ВОЈНА

Иран: Договорот не е неизбежен и нема конкретен рок

Портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи, изјави дека Техеран и Вашингтон постигнале согласност за многу прашања со посредство на Пакистан, но нагласи дека сè уште не може да се каже дека мировниот договор е сигурен.„Точно е дека со посредство на Пакистан постигнавме консензус за многу прашања, но никој не може да тврди дека потпишувањето на договор е неизбежно“, изјави Багаеи на прес-конференција, пренесоа иранските државни медиуми.Тој додаде дека преговорите напредуваат, но дека тоа дали договорот е блиску „зависи од Американците“, со што, како што оценуваат медиумите, одговорноста ја префрли врз САД.Изјавите доаѓаат откако американскиот претседател Доналд Трамп прво најави можен брз договор со Иран, а потоа ги намали очекувањата, порачувајќи дека не треба да се брза со преговорите.Багаеи упати и критики кон американското раководство, наведувајќи дека Иран нема време да одговара на објави на социјалните мрежи.„Имаме многу поважни работи со кои треба да се занимаваме и ако времето го трошиме на одговарање на твитови, фотографии и медиумски објави на другата страна, нема да можеме да се фокусираме на тие приоритети“, изјави тој.

Свет | пред 1 седмица

Републиканци: Притискаме Трамп да ја заврши оваа војна

Демократскиот конгресмен Ро Кана изјави за NBC News дека верува оти во американскиот Конгрес сега има доволно поддршка за усвојување резолуција за воени овластувања поврзана со конфликтот со Иран.Станува збор за предлог со кој претседателот Доналд Трамп би бил принуден да се повлече од евентуален поширок воен ангажман против Иран.Републиканското раководство во Претставничкиот дом во четвртокот го откажа гласањето за резолуцијата, откако стана јасно дека нема доволно гласови за нејзино блокирање.„Има многу републиканци кои сметаат дека војната треба да заврши“, изјави Кана.Тој додаде дека републикански конгресмени разговарале со американски фармери кои предупредиле на нагол раст на цените на азотот, амонијакот и уреата поради блокадите и контролата врз Хормушкиот Теснец.Според Кана, американските граѓани веќе ги чувствуваат последиците преку повисоките цени на горивата.„Ова создава притисок врз Трамп да постигне договор и затоа Конгресот е важен“, рече тој.„Дури и кога не успеваме да протуркаме гласање, создаваме притисок врз претседателот и се надеваме дека оваа војна ќе заврши“, додаде американскиот конгресмен.

Свет | пред 2 седмици

Трамп: Преговорите со Иран напредуваат, но нема да брзаме со договор

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека преговорите меѓу САД и Иран „се одвиваат уредно и конструктивно“, додавајќи дека на американските преговарачи им порачал да не брзаат со постигнување договор.Трамп нагласи дека „времето е на американска страна“ и порача дека американската поморска блокада кон Иран ќе остане целосно во сила сѐ додека договорот не биде постигнат, потврден и официјално потпишан.„Двете страни мора да одвојат време и сѐ да направат како што треба. Не смее да има грешки“, изјави Трамп.Тој додаде дека односите меѓу Вашингтон и Техеран стануваат „многу попрофесионални и попродуктивни“.Американскиот претседател повторно истакна дека Иран не смее да „развие или да набави“ нуклеарно оружје, повторувајќи ги ставовите што претходно ги изнесе и државниот секретар Марко Рубио.Воедно, Трамп уште еднаш го критикуваше нуклеарниот договор со Иран од 2015 година, познат како JCPOA, кој беше постигнат за време на мандатот на Барак Обама. Според него, тој договор бил „директен пат“ кон развој на иранско нуклеарно оружје.

Свет | пред 2 седмици

И САД и Иран најавуваат можен договор за крај на војната: Што се случува?

Иран, САД и Пакистан соопштија дека е постигнат одреден напредок во преговорите за ставање крај на речиси тримесечната војна.Иранското Министерство за надворешни работи објави дека Техеран е фокусиран на финализирање меморандум за разбирање, по средбите меѓу главниот ирански преговарач Мохамад Бакер Калибаф, шефот на дипломатијата Абас Аракчи и началникот на пакистанската армија, Асим Мунир.Пакистанската армија соопшти дека разговорите во изминатите 24 часа донеле „охрабрувачки“ напредок кон конечен договор.Американскиот државен секретар Марко Рубио, кој престојува во Индија, изјави дека е постигнат извесен напредок и дека Вашингтон во наредните денови би можел да има „нешто да соопшти“ во врска со Иран.– Постигнат е одреден напредок. Можно е подоцна денеска, утре или за неколку дена да имаме што да кажеме – изјави Рубио.Според портпаролот на иранското МНР, разговорите биле насочени кон документ од 14 точки, предложен од Иран, кој треба да биде главна рамка за натамошните преговори.Техеран посочува дека приоритет е прекин на заканите од нови американски напади и запирање на конфликтот во Либан, каде што силите на Хезболах се судираат со израелската армија.Рубио повторно ги повтори барањата на американскиот претседател Доналд Трамп, нагласувајќи дека Иран не смее да поседува нуклеарно оружје и дека мора да го предаде збогатениот ураниум.

