ИРАН

Трамп: Иран гледа кон слобода, САД се подготвени да помогнат

Бројот загинати во тринеделните протести во Иран се зголеми на 116, а уапсени се повеќе од 2.600 лица. Ова се податоци на американската новинска агенција „Активисти за човекови права“.Властите во Иран воведоа секаков комуникациски прекин, а државните медиуми за немирите ги обвинуваат, како што велат, „терористичките агенти“ од САД и Израел.И покрај блокадата на интернетот и заканите од властите, протестите во Иран продолжуваат и се шират во повеќе од 100 градови.Американскиот претседател Трамп ја објави својата поддршка за демонстрантите на Truth Social.„Иран гледа кон слобода, можеби како никогаш досега“. САД се подготвени да помогнат”, напиша Трамп.Државниот обвинител на Иран, Мохамад Мовахеди Азад, во саботата изјави дека секој што протестира ќе се смета за „непријател на Бога“ што е кривично дело за кое е предвидена смртна казна.Амнести интернешнл соопшти дека анализира „загрижувачки извештаи за засилена и незаконска употреба на смртоносна сила“ од страна на иранските безбедносни сили.

Свет | пред 3 месеци

Лекари од Иран за Би-Би-Си: „Убиваат млади луѓе, мртовечниците ни се преполни“

Медицински работници од најмалку три болници во Иран сведочат за драматична и шокантна состојба во здравствените установи, кои се преплавени со загинати и тешко повредени демонстранти, во екот на масовните антивладини протести што ја потресуваат земјата.Еден здравствен работник од болница во Техеран за Би-Би-Си опишува сцени што, како што вели, никогаш нема да ги заборави: директни истрели во главите и срцата на млади луѓе. Поради обемот на повредени, дел од болниците преминале во кризен режим на работа, а персоналот немал време ниту за основна реанимација.„Починаа околу 38 лица. Многумина умреа веднаш штом беа донесени во ургентниот центар. Имаше директни истрели во главите и срцата на млади луѓе. Дел од нив не ни стигнаа до болница“, раскажува медицинска работничка од Техеран.Според нејзиното сведоштво, бројот на жртви бил толку голем што мртовечницата целосно се наполнила.„Телата беа редени едно врз друго. Кога немаше повеќе простор, почнаа да ги носат во просторијата за молитва. Сите беа млади – меѓу 20 и 25 години“, вели таа.Слични информации доаѓаат и од други градови. Би-Би-Си Персијан потврди дека во болницата „Пурсина“ во градот Рашт биле донесени најмалку 70 тела. Бидејќи мртовечницата немала капацитет, телата биле однесени на други локации.Според болнички извори, на семејствата им било побарано да платат околу 7 милијарди ирански риали (околу 6.500 евра) за да им бидат предадени телата на починатите за погреб.Лекар кој стапил во контакт со Би-Би-Си преку сателитска врска вели дека болницата „Фараби“ во Техеран – главниот центар за очни болести – преминала во вонреден режим поради огромниот број пациенти со прострелни рани во пределот на очите.Сите неитни прегледи и операции биле откажани, а персоналот бил пренасочен исклучиво на итни случаи.„Видов пациент погоден во окото, а куршумот излегол од задниот дел на главата“, сведочи лекар од Техеран.Друг медицинар од градот Кашан раскажува дека многу демонстранти биле целно погодени во очите, додека од Шираз пристигнуваат информации дека болниците немаат доволно хирурзи за да се справат со напливот на повредени.Во еден од најпотресните настани, медицинар од Техеран раскажува дека група луѓе среде ноќ насилно влегла во здравствен центар и внатре внела човек со прострелна рана.„Го оставија и си заминаа. Но беше предоцна – почина пред да можеме да му помогнеме“, вели тој.Протестите започнаа пред две недели во Техеран поради економската криза и драстичниот раст на трошоците за живот, но брзо се проширија во повеќе од 100 градови низ Иран.Организациите за човекови права известуваат за десетици убиени демонстранти и стотици приведени, додека иранските власти тврдат дека загинале и најмалку 21 припадник на безбедносните сили.Извештаите од терен се ограничени поради речиси целосната интернет-блокада и забраната за работа на странски медиуми, меѓу кои и Би-Би-Си. Сепак, видеа што излегуваат од земјата прикажуваат масовни протести, запалени возила и владини објекти во пламен.Иранската армија најави дека ќе им се приклучи на безбедносните сили во „заштита на јавниот имот“, а Советот за национална безбедност најави „одлучни правни мерки“ против, како што ги нарекува, „наоружани вандали“.Според американската агенција Human Rights Activist News Agency, убиени се најмалку 51 демонстрант, меѓу кои и седум деца, а уапсени се над 2.300 лица.Организацијата Iran Human Rights од Норвешка наведува дека меѓу жртвите има најмалку девет деца, додека Би-Би-Си Персијан досега успеал да потврди идентитети на 26 убиени лица, од кои шест деца.Од друга страна, иранската полиција официјално тврди дека во Техеран „нема убиени лица“.

Свет | пред 3 месеци

САД го предупредија Иран да не користи странски милиции против демонстрантите

Соединетите Американски Држави јавно го предупредија Иран да не користи странски вооружени групи за насилно задушување на антивладините протести што во изминатите денови ја зафатија земјата. Од Вашингтон изразија сериозна загриженост поради информации дека иранските власти ангажираат припадници на Хезболах и ирачки милиции за справување со мирните демонстранти.Преку иранската верзија на официјалниот профил на американскиот Стејт департмент на социјалната мрежа Икс, беше соопштено дека постојат извештаи за вмешаност на странски вооружени формации во сузбивањето на протестите. Во објавата се наведува дека ваквите постапки претставуваат сериозна ескалација и дополнително загрозување на основните човекови права.Американската администрација посочува дека иранските власти со години трошеле милијарди долари од државниот буџет, односно од средствата на сопствените граѓани, за поддршка на, како што ги нарекуваат, терористички структури надвор од земјата. Според Вашингтон, нивна можна употреба против сопственото население би претставувала уште едно тешко предавство на иранскиот народ.Од Стејт департментот потенцираат дека мирните протести се легитимен израз на незадоволство и дека секој обид за нивно задушување со помош на странски вооружени групи ќе биде внимателно следен од меѓународната заедница. Засега, иранските власти официјално не ги коментираа овие наводи.

