Затворањето на Ормутски теснец поради војната меѓу САД, Израел и Иран предизвика шок во глобалното снабдување со нафта, а авиоиндустријата се соочува со сериозна криза што веќе ги менува правилата на игра.
Цената на авионското гориво за само еден месец е повеќе од двојно зголемена, скокајќи од околу 96 на 197 долари за барел. Тоа директно се одразува врз трошоците на авиокомпаниите, при што полнењето на еден авион од типот „Боинг 737-800“ за кратко време поскапело за десетици илјади долари.
Финансискиот удар е веќе видлив. Дваесетте најголеми авиокомпании во светот изгубиле околу 53 милијарди долари пазарна вредност од почетокот на конфликтот, иако пред тоа се очекуваше рекордна година со профит од 41 милијарда долари.
„Реалноста е дека цените на авионското гориво се повеќе од двојно зголемени во последните три недели, а не знаеме како ќе се развива ситуацијата“, изјави Скот Кирби, извршен директор на „Јунајтед ерлајнс“.
Аналитичарите предупредуваат дека индустријата е фатена во таканаречена „совршена бура“ – трошоците растат, а побарувачката слабее поради поскапите билети.
„Авиокомпаниите се соочуваат со егзистенцијален предизвик. Ќе мора да ги намалуваат цените за да ја стимулираат побарувачката, додека високите трошоци за гориво ги тераат да ги зголемуваат“, изјави Ригас Доганис, претседател на „Ерлајн менаџмент груп“.
Притисокот не е само финансиски, туку и логистички. Недостигот од гориво веќе се прелева од Азија кон Европа, што дополнително ја усложнува ситуацијата.
„Кризата веќе почнува сериозно да ги погодува купувачите. Сè ќе зависи од тоа колку долго ќе трае конфликтот. Може да има многу, многу драматични последици“, изјави Патрик Пујане, извршен директор на „Тотал енерџис“.
Првите конкретни мерки веќе се најавени. Некои компании размислуваат за намалување на бројот на летови, а постојат и сценарија за масовно приземјување авиони доколку кризата продолжи.
„Без брзо олеснување, авиокомпаниите би можеле да бидат принудени да приземјат илјадници авиони, а финансиски најслабите да ја запрат работата“, предупредуваат аналитичари на „Дојче банк“.
Ефектите веќе ги чувствуваат и патниците. Цените на авионските билети се зголемени за 24 проценти во првите два месеци од годинава, а на популарните туристички линии растот се движи меѓу 10 и 20 проценти.
Американскиот претседател Доналд Трамп испрати директна порака до сојузниците.
„Не можете да добиете авионско гориво поради Ормутскиот теснец... одете и набавете си сопствена нафта“, изјави Доналд Трамп.
Во Европа, владите разгледуваат мерки за ублажување на ударот, вклучително и намалување на давачките за гориво, но засега нема координиран одговор за спас на авиоиндустријата.
Европскиот комесар за енергија Дан Јоргенсен дури предложи и ограничување на патувањата како начин за штедење гориво.
„Луѓето треба помалку да патуваат и поретко да летаат за да се намали притисокот врз снабдувањето“, изјави Дан Јоргенсен.
Иако авиоиндустријата преживеа бројни кризи во минатото, оваа се издвојува по обемот и комплексноста. Со блокирани рути, недостиг од гориво и растечки трошоци, летувањето за многумина веќе станува луксуз, а неизвесноста за следните месеци останува висока.