Свет | пред 2 седмици

Путин зборуваше за „крај на војната“, а ноќта Киев го погоди најмасовниот удар досега: Зеленски нареди одмазднички одговор

Киев ноќта кон четврток го потресоа силни експлозии во нов, масовен руски напад со ракети и дронови, во кој делумно е уништена голема станбена зграда. Во нападот загинаа најмалку осум лица, а најмалку 44 се повредени.Украинскиот претседател Володимир Зеленски ѝ наложи на војската да подготви „можни формати на нашиот одговор“ по смртоносниот удар. Спасувачките екипи и натаму ги пребаруваат урнатините на источниот брег на градот, каде што досега се извлечени 11 лица.Според градските власти, до 16 часот по локално време биле потврдени осум смртни случаи, меѓу нив и дете на 13 години, додека 17 лица се водат како исчезнати. Во друго известување се наведува дека детето имало 12 години и дека исчезнати се 20 лица.Нападот започнал нешто пред 1 часот по полноќ, а првите експлозии во Киев одекнале околу 3 часот. Градоначалникот на Киев, Виталиј Кличко, соопшти дека во областа Дарнички се урнале делови од станбена зграда.„Уништени се 18 станови. Операцијата за спасување и потрага е во тек. Според прелиминарни информации, 11 лица се спасени од зградата“, рече Кличко.Поради нападот, Киев го прогласи петок, 15 мај, за ден на жалост – знамињата ќе бидат спуштени на половина копје, а сите забавни настани се забранети.Украинските воздухопловни сили известија дека Русија во ноќниот напад лансирала 56 ракети од различни типови, меѓу кои балистички „Искандер“ и аеробалистички „Кинжал“, како и 675 дронови. Противвоздушната одбрана, според истите извори, успеала да собори или да попречи 29 крстосувачки ракети, 12 ракети од типот „Искандер“ или С-400 и 652 дронови.Остатоците од пресретнатите проектили предизвикале пожари и оштетувања на станбени и деловни објекти во повеќе градски реони, а погодена била и енергетската инфраструктура, што довело до прекини во водоснабдувањето на левиот брег на Киев.Нападите се случија само неколку дена по изјавата на рускиот претседател Владимир Путин, дадена на 9 мај по најскромната парада за Денот на победата во неговото владеење, кога го смени тонот за војната против Украина.„Мислам дека војната во Украина се приближува кон крајот“, изјави Путин.Во ист контекст, Путин избегнал триумфализам и, според оценките на аналитичари, првпат по години украинскиот лидер го нарекол „господин Зеленски“, отстапувајќи од вообичаената навредлива реторика. Аналитичарите, пак, предупредуваат дека ваквите пораки не треба да се толкуваат како откажување од воените цели, бидејќи клучните барања на Москва – територијални отстапки и признавање на окупираните територии – остануваат непроменети.Според нив, Кремљ сè повеќе ги препознава ризиците и растечкиот замор во јавноста, па веќе се подготвуваат и пораки со кои секој иден договор би се претставил како „успех“.

Свет | пред 3 седмици

Што се случува со крајот на војната во Украина?

Кремљ денеска порача дека Украина мора да ги повлече своите сили од Донбас и од териториите што Москва ги смета за дел од Русија, пред да може да има сериозни мировни преговори.Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека украинскиот претседател Володимир Зеленски треба да нареди повлекување на украинските сили за да се „отвори коридор“ кон мировни преговори.„Војната може да запре во секој момент“, изјави Песков, доколку Киев ги прифати руските барања.Русија подолго време бара Украина да се откаже од окупираните делови на Доњецк, Луганск, Запорожје и Херсон, што Киев категорично го одбива.Во меѓувреме, американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека нема никаков договор со Владимир Путин според кој Русија би го добила целиот Донбас како дел од евентуален мировен договор.„Не“, кусо одговори Трамп на прашањето дали постои такво разбирање со Путин.Тој сепак оцени дека војната се приближува кон крајот и додаде дека, доколку биде потребно, би отпатувал и во Русија за да помогне во постигнување договор.Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјави дека, и покрај позитивните сигнали од Вашингтон, во реалноста нема вистински напредок ниту во односите меѓу САД и Русија, ниту во мировниот процес.

Свет | пред 3 седмици

Нетанјаху: Војната со Иран не е завршена

Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави дека војната со Иран сè уште не е завршена, бидејќи Техеран и понатаму поседува збогатен ураниум и други воени капацитети што, според него, треба да бидат неутрализирани.„Мислам дека војната постигна многу, но не е готова, бидејќи Иран сè уште има нуклеарен материјал, збогатен ураниум што мора да биде изнесен од Иран“, изјави Нетанјаху во интервју за емисијата „60 минути“ на американската телевизија Си-Би-Ес.Тој додаде дека Иран и понатаму располага со постројки за збогатување ураниум, балистички ракети и регионални сојузници што Израел сака да ги ослабне.„Многу работи ослабевме, но сето тоа сè уште постои и има уште работа“, порача Нетанјаху.Израелскиот премиер не прецизираше дали мисли само на резервите високо збогатен ураниум или на сите ирански залихи.На прашањето како тој материјал треба да биде отстранет, Нетанјаху кусо одговори: „Влегувате внатре и го земате.“Тој навести дека ураниумот може да биде физички отстранет и со договор со Техеран и без него, додавајќи дека американскиот претседател Доналд Трамп ја поддржува таквата можност.Сепак, Нетанјаху избегна директно да одговори дали Израел би употребил сила ако нема договор со Иран.„Нема да зборувам за нашите воени можности. Нема да дадам временска рамка, но ќе кажам дека ова е исклучително важна мисија“, рече израелскиот премиер.

