тој, предупредувајќи на опасноста од растечка глобална нестабилност.

Свет | пред 9 месеци

Хусите до Трамп: Времето на ‘удри па бегај’ заврши

Хусите предупредуваат: „Уништувањето не значи мир – туку нова фаза на војна“Јеменската група Хуси (Ansar Allah) испрати остро предупредување до Вашингтон по американските напади врз ирански нуклеарни објекти, оценувајќи дека потезите на претседателот Доналд Трамп не водат кон деескалација, туку ја отвораат вратата за поширок конфликт.„Јасно е дека Трамп сака крај на војната“, изјави Мохамед ал-Фарах, член на политичкиот кабинет на Хусите. „Но, уништувањето на нуклеарен објект не е крајот – туку почетокот. Времето на ‘удри па бегај’ заврши“, рече тој.Хусите, кои контролираат значаен дел од Јемен, вклучувајќи ја и престолнината Сана, претходно најавија дека ќе ги нападнат американските бродови во Црвеното Море доколку САД се приклучат на Израел во нападите врз Иран.Од почетокот на војната во Појасот Газа, групата активно цели бродови со израелска поврзаност, предизвикувајќи сериозни прекини во глобалните синџири на снабдување. Иако претходно беше постигнато примирје со посредство на САД, по повеќекратните напади на коалицијата предводена од Вашингтон, Хусите сега повторно се закануваат со ескалација – овојпат насочена директно кон американските интереси.

Свет | пред 9 месеци

Прв американски удар врз иранска нуклеарна инфраструктура – Се заканува поширок конфликт

Американскиот претседател Доналд Трамп објави дека САД извеле воздушни напади врз три ирански нуклеарни постројки: Фордоу, Натанс и Исфахан. Во објава на социјалните мрежи, тој потврди дека мисијата била „многу успешна“ и дека сите авиони веќе го напуштиле иранскиот воздушен простор.„Голема количина бомби беше фрлена врз главната постројка – Фордоу“, напиша Трамп.Во обраќање од Белата куќа, Трамп му се заблагодари на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, нагласувајќи дека дејствувале „како тим, можеби подобро од кој било тим досега“. Тој го повика Иран на примирје, предупредувајќи на нови напади ако не следува дипломатско решение.Израелскиот премиер ја потврди соработката и рече:„Прво доаѓа силата, потоа мирот.“Израелскиот јавен сервис КАН јави дека нападите се изведени во „целосна координација со Вашингтон“. Засега нема официјален одговор од иранските власти, а светската јавност е во исчекување на нивниот следен чекор.Оваа интервенција доаѓа само два дена откако Трамп изјави дека „во рок од две недели“ ќе реши дали ќе се приклучи на Израел во напади со цел уништување на иранските нуклеарни капацитети. Според извештаите, во мисијата учествувале и американски бомбардери B-2 со способност за пробивање на подземни објекти.

Свет | пред 9 месеци

Иран му одговара на Трамп: Дефинитивно нема да преговараме со небитен воен поттикнувач

Мисија на Иран во Обединетите нации одговори на тврдењето на Доналд Трамп дека Техеран му се обратил на Вашингтон.„Ниту еден ирански функционер никогаш не побарал да се довлечка до вратата на Белата куќа. Единственото нешто што е поодвратно од неговите лаги е неговата кукавичка закана да го „отстрани“ врховниот лидер на Иран“, се вели во писмено соопштение па се додава:„Иран нема да преговара под принуда, нема да прифати мир под принуда и сигурно не со ирелевантен воен поттикнувач кој очајно се обидува да остане релевантен. Иран ќе одговори на секоја закана со контразакана, а на секој напад со реципрочен одговор.“Претходно:

Свет | пред 9 месеци

Венс: Трамп може да преземе нови мерки ако Иран не престане да збогатува ураниум

Потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, се обрати до јавноста преку социјалните медиуми, велејќи дека претседателот Доналд Трамп останува доследен во својот став дека Иран не смее да развива нуклеарно оружје и дека сите опции се уште се на маса, но со акцент на избегнување на непотребен конфликт.„Претседателот веќе десет години е јасен дека Иран не смее да има нуклеарно оружје“, напиша Венс.„Во последните неколку месеци, тој го охрабри својот тим за надворешна политика да постигне договор со Иран за оваа цел. Тој јасно рече дека Иран не смее да има можност да збогатува ураниум и постојано нагласуваше дека тоа ќе се реши на еден од двата начина, лесниот или другиот“, додаде тој.Венс се обиде да ја разјасни разликата помеѓу цивилната нуклеарна енергија и збогатувањето на ураниумот. „Иран може да има цивилна нуклеарна енергија без збогатување, но тие одбија. Наместо тоа, тие збогатија ураниум далеку над нивото потребно за цивилна употреба и со тоа ги прекршија своите обврски кон Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), која сигурно не е десничарска организација“, објави Венс.