Свет | пред 3 месеци

Жител на Техеран за Си-Ен-Ен: „Ова повеќе не може да се запре“

Антивладините протести во Иран, поттикнати од високата инфлација и драматичниот раст на трошоците за живот, во изминатите две недели се проширија низ целата земја и претставуваат најсериозниот предизвик за властите во последните неколку години, објави Си-Ен-Ен. Според сведочење на жител на Техеран, протестното движење добило динамика што, како што вели, повеќе не може да се запре.Соговорникот на Си-Ен-Ен, 47-годишен маж кој од безбедносни причини инсистирал на анонимност, раскажува дека во поголемите ирански градови граѓаните чекаат да се стемни за да излезат на улиците. Собирањата, според него, најчесто се интензивираат по 19 часот, кога протестите добиваат масовен карактер.Тој опишува сцени во кои, во текот на ноќта, улиците се исполнуваат со луѓе и возила, а демонстрантите се движат низ градот без однапред утврдена рута или конкретна дестинација. Чувството што доминира, вели, е чувство на „неизбежен замав“, додека протестите се шират и стануваат сè посилни.„Луѓе од сите возрасти – мажи, жени и деца – учествуваат, викаат од прозорците и масовно се собираат“, изјави жителот на Техеран за Си-Ен-Ен, додавајќи дека стравот постепено го заменува решителноста.Иако протестите првично започнале како реакција на неконтролираната инфлација, политичката нестабилност, според неговите зборови, дополнително ја влошила економската состојба. Цените на основните прехранбени производи продолжуваат да растат, а намирници како јајца и млеко станале „значително поскапи“, што уште повеќе го зголемува незадоволството кај граѓаните.И покрај строгите ограничувања на комуникациите, вклучително и блокадите на интернетот, како и сè потешките економски услови, тој нагласува дека граѓаните остануваат „одлучни, организирани и отпорни“. Според него, меѓу демонстрантите преовладува силно убедување дека сегашната власт претставува ќор-сокак и дека за голем дел од општеството веќе не постои враќање назад.

Свет | пред 3 месеци

(Видео) „Ова е година на крв“: Нови снимки сведочат за ширење на протестите низ Техеран

Нови видеоснимки до кои дојде медиумот Iran International покажуваат дека синоќа протестите во Иран се прошириле на повеќе делови од главниот град Техеран, со сѐ поостри пораки против врвот на власта и отворени повици за промена на режимот.На плоштадот Херави во Техеран се слушале повици „Да живее кралот“, додека на булеварот Кешаварз демонстрантите скандирале „Ова е година на крв, Сејед Али ќе биде соборен“, директно алудирајќи на врховниот верски водач Али Хамнеи. Во одделни снимки од техеранската населба Долат, граѓани излегуваат на улиците и извикуваат „Слобода“, што укажува на широка поддршка за протестното движење и надвор од централните делови на градот.Во меѓувреме, поради влошената безбедносна состојба и немирите што зафатија голем дел од земјата, Министерството за надворешни работи на Пакистан упати повик до своите државјани да ги избегнуваат сите патувања во Иран што не се неопходни. Во соопштението објавено во саботата се наведува дека условите за безбедно патување се сериозно нарушени и дека препораката ќе важи сѐ додека состојбата не се стабилизира.На пакистанските државјани кои веќе се наоѓаат во Иран им се советува зголемена претпазливост, ограничување на движењето само на неопходното и постојан контакт со дипломатските претставништва на Пакистан.Дополнителна загриженост предизвика и објавата на новинарот на BBC, Шајан Сардаризадех, кој сподели снимка од градот Фардис. На видеото се слушаат истрели за време на протестите, додека демонстрантите панично се повлекуваат, обидувајќи се да се засолнат и да ја сочуваат сопствената безбедност.

Свет | пред 3 месеци

(Видео) Активистика објави снимка: Гори една од најголемите џамии во Иран

На социјалните мрежи се прошири видео-снимка на која се гледа оган и густ чад во близина на верски објект, а која ја објави иранската активистка и новинарка Масих Алинеџад на платформата Икс. Во објавата таа тврди дека за време на актуелните протести во Иран горела „една од најголемите џамии во земјата“, објавувајќи ја снимката со силна политичка порака насочена против исламскиот режим.Во нејзината објава се наведува дека настанот не треба да се гледа како хаос, туку како израз на децениски гнев, тврдејќи дека по речиси пет децении репресија, протестите се директен одраз на насобраното незадоволство кај граѓаните. Пораката предизвика бројни реакции и коментари, а видеото за кратко време беше споделено илјадници пати и на други платформи.Сепак, во моментов не постои независна потврда за точната локација, времето и околностите под кои е направена снимката. На видеото не се забележуваат јасни ориентири, натписи или други визуелни елементи што би овозможиле сигурна геолокациска проверка или идентификација на објектот. Поради тоа, не може со сигурност да се утврди дали навистина станува збор за џамија, ниту дали снимката е поврзана со актуелните протести.Иранските власти досега не се огласија со официјален став во врска со видеото, а ниту релевантни меѓународни медиуми не објавија потврда дека за време на сегашните немири дошло до пожар во некој од поголемите верски објекти во земјата. Дел од корисниците на социјалните мрежи во коментарите тврдат дека станува збор за голема џамија во Техеран, но овие наводи засега не се поткрепени со проверливи извори.Единствено што може со сигурност да се потврди во овој момент е дека снимката ја објави Масих Алинеџад, која со години е една од најгласните критичарки на иранскиот режим, и дека истата е придружена со политичка интерпретација на случувањата во земјата. Надлежните институции и медиумите сè уште не излегоа со официјални информации што би ги потврдиле или демантирале тврдењата, поради што повиците се информациите од социјалните мрежи да се примаат со зголемена претпазливост.