Свет | пред 4 седмици

Путин: Се ближи крајот на војната во Украина

Рускиот претседател Владимир Путин изјави дека смета оти војната во Украина се приближува кон крајот, само неколку часа откако на парадата по повод Денот на победата во Москва порача дека Русија ќе ја порази Украина.„Мислам дека работата се ближи кон крај“, изјавил Путин за војната, која прерасна во најсмртоносен конфликт во Европа по Втората светска војна. Тој повторно ја обвинил западната поддршка за Киев за продолжување на конфликтот и оценил дека Западот очекувал „пораз на Русија и распад на државата“, што според него не се случило.Путин истовремено најавил подготвеност за разговори за нови безбедносни аранжмани во Европа, а како посакуван соговорник го посочил поранешниот германски канцелар Герхард Шредер.Рускиот лидер изјавил дека е подготвен да се сретне со украинскиот претседател Володимир Зеленски во трета земја, но дури откако ќе се утврдат условите за можен мировен договор. „Тоа треба да биде завршна точка, а не сами преговори“, рекол Путин.Во текстот се потсетува дека Шредер со години важи за еден од најблиските западни политичари до Путин, особено поради неговите врски со руските енергетски компании и проектот „Северен тек“. По почетокот на руската инвазија врз Украина, поранешниот германски канцелар бил жестоко критикуван во Европа поради блиските односи со Кремљ.Во меѓувреме, Русија, Украина и Доналд Трамп објавиле тридневно примирје, но Москва и Киев веднаш размениле меѓусебни обвинувања за негово прекршување. Сепак, двете страни се договориле за размена на по 1.000 заробеници за време на прекинот на огнот.

Свет | пред 4 седмици

Први резултати од истрагата за атентатот врз Трамп: „Можен мотив е војната со Иран“

Американско-израелскиот конфликт со Иран можеби бил еден од мотивите за обидот за атентат врз Доналд Трамп и високи претставници од неговата администрација, се наведува во разузнавачки извештај на Министерството за внатрешна безбедност на САД.Нападот бил спречен минатиот месец за време на гала-вечера на дописниците од Белата куќа, а извештајот бил доставен до државни и локални полициски агенции, како и до други федерални институции.Во документот се посочува дека осомничениот Кол Ален имал „низа општествени и политички незадоволства“, а конфликтот со Иран можел да придонесе за неговата одлука да го изведе нападот. Проценката се темели и на негови објави на социјалните мрежи во кои ја критикувал американската политика.Иако станува збор за прелиминарна анализа, таа претставува најконкретен показател досега дека меѓународните тензии можеби биле фактор во мотивите на напаѓачот.Американското Министерство за правда во меѓувреме ја прошири обвинителницата против Ален, додавајќи обвинение за напад врз федерален службеник, откако наводно пукал кон агент на Тајната служба на безбедносен контролен пункт.Претходно тој беше обвинет за обид за атентат, употреба на огнено оружје при извршување насилно кривично дело и нелегален транспорт на оружје преку државни граници. Засега не се изјаснил за вина.Истражните органи продолжуваат да ги анализираат неговите активности на интернет и објавите на социјалните мрежи, во обид да се утврди точниот мотив за нападот и да се спречи ширење на шпекулации и теории на заговор.

Свет | пред 1 месец

Папата Лав: „Доста се војни, доста се демонстрации на моќ“

Папата Лав во саботата упати силен апел до светските лидери да го прекинат она што го нарече „лудило на војната“, во време кога високи американски и ирански претставници се состануваат во Пакистан за преговори за завршување на шестнеделен конфликт, јавува Ројтерс.На посебно молитвено бдение во базиликата „Свети Петар“, првиот папа Американец остро го осуди користењето на религиозна реторика за оправдување на војната, истакнувајќи дека „заблудата за семоќ која нè опкружува станува сè понепредвидлива“.Тој директно им се обрати на светските лидери со порака: „Престанете! Време е за мир! Седнете на маса на дијалог и посредување, а не на маса на која се планира ново вооружување.“Папата Лав се осврна и на страдањата на цивилите, цитирајќи писма од деца од воени подрачја кои опишуваат „ужас и нечовечност“, нагласувајќи дека човештвото е сериозно нарушено од тековните конфликти.Тој ја критикуваше и злоупотребата на верата за оправдување на насилството, потсетувајќи на ставовите на Црквата против војната во Ирак во 2003 година и порача: „Доста е од идолопоклонство на себеси и на парите! Доста е од демонстрација на моќ! Доста е од војна!“Папата и претходно изјави дека Бог ги отфрла молитвите на оние кои започнуваат војни, нагласувајќи дека човечката рамнотежа е сериозно нарушена кога религијата се користи за оправдување на конфликти.

Свет | пред 1 месец

САД и Иран во преговори за 45-дневно примирје

САД, Иран и група регионални посредници разговараат за условите за потенцијално 45-дневно примирје кое би можело да доведе до траен крај на војната, објави Axios, повикувајќи се на четворица американски, израелски и регионални извори запознаени со преговорите.Ројтерс не можеше да ја потврди информацијата, бидејќи Белата куќа и американскиот Стејт департмент засега не одговорија на барањата за коментар.Според Axios, посредниците разговараат за условите на двофазен договор. Првата фаза би вклучувала 45-дневно примирје, во текот на кое би се воделе преговори за траен завршеток на конфликтот. Втората фаза би подразбирала конечен договор за ставање крај на војната.Се наведува и дека примирјето би можело да се продолжи доколку биде потребно дополнително време за разговори.Американскиот претседател Доналд Трамп изјави за The Wall Street Journal дека вторник навечер е крајниот рок Иран да го отвори Ормускиот Теснец или ќе се соочи со напади врз критичната инфраструктура.„Ако не направат нешто до вторник навечер, нема повеќе да имаат електрани и нема да имаат мостови“, изјави Трамп за весникот.