Свет | пред 9 месеци

Трамп го нарече исклучувањето на Русија од Г7 „многу голема грешка“

Додека лидерите на Г7 пристигнуваа на самитот во Канада, американскиот претседател Доналд Трамп се пожали на исклучувањето на Русија од групата.Непосредно пред официјалниот почеток на самитот на седумте водечки демократски економии во светот, Трамп рече дека верува оти одлуката за исклучување на Русија е „многу голема грешка“.„Не мислам дека сега ќе имаше војна ако Русија сè уште беше во групата“, му рече тој на канадскиот премиер Марк Карни, додавајќи дека отсуството на рускиот претседател Владимир Путин го отежнува решавањето на глобалните прашања.Собирот на седумте најголеми индустриски сили постои од 1975 година, а Русија стана полноправна членка во 2002 година, привремено давајќи ѝ го името Г8 на групата.Сепак, беше исклучен во 2014 година откако го анектираше украинскиот полуостров Крим. Оттогаш, форматот повторно функционира како Г7 и е составен од Канада, САД, Обединетото Кралство, Германија, Франција, Италија и Јапонија.Путин беше длабоко повреден што му беше забрането да учествува, рече Трамп, додавајќи дека затоа денес разговарал само со него.Иако рече дека сега не е вистинско време за повторно вклучување на Русија, тој тврдеше дека нејзиното исклучување во тоа време било погрешно.

Свет | пред 9 месеци

Г7 со остра изјава за Иран – Трамп нема да ја поддржи?

Лидерите на Г7 на самитот во Италија усвоија заедничка изјава со остра реторика кон Иран и силна поддршка за Израел – став што веднаш отвори прашања околу одржливоста на американската надворешна политика, особено доколку Доналд Трамп се врати на власт.Во изјавата, групата најразвиени демократии во светот (САД, Велика Британија, Германија, Франција, Италија, Канада и Јапонија) го осудија „дестабилизирачкото однесување на Иран во регионот“, посочувајќи на неговата поддршка за Хезболах, Хути бунтовниците во Јемен и нападите врз израелска територија. Во исто време, Г7 изрази „недвосмислена поддршка за правото на Израел да се брани“.Меѓутоа, дипломатски извори велат дека тоновите во документот се многу поостри од вообичаеното и дека таков пристап веројатно нема да биде прифатен од Доналд Трамп. Како што јавуваат дел од западните медиуми, поранешниот претседател е скептичен кон долгорочна вмешаност на САД на Блискиот Исток и досега бил резервиран кога станува збор за безусловна поддршка за Израел, особено во контекст на конфликтот во Газа.

Свет | пред 9 месеци

Поранешен израелски дипломат: Трамп би можел да се јави на Нетанјаху и да му каже - доста е веќе

АЛОН Пинкас, поранешен израелски дипломат и советник на двајца премиери, рече дека американскиот претседател Доналд Трамп има моќ да го прекине конфликтот меѓу Израел и Иран.Во разговор за Би-Би-Си, Пинкас рече дека Трамп би можел да му понуди на Иран излез од кризата, а воедно да го зачува политичкото достоинство, но дека Техеран во моментов е во послаба преговарачка позиција и затоа има мотив да го продолжи нападот и да предизвика дополнителна штета на Израел.„Од друга страна, Трамп би можел само да му се јави на Нетанјаху и да му каже: „Доста е - имате 24 часа да го завршите ова“, додаде Пинкас. „Дали ќе направи нешто од тоа? Не знам.“

Свет | пред 9 месеци

Ова се можните сценарија за бомбардирање: „ЦИА во сенка“ има проценка, еве кога Иран ќе нападне американски цели