Свет | пред 3 месеци

Иран врие, Трамп се заканува, ама Путин ќути

Иран во изминатите години беше сцена на повеќе народни бунтови, но масовниот протестен бран што ја зафати земјата кон крајот на 2025 година сè почесто се оценува како најсериозната закана досега за опстанокот на автократскиот режим. Актуелните демонстрации се најголеми и најнасилни во последните неколку години, со запалени државни објекти, судири со безбедносните сили и пароли со директни повици за уривање на власта, меѓу кои и извици против врховниот водач Али Хамнеи.Во видеообраќање на 9 јануари, Хамнеи порача дека протестите ќе бидат задушени, по што властите воведоа речиси целосна блокада на интернетот. Состојбата внимателно ја следат и меѓународните актери, пред сè Соединетите Американски Држави и Русија, додека независна проверка на информациите е речиси невозможна поради ограничениот пристап до комуникациските мрежи.Протестите започнаа на 28 декември како реакција на високата инфлација и драматичниот пад на вредноста на иранскиот ријал, но за кратко време прераснаа во отворено политичко движење со барање за соборување на режимот. Немирите се проширија во повеќе од 100 градови и населени места, што претставува географски опфат без преседан. На улиците излегоа десетици, а според тврдењата на опозицијата и стотици илјади луѓе, кои влегоа во директни конфликти со полицијата и паравоените формации.Клучен момент беше 8 јануари, кога на протестите им даде дополнителен импулс повикот на Реза Пахлави, син на последниот ирански шах соборен во Исламската револуција во 1979 година. Пахлави, кој се залага за демократија и почитување на човековите права, за дел од јавноста претставува обединувачка фигура, а меѓу демонстрантите се појавија и повици за обновување на монархијата. Опозицијата тврди дека протестите се најмасовни од 1979 година наваму, со милиони луѓе на улиците, но овие бројки не можат да се потврдат поради информативната блокада.Според податоците на организацијата „Iran Human Rights“, најмалку 62 демонстранти се убиени, стотици се повредени, а повеќе од 2.000 лица се уапсени. Дел од аналитичарите сметаат дека протестите се без преседан бидејќи, за разлика од претходните бранови, не се ограничени само на големите градови, туку се проширија и во руралните средини, создавајќи атмосфера слична на Арапската пролет.Експертите се поделени околу прашањето дали режимот навистина е пред колапс. Некои оценуваат дека сегашните немири се поопасни за власта од претходните, бидејќи целат кон целосно уривање на системот, а не кон ограничени реформи, и затоа што во нив се вклучени пошироки општествени слоеви подготвени на радикални чекори. Други, пак, предупредуваат дека иранскиот режим, иако ослабен, сè уште располага со силен репресивен апарат и лојални безбедносни структури кои можат да ја задржат контролата.Во меѓувреме, се отвори и прашањето за можна странска интервенција. Американскиот претседател Доналд Трамп јавно се закани дека Иран ќе биде „жестоко погоден“ доколку режимот отвори оган врз демонстрантите, оставајќи простор за различни сценарија. Дел од аналитичарите сметаат дека ограничен удар врз клучни безбедносни структури би можел да предизвика распад на лојалноста во рамки на режимот, додека други предупредуваат дека странска интервенција може да има спротивен ефект и да го обедини населението околу власта под изговор на надворешна закана.Посебно значајна е и позицијата на Русија, еден од главните сојузници на Техеран. Москва засега молчи за случувањата во Иран, а аналитичарите оценуваат дека падот на режимот би значел сериозен геополитички удар за Кремљ, вклучително и губење на важен партнер. Сепак, се смета дека Русија веројатно нема активно да интервенира, туку евентуално би можела да понуди засолниште за иранските лидери, како што тоа го направи во други слични случаи.Иран, според многумина, влегува во најнеизвесната фаза од својата понова историја. Дали протестите ќе доведат до вистински политички пресврт или режимот повторно ќе успее да се одржи со сила, останува отворено прашање, чии одговори ќе зависат од одлуките на безбедносните структури, однесувањето на меѓународната заедница и истрајноста на граѓаните на улиците.

Свет | пред 3 месеци

Ирански функционер со закана кон Трамп: Да постапиме со него како со Мадуро

Висок ирански функционер и идеолог, Хасан Рахимпур Азгади, синоќа изнесе крајно остра и провокативна изјава во која оцени дека Иран, како одговор на ставот на Вашингтон кон протестите во земјата, треба да постапи со американскиот претседател Доналд Трамп „на ист начин како што тој постапил со Мадуро“.Азгади, кој е член на Врховниот совет за културна револуција на Иран, изјави дека, според него, поради политиките и јавните изјави на Трамп, би била „дозволена секоја форма на операција на територијата на Соединетите Американски Држави, во сите сојузни држави и градови“, вклучително и, како што рече, „деструктивни операции од типот на оние што тие ги спроведуваат тука“.„Иран мора да му го направи на Трамп она што тие му го направија на Мадуро“, изјави Азгади, алудирајќи на постапките на САД кон венецуелскиот лидер. Во продолжение на својата изјава тој додаде дека американскиот претседател „мора да ја плати цената за своите постапки, за време или дури и по завршувањето на неговиот претседателски мандат“, изразувајќи и лична надеж дека Трамп „треба да биде фатен“.Изјавата доаѓа во период на сериозни тензии меѓу Техеран и Вашингтон, по заканите од американскиот претседател дека САД ќе реагираат „многу силно“ доколку иранските власти започнат со убиства на демонстранти за време на актуелните масовни протести во земјата. Реториката од иранска страна дополнително ја заострува веќе кревката дипломатска состојба и отвора сериозни прашања за натамошната ескалација на односите меѓу двете држави.

Свет | пред 3 месеци

Иран ги обвини САД и Израел за немирите, писмо доставено до Советот за безбедност на ОН

Иран во писмо доставено до Советот за безбедност на Обединетите нации ги обвини Соединетите Американски Држави и Израел дека стојат зад немирите и насилните настани во земјата. Постојаниот претставник на Иран при ОН, Амир Саид Иравани, во писмото наведува дека, според Техеран, САД се „директно одговорни за немирите и насилните дејствија“, преку, како што тврди, закани, поттикнување и намерно охрабрување на насилството, како и преку нарушување на мирот и стабилноста.Иравани дополнително го осуди однесувањето на Вашингтон, наведувајќи дека американските активности се одвиваат во координација со Израел, што, според иранската страна, претставува директно мешање во внатрешните работи на Иран. Во писмото се истакнува дека ваквите дејствија се спротивни на меѓународното право и на Повелбата на Обединетите нации.Протестите во Иран траат веќе 14 дена и започнаа на големата пазарна зона во Техеран, по што се проширија и во други делови на земјата. Иранските власти во последните денови сè почесто повикуваат на разграничување меѓу мирните демонстранти и, како што ги нарекуваат, „изгредниците“, иако тој термин, според бројни реакции и извештаи, режимот го користи и за самите учесници во протестите.Состојбата во Иран и натаму предизвикува зголемено внимание кај меѓународната заедница, додека официјален Техеран инсистира дека надворешни фактори ја поттикнуваат нестабилноста и ја користат внатрешната социјална и економска криза за свои геополитички цели.