Свет | пред 2 месеци

Трамп се умори од војната со Иран – поголем страв му се изборите во ноември 2026

Американскиот претседател Доналд Трамп станува сè понетрпелив во однос на војната против Иран, оценувајќи дека конфликтот му е „досаден“ и дека сака брзо да го затвори за да се насочи кон домашниот политички фронт. Во анализата се посочува дека неговата главна грижа не се бомбите и ракетите, туку среднорочните избори за Конгресот, закажани за ноември 2026 година.Според авторот на анализата, Трамп на состаноци покажува знаци на незаинтересираност – клима со глава, избегнува подетални брифинзи и ја споредува кампањата со „брзи, но недовршени“ идеи од типот на инвазија во Венецуела или анексија на Гренланд. И покрај тоа што операцијата се опишува како воено успешна, неговиот фокус се префрла кон ризикот што војната може да му го нанесе на политичкиот капитал дома.Во текстот се наведува дека конфликтот започнал со заеднички американско-израелски удари и дека донел значајни воени резултати: голем дел од иранските поморски и воздушни капацитети, ракетни системи и нуклеарни постројки биле уништени, а како драматичен пресврт се споменува и убиството на врховниот лидер Али Хамнеи. Но, токму цената на таа „победа“ – политичка и економска – почнува да се враќа како бумеранг.Поскапувањето на горивата, падот на берзата и нарушувањата во Ормускиот теснец, кои влијаат врз глобалното снабдување со нафта, дополнително ја хранат непопуларноста на ангажманот меѓу американската јавност. Воедно, и делови од неговата база во MAGA-движењето покажуваат нетрпение, додека сојузници како Британија и НАТО не даваат целосна поддршка за операцијата.Се најавува дека Трамп би можел наскоро да се обрати со говор во стилот „мисијата е извршена“, прогласувајќи победа и најавувајќи завршување на американскиот ангажман во рок од „две до три недели“. Во анализата се потенцира дека брзањето не е само воено, туку и политички калкулирано – бидејќи среднорочните избори се претставуваат како егзистенцијален тест за неговата администрација.Наведено е и дека губење на мнозинството во Конгресот би можело да отвори пат за нов обид за импичмент, налик на сценаријата од неговиот прв мандат. Во истиот контекст се спомнува дека Трамп, според анализата, веќе размислувал за мерки кои би го заостриле изборниот процес – од ограничувања за гласање по пошта до засилени контроли на избирачките места – па дури и за идејата за одложување на изборите.Рејтингот на претседателот се опишува како многу низок според дел од анкетите, а војната само ги засилува притисоците бидејќи економските трошоци најдиректно ги погодуваат граѓаните. Заклучокот е дека Трамп може да се обиде да ја затвори војната што побрзо – не заради фронтот, туку заради гласачката кутија.

Свет | пред 2 месеци

Војната ги чини земјите од Персискиот Залив повеќе од 50 милијарди долари

Кризата на Блискиот Исток и ограничувањето на пловидбата низ Ормускиот теснец досега ги чинат земјите од Персискиот Залив повеќе од 50 милијарди долари, наведува турската агенција Анадолу, повикувајќи се на анализа на истражувачкиот центар за енергетика TESPAM од Анкара.Во периодот од 27 февруари до 30 март, извозот на нафта од Иран, Ирак, Кувајт, Саудиска Арабија, Обединети Арапски Емирати и Бахреин се намалил за 36,4 отсто, на 7,833 милиони барели дневно, покажува анализата за влијанието на ограничувањата во Ормускиот теснец врз земјите од регионот.Пред почетокот на судирот, овие земји извезувале 12,3 милиони барели дневно, наведува TESPAM.Од почетокот на војната, земјите во регионот изгубиле 15,3 милијарди долари приходи од нафта поради намалениот извоз, пренесува Анадолу според резултати од анализата на TESPAM.Кога ќе се вклучат и нарушувањата на пазарот на течен природен гас (LNG), поморскиот сообраќај, оштетувањата на енергетската инфраструктура и проблемите во другите сектори, вкупните загуби на земјите од Персискиот Залив надминуваат 50 милијарди долари, покажува анализата на турскиот истражувачки центар.Покрај енергетските пазари, судирот ја забави и регионалната економија, влијаејќи врз производството, инфраструктурата, логистиката, трговските рути, финансискиот сектор и туризмот, наведува Анадолу.„Најголеми губитници во оваа криза се извозниците од Персискиот Залив, азиските увозници на нафта и LNG, танкерските превозници и земјите кои зависат од трговијата преку Ормускиот теснец“, изјави за Анадолу директорот на TESPAM, Огузан Акјенер.Во исто време, на значење добиваат нафтата од Централна Азија, гасот од источниот Медитеран, африканското производство на нафта и американскиот LNG, истакна Акјенер.„Со други зборови, глобалниот енергетски систем сè повеќе се дели на повеќе полови“, заклучи тој, предупредувајќи на нов енергетски поредок.Иран, по американско-израелските напади, презеде контрола врз Ормускиот теснец и го забрани транзитот за бродови поврзани со Соединети Американски Држави, Израел и нивните сојузници, со што дополнително се зголеми геополитичката напнатост.Иранските власти тврдат дека теснецот не е целосно затворен, нагласувајќи дека бродовите на „пријателските“ земји можат да поминуваат со координација со морнарицата, што укажува на селективен транзит.„На земјите кои ги сметаме за пријателски им дозволивме премин низ Ормускиот теснец — Кина, Русија, Индија, Ирак и Пакистан“, изјави минатата недела иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи, според агенцијата Тасним.Ирак пред војната извезувал 3,4 милиони барели нафта дневно, а приходите од нафта сочинуваат дури 90 отсто од државниот буџет.