Израел бара од Иран да капитулира и да престане да развива нуклеарно оружје. Техеран категорично го отфрли ова барање и на израелските напади одговори со воени напади. Конфликтот ескалираше, но развојот на настаните сè уште е тешко прецизно да се предвиди. Различни сценарија за исходот се на маса.Најповолниот исход би бил брз прекин на огнот со посредство на медијатори и притисок од меѓународната заедница. Сличен модел е забележан и во претходните конфликти меѓу Израел и Хезболах, кои, и покрај својот голем арсенал и десетици илјади борци, не успеаја да извршат ефикасен контранапад и на крајот се согласија да ја демонтираат својата воена инфраструктура и да се повлечат подалеку од границата.Можно е Иран да успее да нанесе неколку значајни удари на Израел, барем доволно разорни за домашната јавност да ги перцепира како пропорционална одмазда, по што Техеран може да се согласи на прекин на огнот.Проблемот е што не знаеме точно што сака да постигне Израел и колку повеќе цели има намера да таргетира. Во најновите напади во неделата наутро, израелските сили го уништија главниот објект за складирање гас во Техеран и централната рафинерија за нафта, сигнализирајќи нова фаза од војната. Изгледа дека Израел го префрла својот фокус од нуклеарните и воените цели кон енергетската инфраструктура, темелот на извозот и државниот буџет на Иран.Влијателната американска агенција за стратешка проценка Стратфор, која некои ја нарекуваат „ЦИА во сенка“, правилно предвиде во петокот дека Израел ќе ги прошири своите операции надвор од едноставното намалување на нуклеарните и воените капацитети на Иран, за сè повеќе да ги таргетира невоените политички лидери, цивилната инфраструктура и други цели дизајнирани да нанесат не само воена, туку и економска и политичка штета.Израел веројатно ќе продолжи да ги таргетира иранските нуклеарни постројки и да се обидува да ги елиминира клучните научници во нуклеарната програма. Исто така, веројатно е зголемување на бројот на атентати врз политичкото раководство. И покрај силната одбрана, вклучително и поддршката од САД и Франција, иранските ракети повремено продолжуваат да го пробиваат одбранбениот штит и да погодуваат израелски цели.Сепак, Стратфор верува дека конфликт на регионално ниво е помалку веројатен. Иран, барем на почетокот, ќе избегнува напад врз американската воена инфраструктура за да не предизвика директно вклучување на САД. Истото важи и за земјите од Советот за соработка во Заливот, кои Иран ги гледа како потенцијални политички и економски канали за одржување на минимална меѓународна соработка, особено по завршувањето на конфликтот. Но, како што конфликтот се продлабочува, се повеќе е веројатно дека дури и ненамерна ескалација би можела да ги вовлече САД и арапските држави во војна.Иако е малку веројатно дека одбранбената поддршка на САД за Израел ќе го испровоцира Иран да ги таргетира американските воени објекти во регионот, доколку американската војска започне директна офанзива против Иран, Техеран потоа би можел да ги мобилизира сојузниците и проиранските милиции да нападнат американски цели во Ирак, Сирија или Јемен. Иако ова е малку веројатно во овој момент, исто така е можно земјите од Заливот да дозволат нивните бази или воздушен простор да се користат за напади врз Иран. Нивната енергетска инфраструктура тогаш би станала легитимна цел за Иран и неговите сојузници. На пример, Јордан веќе пресретна неколку ракети и беспилотни летала над својата територија, слично како минатата година кога иранските ракети го таргетираа Израел. Сепак, можно е во случај на американско вклучување во конфликтот, САД да ги користат нивните бази, што потоа повеќе нема да можат да го прикажат како самоодбрана.Во тој случај, конфликтот би добил регионални размери. Иран, исто така, веројатно би прибегнал кон асиметрични методи, напади преку сојузници и, потенцијално, терористички мрежи за да го зголеми притисокот врз Израел и неговите западни сојузници.

Свет | пред 9 месеци

Одлуката на Трамп да ја мобилизира војската во Лос Анџелес е контроверзна, но не и драматичнa, но, тој има многу поопасен адут во ракавот