Свет | пред 3 месеци

Трамп се закани на Иран: Ако почнат убиства на демонстранти, ќе удриме силно

Американскиот претседател Доналд Трамп упати остро предупредување до иранските власти, порачувајќи дека Соединетите Американски Држави внимателно ја следат состојбата со масовните протести во Иран и дека ќе реагираат „многу силно“ доколку режимот почне да ги убива демонстрантите.Изјавата Трамп ја даде по состанок со раководители на американски нафтени компании во Белата куќа, нагласувајќи дека Иран се наоѓа во „голема неволја“ и дека протестите се шират и во градови каде што, како што рече, до пред неколку недели никој не можел да замисли дека е можно граѓаните да излезат на улица.Трамп истакна дека САД будно ги следат случувањата и дека веќе јасно ставил до знаење оти нема да останат пасивни доколку дојде до крвопролевање. Според него, доколку иранските власти применат смртоносна сила врз учесниците на протестите, САД ќе возвратат со силен удар „таму каде што најмногу ги боли“.Претседателот притоа појасни дека ваквата најава не значи испраќање американски копнени трупи во Иран, туку употреба на други форми на силен притисок. Тој нагласи дека Вашингтон не посакува ескалација, но дека нема да дозволи повторување на сценарија од минатото кога, според него, иранските власти без последици се пресметувале со сопствениот народ.Трамп направи и споредба со претходни американски администрации, оценувајќи дека во минатото имало случаи кога САД целосно се повлекувале од вакви ситуации. Сегашните случувања во Иран, како што рече, се „неверојатни за гледање“ и се директна последица на лошото и репресивно постапување на режимот кон граѓаните.Изјавата на американскиот претседател доаѓа во момент кога протестите во Иран продолжуваат да се шират, а меѓународната заедница сè погласно реагира на насилството, прекините на интернетот и обидите на властите да ја задушат јавната побуна.

Свет | пред 3 месеци

Масовни протести во Иран: Граѓаните бараат крај на режимот и враќање на Пахлави

Масовните протести во Иран продолжуваат втора недела по ред, при што илјадници граѓани излегуваат на улиците на Техеран и на бројни други градови во земјата, изразувајќи незадоволство од владеењето на ајатоласите и од тешката економска состојба. Снимките што се појавуваат на социјалните мрежи сведочат за најголемите демонстрации против клерикалниот режим во последните неколку години, со протести што се проширија во повеќе од 100 градови низ Иран.Немирите се поттикнати од колапсот на националната валута, растечката сиромаштија и општото чувство на безизлезност, а дел од демонстрантите јавно бараат враќање на синот на прогонетиот шах, Реза Пахлави. Тие сметаат дека промената на политичкиот систем е единствениот излез од длабоката криза во која се наоѓа државата.Иранските државни медиуми се обидуваат да ги минимизираат или целосно да ги негираат протестите, објавувајќи снимки од наводно празни улици и тврдејќи дека состојбата е под контрола. Истовремено, властите посегнаа по ригорозни мерки, па надзорната организација „НетБлокс“ соопшти дека во земјата е регистриран „национален прекин на интернетот“, со цел да се оневозможи комуникацијата и координацијата меѓу демонстрантите.Ситуацијата во Иран будно ја следи и меѓународната заедница. По повод протестите се огласи и врховниот верски лидер, ајатолахот Али Хамнеи, кој во говор пренесуван на државната телевизија порача дека редот мора да се зачува и дека државата нема да дозволи дестабилизација.Дополнителен импулс на протестите им даде и јавниот повик на прогонетиот принц Реза Пахлави, кој живее во Вашингтон. Тој ги повика граѓаните на Иран да излезат на улиците и, како обединет фронт, гласно и јасно да ги изнесат своите барања, порачувајќи дека моментот за промени е сега.И покрај засилените безбедносни мерки и обидите за замолчување на јавноста, протестите не стивнуваат, а неизвесно е дали иранските власти ќе успеат да го задржат целосниот контролен механизам врз состојбата што сè повеќе се заканува да прерасне во најсериозна политичка криза во последната деценија.

Свет | пред 3 месеци

„Нема попуштање, демонстрантите работат за Трамп“! Хамнеи ги обвини странските сили за протестите во Иран

Иранските власти немаат намера да отстапат под притисокот од уличните протести, порача врховниот верски лидер на земјата, Али Хамнеи, кој немирите ги припиша на, како што рече, обиди од странство за дестабилизација на државата.Во обраќање емитувано на државната телевизија, Хамнеи оцени дека Исламската Република нема да потклекне пред, како што ги нарече, саботерите, нагласувајќи дека системот е создаден со жртва на „стотици илјади чесни луѓе“. „Секој треба да знае дека Исламската Република дојде на власт со крвта на стотици илјади чесни луѓе и дека нема да попушти пред саботерите“, рече тој.Осврнувајќи се конкретно на протестите во Техеран, иранскиот верски лидер изјави дека демонстрациите, според него, имаат за цел да му угодат на американскиот претседател. „Тие сакаат да го направат среќен. Ако знаеше како да ја води земјата, ќе ја водеше својата. Рацете на американскиот претседател се извалкани со крвта на повеќе од 1.000 Иранци“, рече Хамнеи, алудирајќи на американските напади врз ирански нуклеарни постројки во јуни.Во продолжение на обраќањето, тој порача дека и самите Соединети Американски Држави се соочуваат со бројни внатрешни проблеми, пренесуваат иранските медиуми.Хамнеи упати и апел до своите поддржувачи да останат сплотени. „Драги млади луѓе, задржете ја вашата подготвеност и единство. Обединетата нација ќе го победи секој непријател“, порача тој.Во меѓувреме, протестите предизвикани од економските тешкотии продолжија и денеска во повеќе ирански градови. Набљудувачката група NetBlocks соопшти дека во земјата бил регистриран прекин на интернет, кој започнал вчера и продолжил и денеска.Американската агенција HRANA објави дека за време на немирите животот го загубиле најмалку 34 демонстранти и четворица припадници на безбедносните сили, додека околу 2.200 лица биле уапсени. Според аналитичарите, овие бројки укажуваат на длабоко незадоволство од актуелната состојба во земјата.Властите, во обид да ја смират ситуацијата, применуваат двоен пристап: од една страна порачуваат дека економските протести се легитимни и нудат дијалог, а од друга, на дел од демонстрациите интервенираат со солзавец и сила во услови на насилни улични судири.