Скопје | пред 2 месеци

Техеран со предупредување до соседите: „Не дозволувајте да ве вовлечат во војна“

Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан упати остро предупредување до земјите во регионот да не дозволат „непријателите“ да водат војна од нивна територија, оценувајќи дека тоа директно ја загрозува нивната безбедност и сопствениот развој.Пораката ја објави на социјалната мрежа Икс, каде повтори дека Иран, според официјалниот став на Техеран, не спроведува превентивни напади, но дека ќе одговори решително доколку бидат погодени клучни објекти.„Многу пати рековме дека Иран не изведува превентивни напади, но ќе возвратиме силно доколку нашата инфраструктура или економските центри бидат цел“, напиша Пезешкијан.Во обраќањето до државите од Блискиот Исток, тој беше експлицитен дека нивниот избор на позиционирање во кризата ќе има долгорочни последици.„Ако сакате развој и безбедност, не дозволувајте нашите непријатели да ја водат војната од вашите земји“, порача иранскиот претседател.Изјавата доаѓа во момент на нагласени тензии и растечки ризик од поширока регионална ескалација, при што Техеран сигнализира дека секој напад врз витални економски и инфраструктурни точки би добил „силен“ одговор. Во вакви услови, предупредувањето до соседните држави се чита како обид да се спречи отворање нови фронтови преку нивни територии и да се намали просторот за операции на противничките сили во непосредното окружување на Иран.

Свет | пред 2 месеци

САД привремено ги укинуваат ограничувањата за превоз на нафта поради војната со Иран

Белата куќа привремено укинува клучни ограничувања за транспорт на нафта, гас и други стоки низ САД, во обид да го ублажи растот на цените на енергенсите предизвикан од конфликтот со Иран.Со изземање од т.н. Џоунс акт, на бродови под странско знаме ќе им се дозволи во следните 60 дена да превезуваат стоки меѓу американските пристаништа. Одлуката ја потврди портпаролката Каролин Ливит во објава на X, наведувајќи дека мерката треба да го олесни протокот на енергенси додека траат напорите за повторно отворање на Ормускиот теснец.„Оваа мерка ќе овозможи клучни ресурси како нафта, природен гас, ѓубрива и јаглен непречено да пристигнуваат во американските пристаништа во наредните 60 дена“, напиша Ливит.Укинувањето на ограничувањата е една од неколкуте опции што администрацијата ги разгледувала за да ја ублажи кризата со снабдување, која доведе до нагло зголемување на глобалните цени на нафтата и поскапување на горивата во САД.Според Џоунс акт, транспортот меѓу американските пристаништа вообичаено мора да се врши со бродови под американско знаме. Енергетските аналитичари оценуваат дека привременото укинување може краткорочно да ги намали цените, но предупредуваат дека САД не може целосно да го надомести недостигот од Блискиот Исток без целосно повторно отворање на Ормускиот теснец.

Свет | пред 2 месеци

„Стратешката автономија“ како празна фраза: војната против Иран ја разголи зависноста на Европа

Масовната американско-израелска воена офанзива против Иран, започната кон крајот на февруари 2026 година, отвори поширока рана од самата блискоисточна ескалација: разоткри колку Европа, и покрај сите декларации, останува политички и безбедносно врзана за одлуките на Вашингтон. Во текст што се чита како дијагноза на континентална слабост, се тврди дека „европската стратешка автономија“ во практика е далеку од реалност – особено кога кризата се префрла од дипломатски соопштенија во воена логистика, санкции и енергетски шокови.Во срцето на критиката стои распадот на европската дипломатска самодоверба, градена со години врз концептот на „мека моќ“ и преговарање. Како симбол на тоа се наведува нуклеарниот договор со Иран од 2015 година, што долго време се третираше како доказ дека глобалните кризи можат да се решаваат со договори, а не со бомби. Но, по американското повлекување од договорот во 2018 година и по воздушните удари на 28 февруари 2026 година, европската улога се сведува на набљудувач – со ограничена способност да ја наметне сопствената агенда.Клучниот парадокс, според анализата, е дека европските лидери јавно покажуваат отпор и дистанца од американската линија, оценувајќи ја војната како проблематична од аспект на меѓународното право, но истовремено немаат ниту институционални механизми, ниту воена сила, ниту внатрешна кохезија за да се спротивстават кога притисокот ќе се претвори во конкретни барања и последици.Во таа рамка, се издвојуваат различни национални позиции што ја кријат и ја откриваат европската неединственост. Шпанија и Италија, според наведувањата, излегуваат со најдиректни пораки против користење национални капацитети за офанзивни операции, додека Франција инсистира на дистанцирање од учество во ударите. Велика Британија, пак, се обидува да балансира – дозволувајќи употреба на бази само за „одбранбени“ цели, без отворено навлегување во напади врз иранска територија. Спротивната линија ја демонстрира Германија, каде стравот од руската закана и потребата од американскиот безбедносен чадор, според текстот, ја туркаат владата да даде широка логистичка поддршка и да прифати улога што ја релативизира европската принципиелност.Економската димензија ја заострува поентата. „Секундарните санкции“ на САД, се нагласува, ги принудуваат европските компании и банки да се повлечат од било каков однос со Иран поради ризикот од губење пристап до американскиот пазар, при што европските заштитни механизми излегуваат како немоќни. Потоа доаѓа енергетскиот удар: падот на прометот низ Ормускиот теснец, скокот на нафтата над 100 долари за барел и растот на цената на гасот за 70 отсто – комбинација што ѝ се заканува на Европа со нов круг рецесија и инфлација.Особено остро е оценет потегот на Вашингтон да суспендира дел од строгите санкции за продажба на руска нафта, со цел да се намалат светските цени на горивата. Во анализата се тврди дека тоа, индиректно, ја засилува руската финансиска моќ и ја остава Европа во позиција да плаќа висока цена за конфликт што политички не го поддржала – додека во исто време се соочува со последиците на сопствените источни граници.На крајот, воената слабост се прикажува како структурен проблем: пренасочувањето на американски логистички ресурси и системи за противвоздушна одбрана кон Блискиот исток ја стеснува поддршката што е клучна и за Украина. Европската одбранбена индустрија, иако во раст, според текстот не може брзо да го надомести тој јаз. Дури и најавените европски иницијативи за вооружување и одбранбени фондови се опишуваат како проекти со ефект „по неколку години“, а не решение за денешните потреси.Пораката што останува, според ова читање на кризата, е дека Европа сè појасно говори дека не сака да биде соучесник во „превентивни“ војни, но сè уште нема сила да го претвори тој став во самостојна политика. Војната против Иран, во тој смисол, не е само надворешна криза, туку и огледало за недовршениот европски проект – помеѓу амбиција и реална зависност.