Откако распореди две илјади припадници на Калифорниската Национална гарда на улиците на Лос Анџелес, американскиот претседател Доналд Трамп отиде чекор понатаму и мобилизираше уште две илјади од нив, заедно со 700 активни маринци, како одговор на протестите кои не стивнуваат од петокот. Ова е исклучително невообичаена ситуација - распоредување на редовната армија во границите на САД.Иако овој потег изгледа драматичен, формално и правно сè уште не е. Во неделата, Трамп го активираше Член 10 од Законот за вооружените сили на САД, кој му дозволува да ги распореди вооружените сили во федерална служба во три случаи: во случај на напад врз САД, бунт или неможност за спроведување на федералните закони под редовни услови. Ова му даде овластување да ги ангажира сите гранки на војската, од маринците и армијата до крајбрежната стража, воздухопловните сили и вселенските сили.Сепак, овој чекор не значи автоматски дека овие сили можат да дејствуваат како полиција. Тие се спречени да го сторат тоа со Законот Posse Comitatus, закон од 1878 година, кој забранува употреба на федерални воени сили за спроведување на законот во САД без изречно овластување од Конгресот или вонредни околности. Во пракса, ова значи дека војниците не смеат да апсат, претресуваат, изрекуваат казни или да вршат заплени. Нивната улога засега останува ограничена на логистичка поддршка и заштита на федералните објекти и персонал.Сепак, овој чекор не значи автоматски дека овие сили можат да дејствуваат како полиција. Тие се спречени да го сторат тоа со Законот Posse Comitatus, закон од 1878 година, кој забранува употреба на федерални воени сили за спроведување на законот во САД без изречно овластување од Конгресот или вонредни околности. Во пракса, ова значи дека војниците не смеат да апсат, претресуваат, изрекуваат казни или да вршат заплени. Нивната улога засега останува ограничена на логистичка поддршка и заштита на федералните објекти и персонал.Денес ситуацијата е спротивна. Гувернерот на Калифорнија, Гавин Њусом, отворено се спротивставува на одлуката на Трамп и веќе покрена законска постапка тврдејќи дека претседателот ги пречекорил своите овластувања.„Доналд Трамп создава страв и терор со тоа што не го почитува Уставот на САД. Ова е вештачки создадена криза што му овозможува да ја преземе државната милиција. Со овој потег, тој ги загрозува темелите на нашата демократија и се движи во сферата на авторитаризмот“, рече Њусом.Трамп сè уште не го активирал Законот за бунт, но постојат индикации дека ја разгледува можноста. Во неделата, тој прво го отфрли тврдењето дека протестите биле „востание“, нарекувајќи ги „насилни акти на поединци“, но веќе следниот ден ги етикетираше демонстрантите како „платени бунтовници“ и „бунтовнички толпи“. Ова заострување на реториката сугерира дека тој може да го направи следниот потег.Законот за востание остава многу простор за толкување бидејќи не дефинира што претставува бунт или востание, со што му дава на претседателот широка дискреција во неговото спроведување. Како што предупредува непрофитната организација „Центар за правда Бренан“, оваа нејасност претставува потенцијална закана за демократскиот поредок. Треба да се напомене дека Законот за востание е активиран само 14 пати во историјата и е користен во различни околности, од спроведување на законите за граѓански права до помагање на корпорациите во сузбивањето на штрајковите, па сè до интервенција за време на „расни немири“.Причината зошто Трамп не го активираше веднаш Законот за востание може да лежи во фактот дека тој е свесен дека сè уште нема јасни, законски утврдени немири во Лос Анџелес. Повикувањето на законот без вистинска основа би ризикувало да отвори дебата за неговата злоупотреба.Во овој контекст, сегашниот потег на Трамп може да се смета за стратегија што изгледа измерена, но може да послужи како појдовна точка за нешто поголемо. Доколку сегашното ниво на интервенција не успее да ја смири ситуацијата, Белата куќа би можела да го искористи тој „неуспех“ како оправдување за поагресивно, пошироко распоредување на трупи во земјата. Исто така, доколку го активира законот, се поставува прашањето дали војската всушност ќе употреби сила против граѓаните, без разлика дали тие се реални или замислени закани за федералните власти. Постои многу реална можност присуството на федерални трупи на терен да го зголеми ризикот од ескалација на насилството, наместо да го намали. И така доаѓаме до клучно прашање: Дали Трамп би можел да го искористи законот како средство за проширување на своите овластувања и распоредување трупи надвор од Лос Анџелес?Имено, давањето овластување на Пентагон да распоредува вооружени сили во сите федерални објекти и операции би можело да сигнализира дека претседателот е подготвен да испрати трупи во други градови како одговор на протестите. Американскиот уставен експерт Стив Владек предупредува дека ова овластување му овозможува на претседателот не само да интервенира таму каде што протестите веќе се во тек, туку и превентивно да испрати трупи таму каде што верува дека би можеле да избувнат протести.

Свет | пред 9 месеци