Свет | пред 3 месеци

Кулминација на нередите во Иран: Демонстрантите палат владини згради

Масовни протести против власта се одржуваат во Техеран и во други ирански градови, а снимките од терен прикажуваат најголеми демонстрации против режимот во последните неколку години. Немирите, кои траат веќе 12 дена по ред, се поттикнати од гневот поради колапсот на националната валута и се проширија во повеќе од 100 градови низ земјата.Протестите дополнително беа поттикнати од повикот на Реза Пахлави, кој живее во Вашингтон, а чиј татко беше соборен со Исламската револуција во 1979 година. Тој ги повика Иранците „да излезат на улиците и, како обединет фронт, гласно да ги искажат своите барања“.Иранските државни медиуми ги минимизираат размерите на немирите или целосно ги негираат, објавувајќи снимки од празни улици. Властите прибегнаа и кон драстични мерки, при што надзорната група „НетБлокс“ извести за „национален прекин на интернетот“ со цел да се попречи комуникацијата меѓу демонстрантите. Ситуацијата во Иран внимателно ја следи и меѓународната заедница.Властите во многу делови од земјата ги прекинаа интернет и мобилните врскиЗа време на масовните протести, властите во Иран воведоа сериозни ограничувања на комуникациите.Според податоците од организации што го следат мрежниот сообраќај, во многу делови од земјата интернет и мобилните врски се прекинати или значително отежнати, вклучително и мобилниот интернет и телефонските услуги.Целта на мерките, како што се наведува, е да се спречи ширењето информации и координацијата меѓу демонстрантите, додека властите засега не издадоа официјално објаснување за обемот и времетраењето на прекините.Синот на лидерот соборен во револуцијата од 1979 година ги поддржа демонстрантите и му се заблагодари на ТрампПротестите дополнително беа поттикнати од повикот на Реза Пахлави, кој живее во Вашингтон, а чиј татко беше соборен со Исламската револуција во 1979 година.Тој ги повика Иранците „да излезат на улиците и, како обединет фронт, гласно да ги искажат своите барања“.Во објава на социјалната мрежа Икс, Пахлави порача дека „милиони Иранци вечерва ја побараа својата слобода“, опишувајќи ги демонстрантите како свои „храбри сонародници“, а му се заблагодари и на Трамп.Ова се најголемите протести по оние поттикнати од смртта на млада Курдка во затворВо коренот на протестите, кои започнаа на 28 декември со протест на трговците во Техеран, лежи длабока економска криза. Иранската валута, ријалот, падна на рекордно ниски нивоа во однос на доларот, а инфлацијата скокна на 40 отсто. Економијата е притисната од американските санкции, но и од лошото управување и корупцијата.Актуелниот бран протести е најраспространет од оној во 2022 година, поттикнато од смртта на Махса Амини, младата девојка која почина во притвор по бруталното претепување од стран на моралната полиција. При задушувањето на тие протести беа убиени повеќе од 550 луѓе, а 20.000 беа приведени.Сепак, најголемите протести од Исламската револуција се случија во 2009 година, кога милиони Иранци излегоа на улиците поради спорните претседателски избори, што резултираше со смрт на десетици поддржувачи на опозицијата и илјадници апсења.Демонстрантите палат владини зградиНа видеоснимки што се споделуваат на платформата Икс се гледаат пожари и чад во близина на објекти кои корисниците ги идентификуваат како згради на владата или на локалната самоуправа во поединечни градови.Властите засега не ја потврдија автентичноста на снимките, ниту дадоа официјални информации за обемот на штетата.

Свет | пред 3 месеци

Иран гори: илјадници повредени, судбината на исламскиот режим е неизвесна

Иранскиот режим преживува едни од најтешките моменти во својата 47-годишна историја. Протестите, кои започнаа на 28 декември како локален економски бунт на трговци во Техеран, за помалку од две недели прераснаа во координиран политички устанок кој го зафати целото земјиште на исламската држава, сите 31 провинции.Според податоците на агенцијата на протестанти HRANA, досега загинале најмалку 38 лица, меѓу кои шест деца, а NCR-Iran известува за повеќе од 2.200 уапсени. За разлика од претходните немири, стравот сега се префрлил на страната на режимот, кој во некои региони се повлекува по падот на клучните сојузници како Асад и Мадуро.Во исто време, Иран е делумно или целосно изолиран од интернет и телефонски линии. Организацијата NetBlocks потврдува дека главниот државен оператор во градот Керманшах е целосно исклучен, додека BBC и CBS известуваат за „дигитален блок“ во Техеран. Аналитичарите предупредуваат дека ваквите прекини обично служат за скриена репресија.Причината за немирите е економска катастрофа: колапс на иранскиот ријал, кој достигна историски минимум од 1,5 милиони за еден американски долар, како и инфлација на храна од 72%, прават животот на обичниот граѓанин речиси невозможен. Владата се обиде да купи социјален мир со помош од 7 долари месечно за 71 милион жители, што протестантите го прифатија со презир, со слогани како „Ни Газа, ни Либан, својот живот давам за Иран“ и „Смрт на диктаторот“.Најдраматичните сцени доаѓаат од западните провинции, каде градовите Абданан и Малекшахи практично се надвор од контрола на централната власт. Протестантите преземаат локални седишта на власт и безбедносни бази, што ја открива критичната слабост на режимот.Врвот на власта е во паника: врховниот лидер, ајатолах Али Хамнеи, според медиуми, подготвил план за евакуација во Русија во случај на потполен колапс, додека американскиот претседател Доналд Трамп испратил предупредување за заштита на мирните демонстранти.Според аналитичарите, Иран веќе не е во „мод на управување со криза“, туку во „мод на преживување“. Прашањето не е дали режимот ќе падне, туку кој и како ќе ја води земјата во свет кој се промени драстично.