Свет | пред 2 месеци

До 45 милиони луѓе може да западнат во акутен глад поради конфликтот на Блискиот Исток

До 45 милиони луѓе би можеле да се соочат со акутен глад доколку конфликтот на Блискиот Исток продолжи до јуни, предупреди Светската програма за храна (ВФП) во најновата анализа.Заменик-извршниот директор на организацијата, Карл Скау, изјави во Женева дека ескалацијата на конфликтот веќе влијае врз глобалните пазари, предизвикувајќи раст на цените на храната, нафтата и транспортот, што директно го зголемува ризикот од глад во најранливите региони.„Десетици милиони луѓе би можеле да западнат во акутен глад поради овие економски притисоци“, истакна Скау.Според проценките на ВФП, доколку кризата продолжи, вкупниот број луѓе погодени од акутен глад може да ја надмине сегашната рекордна бројка од 319 милиони.Организацијата предупредува дека најпогодени ќе бидат земјите кои веќе се соочуваат со нестабилност, сиромаштија и зависност од увоз на храна и енергенси.

Свет | пред 2 месеци

(Видео) Иранската Револуционерна гарда му се потсмева на Трамп: „Војната не се добива со твитови“

Портпаролот на иранската Револуционерна гарда, Ебрахим Золфагари, испрати порака на англиски јазик упатена до американскиот претседател Доналд Трамп, во која отворено ги исмева неговите јавни настапи на социјалните мрежи.„Исходот на војната се одредува на терен, а не со твитови. Токму таму каде што вие и вашите сили не се осмелувате ни да се приближите, а за тоа можете само да зборувате на социјалните мрежи“, порача Золфагари. Тој додаде дека конфликтот повеќе прилега да се нарече „епски страв“ отколку „епски гнев“.Иранската Револуционерна гарда претставува елитна гранка на вооружените сили на Иран, формирана по исламската револуција во 1979 година како паралелна безбедносна структура покрај редовната армија. Првично нејзината улога била заштита на револуционерната власт, но со текот на времето израсна во влијателен систем со силно присуство во безбедносниот сектор, политиката и економијата.Командантот на гардата директно одговара пред врховниот верски лидер на Иран, а организацијата има значително влијание во повеќе сектори, вклучително градежништво, телекомуникации, автомобилска индустрија и енергетика. Во нејзин состав делува и формацијата Басиж, која беше ангажирана во задушување на антивладините протести во 2009 година.Во 2019 година, администрацијата на Трамп ја прогласи Револуционерната гарда за терористичка организација. Како одговор, Иран ги означи САД како „државен спонзор на тероризмот“, а американските сили во регионот како терористички групи.Револуционерната гарда и понатаму се смета за сериозна безбедносна закана од страна на американските сојузници на Блискиот Исток. Бахреин и Саудиска Арабија ја ставија на листата на терористички организации во 2018 година, додека Европската Унија го направи тоа оваа година, по насилното задушување на протестите во Иран.

Свет | пред 2 месеци

Пентагон најави „најинтензивен ден“ на напади врз Иран

Соединетите Американски Држави најавија значително засилување на воените напади врз Иран, додека конфликтот продолжува да се шири низ Блискиот Исток.Американскиот министер за одбрана Пит Хегсет изјави дека денешниот ден ќе биде „најинтензивниот“ од почетокот на операцијата, со најголем број борбени авиони, бомбардери и напади врз цели во Иран.Во меѓувреме, висок ирански безбедносен функционер испрати остра порака до американскиот претседател Доналд Трамп, предупредувајќи го да биде внимателен „за да не биде елиминиран“, откако Трамп претходно предупреди дека никој не смее да го прекине протокот на нафта низ Ормускиот теснец.И покрај ескалацијата на конфликтот, цените на нафтата почнаа да паѓаат по вчерашниот врв кога достигнаа речиси 120 долари за барел.На терен, цивилите во Иран сведочат за силни напади. Жителка на иранскиот град Караџ изјави дека почувствувала „сенка на смртта“ откако напад погодил област во близина на нејзиниот дом.Во северен Израел денес биле активирани најмалку 30 предупредувања за пристигнување ракети и беспилотни летала, поради што милиони луѓе во делови од земјата биле принудени да побараат засолниште.Нови напади пријавија и Катар и Обединетите Арапски Емирати.Во меѓувреме, британското Министерство за одбрана соопшти дека подготвува уште еден воен брод за можно распоредување во источниот Медитеран. Разурнувачот „Ејч-Ем-Ес Драгон“ се очекува да го напушти пристаништето Портсмут во наредните денови.

