Скапата нафта и храната ја најавуваат 2027 како уште една година на високи трошоци за живот

Светската економија се соочува со нови ценовни притисоци пред почетокот на 2027 година, поттикнати од војната на Блискиот Исток, скапата енергија и растот на цените на храната. Иако меѓународните финансиски институции не предвидуваат глобална рецесија, нивните прогнози укажуваат дека домаќинствата и натаму ќе се соочуваат со високи трошоци за живот.

Според најновиот извештај на Светската банка, цените на примарните производи во 2026 година би можеле да пораснат за 23 проценти, а енергијата за 32 проценти. Дополнителен проблем претставува храната, за која се очекува поскапување од седум проценти во 2027 година, по растот од околу 10 проценти во текот на оваа година.

— реклама —

Меѓународниот монетарен фонд прогнозира дека светскиот економски раст во 2027 година ќе достигне 3,4 проценти, наспроти очекуваните 3,1 процент во 2026 година. Сепак, закрепнувањето нема да биде рамномерно, а најголем ризик ќе имаат државите зависни од увоз на енергенти, храна и суровини.

Особено загрижувачка е состојбата на нафтениот пазар. Цената на суровата нафта „брент“, која во септември достигна 131 долар за барел, на 29 октомври се движеше околу 114 долари. Светската банка предупредува дека глобалното производство на нафта во 2026 година може да се намали за 5,2 проценти, што би бил најголем пад во повеќе од четири децении, ако не се смета пандемиската 2020 година.

— реклама —

Поскапата нафта директно влијае врз транспортот, земјоделството и производството, а дополнителен притисок создава и растот на цените на природниот гас и вештачките ѓубрива. За 2026 година се очекува ѓубривата да поскапат за 14 проценти, што може дополнително да ги зголеми трошоците за производство на храна.

Податоците на Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО) покажуваат дека индексот на светските цени на храната во септември достигнал 136 поени, со месечен раст од 1,5 проценти и годишен раст од 5,8 проценти. Цените на житарките се повисоки за 17,2 проценти во споредба со истиот период лани.

— реклама —

Неизвесност има и на пазарот на благородни метали. И покрај воените конфликти и геополитичките тензии, златото бележи пад. На 29 октомври се тргувало по околу 4.038 долари за тројска унца. Според Светскиот совет за злато, во септември цената се намалила за 8,5 проценти, главно поради посилниот долар и повисоките приноси на американските државни обврзници.

Федералните резерви на САД на 28 октомври ја задржаа референтната каматна стапка во распонот од 3,75 до 4 проценти, оценувајќи дека инфлацијата и натаму е покачена. Во меѓувреме, ММФ очекува глобалната инфлација да се намали од 4,7 проценти во 2026 на 4,1 процент во 2027 година, но предупредувањата се дека ново нарушување на енергетските пазари може да ги промени овие прогнози.

Светската банка предвидува дека во поволно сценарио просечната цена на нафтата „брент“ во 2027 година би се намалила на 79 долари за барел. Но, доколку воениот конфликт се прошири и се наруши снабдувањето, цената би можела да достигне 105 долари, додека прехранбените суровини би биле за 12 проценти поскапи од основната прогноза. Таквиот развој би го зголемил ризикот од стагфлациски притисоци, односно забавување на економијата проследено со раст на цените.

Последиците може да ги почувствува и Македонија, која во голема мера зависи од увоз на енергенти и суровини. Според Државниот завод за статистика, годишната инфлација во септември изнесувала 2,7 проценти, додека цените на храната и безалкохолните пијалаци биле повисоки за 0,5 проценти во однос на август. Ново поскапување на нафтата, транспортот и увозните производи би можело дополнително да ја намали куповната моќ на граѓаните и да ги зголеми трошоците на домашните компании.