Свет | пред 3 месеци

Израел предупредува: Иран планира атентат врз Ал-Шараа

Израелската воена разузнавачка служба предупреди дека Иран планира атентат врз привремениот претседател на Сирија, Ахмад ал-Шараа, додека сириските и израелските официјални лица се подготвуваат за продолжување на преговорите посредувани од САД во Париз, со цел постигнување безбедносен договор.Според оценката на израелската војска, ал-Шараа се соочува со закани од Иран и други непријателски актери. Израелските одбранбени официјални лица веруваат дека Техеран го гледа ал-Шараа како фактор што ја слабее неговата мрежа на влијание во регионот.Сириските власти засега не се јавиле со официјален одговор на оценката на израелската разузнавачка служба. Сепак, Министерството за внатрешни работи на Сирија ги негираше претходните гласини за наводен обид за атентат врз ал-Шараа, оценувајќи ги како „целосно неточни“ и предупредувајќи за лажни документи што им се припишуваат на официјални извори.Ал-Шараа претходно преживеа повеќе обиди за атентат од моментот кога ја симна од власт долгогодишниот диктатор Башар ал-Асад, предизвикувајќи колапс на режимот во Дамаск. Во ноември 2025 година, сириските власти спречија два одделни обида за атентат од страна на групата Исламска држава. Американскиот емисар Том Барак исто така предупреди за ризиците по животот на ал-Шараа поради неговото сѐ поблиско приближување кон Западот.Во меѓувреме, ал-Шараа беше виден во јавноста во центарот на Дамаск во понеделникот навечер, купувајќи во локални продавници во населбата Мазех, користејќи новите сириски банкноти, што се толкува како сигнал дека е жив и здрав.

Свет | пред 3 месеци

Иран: Нападот врз Каракас е очигледно кршење на суверенитетот

Иран остро реагираше на воените удари врз Каракас, оценувајќи ги како „очигледно кршење на националниот суверенитет и територијалниот интегритет“ на Венецуела.Во соопштение на иранското Министерство за надворешни работи се наведува дека ваквите дејствија претставуваат сериозно прекршување на меѓународното право и директна закана за регионалната и глобалната безбедност. Техеран предупредува дека употребата на сила без меѓународен мандат создава опасен преседан и може да доведе до неконтролирана ескалација.Иранските власти истовремено упатија повик до Совет за безбедност на Обединетите нации итно да преземе дејствија со цел запирање на, како што ја нарекоа, „незаконската агресија“ и да ги повика одговорните страни на отчетност. Во пораката се нагласува дека молкот или одолговлекувањето на меѓународната заедница би значело соучесништво во нарушувањето на основните принципи на Повелбата на Обединетите нации.Реакцијата на Иран доаѓа во момент кога светската јавност со голема загриженост го следи развојот на настаните во Венецуела, а сè повеќе држави бараат итна дипломатска интервенција за да се спречи понатамошно продлабочување на кризата.

Свет | пред 3 месеци

Иран заплени танкер и приведе 18 членови на екипажот

Иран заплени нафтен танкер во Ормускиот Теснец и ја приведе неговата посада поради наводно шверцување гориво.Мојтаба Гахремани, претседател на Врховниот суд на јужната провинција Хормозган, изјави дека танкерот бил запленет додека пловел во близина на пристанишниот град Џаск, откако било утврдено дека превезувал шест милиони литри шверцувано гориво (околу 1,6 милиони галони), објави полуслужбената новинска агенција Тасним.Приведени 18 членови на екипажотГахремани изјави дека се приведени 18 лица, меѓу кои и капетанот и членовите на екипажот, посочувајќи дека танкерот не постапил по наредбите за запирање и дека неговиот радарски систем бил исклучен.Тој додаде дека инспекциите спроведени на бродот утврдиле отсуство на каква било документација поврзана со поморската пловидба или товарот.„Утврдени се бројни дејствија што претставуваат кривични дела“, изјави Гахремани, без да наведе детали.Гахремани исто така наведе дека членовите на екипажот имаат индиско, шриланканско и бангладешко државјанство, но не даде информации за државата под чија знаме плови танкерот.

Свет | пред 4 месеци

Јавно погубен маж во Иран поради силување

Врховниот судија на покраината Семнан ознани дека во Бастам јавно е извршена смртна казна врз лице осудено за силување и принуда на две жени.Главниот судија на покраината Семнан, Акбари, изјави дека случајот бил под посебна истрага, за време на која е утврдено дека обвинетиот измамил две жени и извршил силување со сила и принуда.Обвнетиот се користел со „заплашување и закани“ за да предизвика страв кај жртвите од оштетување на нивниот углед.Судијата Акбари нагласи дека извршувањето на казната е во согласност со исламските и судските прописи, како дел од решителна акција против злосторствата што го загрозуваат моралот и безбедноста на општеството.

Свет | пред 5 месеци

Иран потврди заплена на танкер во Оманскиот Залив

Иран денес потврди дека неговата Револуционерна гарда запленила танкер во водите на Оманскиот Залив кој превезувал петрохемиски производи наменети за Сингапур поради наводно прекршување на прописите, објавија иранските државни медиуми.Американски функционер и извори од поморската безбедност вчера рекоа дека иранските сили пресретнале танкер со нафтени производи и го пренасочиле во ирански територијални води. Тоа е првиот извештај за иранска заплена на танкер по израелско-американските напади врз Иран во јуни.Државната иранска телевизија ја прочита изјавата на Корпусот на Исламската револуционерна гарда (ИРГЦ) во која се наведува дека „танкерот ги прекршил прописите поради превоз на неовластен товар“. Не беа соопштени детали за наводните прекршоци.Последната пријавена заплена на брод беше во април 2024 година.Танкерот Talara, под знамето на Маршалските Острови, пловел долж брегот на Обединетите Арапски Емирати, рекоа поморските извори, и превезувал товар од гасно масло со висок процент на сулфур преку Индискиот Океан на пат кон Сингапур од Шарџа во ОАЕ.Бродот е во сопственост на компанијата Pasha Finance со седиште на Кипар. Иранската Револуционерна гарда (ИРГЦ) изминатите години периодично запленувала комерцијални бродови во водите на Заливот, често повикувајќи се на поморски прекршоци како што се наводно криумчарење, технички неправилности или правни спорови.Иран ги ограничи своите воени активности во регионот по 12-дневното бомбардирање во јуни во кое учествуваа и Соединетите Држави. Последната пријавена заплена на брод беше во април 2024 година.