Свет | пред 2 месеци

Војната со Иран ѝ носи милиони на Русија од извоз на нафта и гас

Актуелната воена криза на Блискиот Исток ѝ овозможува на Русија да остварува значително поголеми приходи од извоз на нафта и гас, оценуваат енергетски аналитичари.Според нив, нарушувањето на глобалното снабдување со нафта и растот на цените на енергенсите, како и делумното олеснување на санкциите за руската нафта, создаваат поволни услови за руската економија.Анализата на тинк-тенкот Центар за истражување на енергија и чист воздух покажува дека една недела по почетокот на американско-израелските воздушни напади врз Иран на 28 февруари, просечните дневни приходи на Русија од извоз на фосилни горива достигнале околу 510 милиони евра дневно, што е за 14 проценти повеќе од просекот во февруари.Аналитичарот Ваибхав Рагунандан од Центарот предупредува дека приходите би можеле дополнително да растат доколку кризата продолжи.„Во изминатата недела има огромен ненадеен раст на приходите и тие ќе продолжат да се зголемуваат со текот на времето. Колку подолго трае оваа криза, толку е подобро за Русија“, изјави тој за Би-Би-Си.Според Рагунандан, ваквата ситуација претставува сериозен удар за напорите за поддршка на Украина, бидејќи растот на приходите од енергенси значително ја зајакнува руската воена економија.Во моментов, приходите од нафта и гас сочинуваат приближно една четвртина од буџетските приходи на руската држава, покажуваат податоците на Центарот за истражување на енергија и чист воздух.

Свет | пред 2 месеци

Бугарија бара податоци за засолништата: проверка на бункерите и подготвеноста по зголемени регионални тензии

Бугарските власти започнаа со прибирање информации за бројот и состојбата на засолништата од бомби, поради растечки безбедносни тензии во регионот, пишува српски „Телеграф“. Во таа насока, регионалниот управител на Варна побарал преглед на капацитетите и техничката исправност на засолништата на територијата на регионот, со цел да се добие појасна слика за нивната употребливост во евентуална вонредна состојба.Според наводите во текстот, низ државата постојат повеќе објекти што историски биле наменети за заштита на населението, но клучното прашање е во каква состојба се денес. Како пример се посочува подземен бункер во софискиот округ Лозенец, за кој се наведува дека последен пат бил користен за време на Втората светска војна, а со години е запуштен.Во описот на објектот се споменуваат коридори со ознаки кон различни простории, како и остатоци од канализациски и вентилациски системи. Се наведува дека просторот е обемен, со два влеза и повеќе простории што личат на менза, санитарии и работни простории, додека доминантни се долгите ходници.Градоначалникот на округот, Константин Павлов, ја нагласува неизвесноста околу реалната функционалност на ваквите објекти, иако оценува дека би можеле да примат неколку стотини луѓе – но дека прашањата за вентилација и осветлување би морале да се решат пред евентуална употреба. Во истиот контекст се споменува и идеја бункерот во иднина да се пренамени во културен простор.Како најголемо засолниште од ваков тип во земјата, стручњаци го посочуваат метрото во Софија, со над 50 километри тунели. Според изјавата на директорот на Метрополитен, во случај на вонредна состојба би се користеле не само пероните, туку и тунелите, при што капацитетот би зависел и од конкретните потреби на луѓето што би се згрижувале.Се наведува и пример од Благоевград, каде еден од бункерите се наоѓа под станбена зграда и е изграден во 1960-тите. Новинар кој живее над објектот тврди дека со години никој не влегол во него и дека останал заклучен, иако во минатото бил предмет на одредени адаптации и опремување.Според податоци што се цитираат во текстот, во Бугарија има 247 засолништа во состојба што овозможува употреба. Од нив, 18 се оценети како технички добри и подготвени за итна употреба, додека 229 се во задоволителна состојба и би можеле да се доведат во подготвеност во рок од една недела.Во истиот контекст се споменуваат и потези поврзани со противвоздушна и противракетна заштита во регионот, при што се наведува дека грчкиот министер за одбрана Никос Дендијас соопштил за преместување на една батерија „Патриот“ на северот на Грција, со цел да се зајакне одбраната што покрива и дел од бугарската територија. Дополнително, се споменува и распоредување на два авиона Ф-16 на северен грчки аеродром и испраќање високи офицери во оперативниот центар на бугарските вооружени сили во Софија, како мерки што, според изјавите, се преземаат по барање на бугарската страна.