Свет | пред 5 месеци

ЕУ повторно воведе санкции против Иран по одлуката на ОН

Европската унија денеска потврди дека повторно воведува санкции против Иран, по одлуката на Обединетите нации, на фоне на несогласувањата меѓу Западот и Техеран околу иранската нуклеарна програма.Според соопштението на Советот на министри на ЕУ, блокот од 27 држави „повторно воведува низа рестриктивни мерки во врска со иранските активности за пролиферација на нуклеарно оружје“. Одлуката е усогласена со повторното активирање на санкциите кон Иран што во саботата навечер го донесе Советот за безбедност на ОН.Мерките се насочени кон компании, организации и поединци кои директно или индиректно придонесуваат за иранската нуклеарна програма или за развој на балистички ракети – преку обезбедување опрема, знаење или финансирање. Европскиот пакет ги опфаќа санкциите на ОН, но и дополнителни чекори, меѓу кои замрзнување на средствата на Централната банка на Иран и повеќе трговски и економски ограничувања.Иран го осуди враќањето на санкциите како „неоправдано“, а заедно со Русија и Кина го смета потегот за незаконит.Бидејќи не беше постигнат договор со Техеран, стапи во сила механизмот за автоматско враќање на санкциите („snapback“), кој на 28 август го активираше групата Е3 (Германија, Франција и Обединетото Кралство). Со тоа повторно важат одредбите што беа суспендирани со нуклеарниот договор од 2015 година, познат како Заеднички сеопфатен акциски план (JCPOA).Е3 систематски предупредува дека Иран збогатува ураниум на нивоа далеку над потребите за цивилни цели. Според европски експерти, Иран во моментов располага со околу 450 килограми ураниум збогатен на 60 отсто и се приближува кон 90 отсто – прагот што би овозможил производство на осум до десет нуклеарни бомби.

Свет | пред 6 месеци

Европа алармира: Иран има ураниум за десет атомски бомби

Обединетите нации вечерва ќе ги вратат строгите санкции против Иран, откако пропаднаа обидите на европските земји да добијат гаранции за иранската нуклеарна програма. Техеран ја оцени одлуката како незаконита и ги повлече своите амбасадори од Франција, Германија и Обединетото Кралство.Германија, Франција и Британија, т.н. група Е3, минатиот месец го активираа механизмот за враќање на санкциите, обвинувајќи го Иран за сериозни прекршувања на нуклеарниот договор од 2015 година (JCPOA). Според европските експерти, Иран веќе поседува околу 450 килограми ураниум обогатен на 60%, и се приближува до критичното ниво од 90%, што би било доволно за производство на осум до десет атомски бомби.Британската амбасадорка во ОН, Барбара Вудвард, предупреди дека иранската програма претставува закана за мирот и безбедноста, повикувајќи на транспарентност. Од друга страна, шефот на иранската дипломатија Абас Арагчи обвини дека Западот не делува „во добра волја“, нагласувајќи дека Техеран нема да попушти под притисоци. И покрај тоа, иранскиот претседател Масуд Пезешкијан изјави дека Иран нема намера да се повлече од Договорот за неширење на нуклеарното оружје (NPT), иако санкциите на ОН повторно стапуваат во сила.Санкциите ќе се вратат преку т.н. механизам „snapback“, воведен со нуклеарниот договор во 2015 година. Тој овозможува брзо повторно активирање на сите мерки на ОН доколку Иран сериозно го прекрши договорот. Со тоа ќе бидат обновени шест резолуции на Советот за безбедност донесени меѓу 2006 и 2010 година – од ембарго за оружје, ограничувања за балистички ракети, до замрзнување на имот и забрани за патување. Русија и Кина го оспоруваат враќањето на санкциите и тврдат дека процесот е незаконит, но нивниот предлог за спречување на одлуката не доби доволна поддршка во Советот за безбедност.

Свет | пред 6 месеци

Советот за безбедност денеска решава за санкциите кон Иран

Советот за безбедност на Обединетите нации денеска во Њујорк би можел да направи нов чекор кон повторно воведување санкции против Иран поради неговата нуклеарна програма.Во 10 часот по локално време (16 часот по средноевропско) треба да се гласа за нацрт-резолуција која се однесува на трајното укинување на санкциите. Доколку резолуцијата не биде усвоена – било затоа што нема да обезбеди најмалку девет гласови од 15-те членки на Советот, или пак биде блокирана со вето – тогаш автоматски ќе се обноват санкциите наметнати врз Иран во периодот од 2006 до 2010 година. Тоа би стапило во сила до крајот на следната недела.Дипломатските кругови проценуваат дека предлог-резолуцијата ќе биде одбиена, што е и очекуван исход. Германија, Велика Британија и Франција уште кон крајот на август го активираа механизмот „snapback“, повикувајќи се на сериозни прекршувања од страна на Техеран на нуклеарниот договор од 2015 година, вклучително и збогатување на ураниум над дозволените цивилни нивоа.И во случај резолуцијата да пропадне, иницијаторите – Германија, Британија и Франција – формално имаат рок до крајот на следната недела да се обидат со нови дипломатски отстапки да спречат враќање на санкциите. Сепак, дипломатите во моментов вакво сценарио го оценуваат како малку веројатно.Од вторник, околу 150 светски лидери ќе се соберат во Њујорк на Генералното собрание на ОН, што дополнително ќе го стави прашањето за Иран во фокус на глобалната јавност.

Свет | пред 7 месеци

Кина и Русија ја осудија одлуката за враќање на санкциите кон Иран

Кина и Русија денес остро ја осудија одлуката на Германија, Франција и Обединетото Кралство за активирање на механизмот за повторно воведување санкции против Иран. Пекинг ја оцени оваа мерка како „контрапродуктивна“, додека Москва предупреди на „непоправливи последици“.Берлин, Лондон и Париз во Обединетите нации започнаа постапка која во рок од 30 дена може да доведе до обновување на меѓународните санкции против Техеран поради кршење на договорот од 2015 година, со кој требаше да се гарантира дека иранските нуклеарни активности ќе останат во цивилни рамки. Механизмот предвидува повторно стапување во сила на претходните санкции на Советот за безбедност, како што се ембаргото за оружје и мерките против ирански компании и поединци.„Активирањето на овој механизам не е конструктивно и ќе му наштети на процесот на политичко и дипломатско решавање на иранското нуклеарно прашање“, изјави портпаролот на кинеското Министерство за надворешни работи Гуо Ѓиакун. Тој додаде дека Советот за безбедност треба да охрабри продолжување на дијалогот и преговорите, наместо да создава нова конфронтација што може да доведе до ескалација.Руското Министерство за надворешни работи соопшти: „Ги повикуваме да се вразумат и да ги преиспитаат своите погрешни одлуки пред да предизвикаат непоправливи последици и нова трагедија.“

Свет | пред 7 месеци

Забранет влез во Иран за шефот на МААЕ, Техеран ја прекина соработката со Агенцијата за атомска енергија

Иранскиот претседател Масуд Пешекијан ја суспендираше соработката на Техеран со Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), што беше официјално потврдено по неодамнешната 12-дневна војна меѓу Иран и Израел. Оваа одлука беше објавена од иранската државна телевизија, а законот за суспендирање на соработката беше усвоен од иранскиот парламент на 25 јуни, денот по завршувањето на конфликтот, а потоа потврден од Уставниот совет.Според официјалното соопштение, соработката со МААЕ ќе биде суспендирана додека не се исполнат одредени услови, вклучително и гаранции за безбедноста на иранските нуклеарни објекти и научници.На шефот на МАЕЕ му беше забрането да влезе во ИранПокрај тоа, Иран повеќе не му дозволува на генералниот директор на МААЕ, Рафаел Гроси, да влезе во земјата или да инсталира камери за надзор во неговите нуклеарни постројки. Оваа мерка претставува значајна ескалација на односите меѓу Техеран и МААЕ, при што иранските власти ја обвинуваат агенцијата за пристрасност и молчење за време на американските и израелските напади врз иранската нуклеарна инфраструктура.Тензиите дополнително се зголемија откако МААЕ усвои резолуција на 12 јуни со која го обвинува Иран дека не ги исполнува своите нуклеарни обврски, што иранските претставници го наведоа како една од причините за последователните израелски напади.Груба критика на ГросиИранските медиуми и политичари остро го критикуваа Гроси, а ултраконзервативниот весник „Каџан“ дури го обвини за шпионажа за Израел, закана што западните земји, вклучувајќи ги Франција, Германија и Обединетото Кралство, остро ја отфрлија и осудија.Одлуката за прекин на соработката со МААЕ дополнително го комплицира меѓународниот надзор врз нуклеарната програма на Иран, особено откако иранските објекти во Фордо, Натанц и Исфахан беа цел на израелски и американски напади кон крајот на јуни.Иран: Американски бомби сериозно го оштетија ФордоОва им го отежнува пристапот и следењето на збогатувањето ураниум во Иран од страна на инспекторите на МААЕ, што ја загрижува меѓународната заедница за можното продолжување на нуклеарната програма на Иран без надворешен надзор.

Свет | пред 9 месеци

Иран: Американските бомби сериозно го оштетија нуклеарниот објект во Фордо

Американското бомбардирање на клучниот ирански нуклеарен објект „Фордо“ предизвикало „сериозна и тешка штета“ врз постројката, изјави иранскиот министер за надворешни работи Абас Араки во интервју за CBS News.„Никој точно не знае што се случи во Фордо. Сепак, она што досега го знаеме е дека постројките се сериозно и тешко оштетени“, изјави Араки. Тој додаде дека Организацијата за атомска енергија на Иран во моментов врши проценка и анализа на состојбата, по што ќе ѝ биде доставен извештај на владата.Иако американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека нападите „целосно го уништиле“ иранскиот нуклеарен програм, неименувани американски извори за Washington Post наведуваат дека е потребно време за да се утврди вистинскиот обем на штетата. Притоа, се наведува дека пресретнати ирански комуникации намерно ја минимизираат нанесената штета.Во ноќта помеѓу 21 и 22 јуни, САД изведоа воздушни напади врз три клучни ирански нуклеарни постројки – Фордо, Натанз и Исфахан – во рамки на операцијата со кодно име „Полноќен Чекан“. Нападите беа директен одговор на загриженоста околу нуклеарниот програм на Иран и следуваа по неочекуваните израелски воздушни удари врз Иран од 13 јуни, со кои започна нов бран на тензии меѓу двете земји.Според Пентагон, нападите биле извршени со користење на најсовремена воена технологија, меѓу која и бомбардера B-2 Spirit, „бункер-бастер“ бомби GBU-57/B, како и ракети Tomahawk истрелани од американски подморници. Целта на операцијата била да се оневозможи капацитетот на Иран за збогатување на ураниум и да се нанесе значаен удар на нуклеарната програма.Воените власти на САД посочија дека ова е прва оперативна употреба на толку моќни бомби. Прелиминарните проценки укажуваат на сериозно оштетување на иранските центрифуги и инфраструктура, иако конечната проценка на штетата сè уште не е објавена. Иранските власти тврдат дека последиците се минимални, но американски извори велат дека иранскиот нуклеарен капацитет е значително назадуван – барем на неколку месеци.Нападите предизвикаа силни реакции во меѓународната заедница, загриженост за можна ескалација и одмазда од страна на Иран, како и дебата во самите САД за правната основа и долгорочните импликации од ваквиот потег. Иран официјално ги осуди нападите, прогласи крај на дипломатските напори и најави дека си го задржува правото на самоодбрана. Од Вашингтон, пак, порачаа дека целта не била промена на режимот, туку „неутрализирање на нуклеарната закана“.

Свет | пред 9 месеци