Свет | пред 3 месеци

Војната во Иран за земјите од Блискиот Исток станува се поголем проблем

Американско-израелската војна против Иран сè посилно ја потресува безбедносната и политичката рамнотежа на Блискиот Исток, со видливи последици од Ирак и Либан до Бахреин. Наместо да остане ограничен на фронтот, конфликтот почнува да ги проверува лојалностите во заедниците, да ги напрега институциите и да отвора простор за локални пресметки што лесно можат да прераснат во поширока ескалација.Во анализите што кружат во регионот доминира предупредувањето дека кризата се храни од повеќе жаришта истовремено: политички притисоци врз владите, секташки тензии меѓу сунитските и шиитските заедници, како и активирање паравоени структури што дејствуваат преку граници. Во таква атмосфера, секоја нова воена или политичка одлука има потенцијал да произведе „ланчана реакција“ во соседните држави.Особено чувствителна е состојбата во Ирак, каде што по убиството на иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хамнеи, се интензивираа протестите пред американската амбасада во Багдад. Дел од демонстрациите се претворија во насилни, а паравоени формации поврзани со Иран, според проценките на набљудувачи, играат улога во мобилизацијата на улицата и во притисокот врз државниот апарат.Напнатоста се прелеа и кон безбедносната инфраструктура: во повеќе наврати беа цел на напади американски бази и објекти, како и локации во Ирачки Курдистан. Дополнителен товар се и шпекулациите дека САД би можеле да поддржат ирански Курди во можен бунт внатре во Иран — сценарио што го става Курдистан во незгодна позиција меѓу сопствените безбедносни интереси, односите со Багдад и ризикот од ирански одмазднички удари. Курдските опозициски партии, кои имаат канцеларии во регионот, демантираат дека нивни борци преминуваат во Иран, но самото постоење на такви гласини ја крева цената на секоја погрешна проценка.Во Бахреин, малата заливска монархија со сунитско владејачко семејство и шиитско мнозинство (според проценки нешто над половина од населението), протестите против војната добија поостар карактер. Властите реагираа со апсења поради објави на интернет и наводно „изразување сочувство“ со Иран, што повторно ја отвори старото прашање за тоа колку е тенка линијата меѓу контрола на јавниот ред и продлабочување на политичката фрустрација.Либан, пак, се соочува со уште покомплексна криза. Војната ги заостри односите меѓу либанската влада и Хезболах — моќна шиитска вооружена и политичка сила поврзана со Иран. Израел и САД бараат разоружување на Хезболах, на што организацијата се спротивставува, додека и либанската влада се обидува да го намали неговото воено дејствување за да избегне нови одмазднички упади и бомбардирања. Но националната армија нема доволно капацитет да го наметне тоа, создавајќи опасна пат-позиција.По ракетирањето од страна на Хезболах кон Израел и силниот израелски одговор, либанската влада на 2 март донесе забрана за сите воени и безбедносни активности на групата — чекор што, според проценките, го приближува ризикот од директна конфронтација меѓу државните сили и Хезболах, сценарио што долго време се избегнуваше. Паралелно, расте и општествениот притисок: дел од јавноста, вклучително и од шиитската заедница, сè почесто ја доведува во прашање цената на ескалацијата, особено по масовните раселувања и наредбите за евакуација во јужен Либан.Во регионалниот контекст, клучно прашање е дали ќе има нови „секундарни фронтови“. Аналитичарите предупредуваат дека смртта на Али Хамнеи има силна емоционална и религиска тежина за дел од шиитските групи и дека тоа може да ја засили подготвеноста за радикални потези. Сепак, не сите организации и движења го гледаат врховниот лидер низ истиот религиски авторитет, што значи дека реакциите ќе варираат од земја до земја.Сè на сè, конфликтот сè помалку личи на изолиран судир и сè повеќе на процес што ги активира најкревките линии во регионот: од прашања на идентитет и влијание, до борби за институционална контрола и безбедносни пресметки. За државите на Блискиот Исток, растечкиот предизвик е да спречат домашните тензии да станат продолжена рака на една поширока, неконтролирана регионална конфронтација.

Свет | пред 3 месеци

Германија ги повлекува дополнителните сили од Блискиот Исток по ескалацијата на војната со Иран

Германија почна повлекување на дополнителни сили на Бундесверот од Блискиот Исток, поради влошената безбедносна состојба што ја следи ескалацијата на војната меѓу САД и Израел против Иран. Информацијата денеска, 6 март 2026 година, ја потврдил воен портпарол за „Ројтерс“, наведувајќи дека одлуката е донесена поради ризиците на терен.Според достапните информации, повлекувањето ја опфаќа и германската компонента распоредена во рамките на мировната мисија на ОН – UNIFIL во Либан, каде што безбедносната слика се оценува како непредвидлива. На ова, како што се посочува, му претходело и значително намалување на германското присуство во Ербил, на северот на Ирак.Германската новинска мрежа RND, која прва извести за дел од деталите, наведува дека дел од германските војници стационирани во Бахреин веќе се вратиле во татковината, додека се водат подготовки за повлекување од Кувајт. Воениот портпарол, според „Ројтерс“, не сакал да ги коментира овие наводи.Во исто време, според истото известување, се разгледува и преместување на германски војници и дипломатско-административен персонал од амбасадата во Багдад кон Јордан, иако германското Министерство за надворешни работи не одговорило на барањето за коментар.Во регионот, според проценките што се наведуваат во извештаите, се распоредени околу 500 германски војници, најмногу во Ирак и Јордан. Германските власти претходно веќе презеле чекори за намалување на одредени контингенти и преместување дел од персоналот од воени кампови, токму поради растечките безбедносни ризици.

Свет | пред 3 месеци

Стравувања од светска војна: Овие земји се сметаат за потенцијални засолништа

По американско-израелските напади врз Иран и возвратните удари низ Блискиот Исток, растат стравувањата од поширока ескалација што би можела да прерасне во глобален конфликт. Во јавноста сè почесто се споменуваат и војната меѓу Русија и Украина, како и тензиите околу Тајван, како потенцијални жаришта што би можеле да ја запалат искрата на светска војна.Во такво сценарио, најголемите и најнаселените држави би биле најверојатни цели. Сепак, според анализи пренесени од британските медиуми, постојат земји и територии кои, поради изолираност, неутралност или самoodржливост, би можеле да понудат релативна безбедност.На листата од 11 потенцијално најбезбедни места се наоѓаат:Антарктик – Огромна ледена површина, далеку од геополитичките центри на моќ. Иако изолираноста е предност, екстремната клима претставува сериозен предизвик за опстанок.Исланд – Често рангиран меѓу најмирните држави во светот, со долга традиција на неучество во модерни војни и географска изолираност.Нов Зеланд и Австралија – Земји со стабилни институции и развиено земјоделство. Експертите посочуваат дека јужната хемисфера би можела полесно да одржи производство на храна во услови на нуклеарна зима.Тувалу – Мала пацифичка островска држава со околу 11.000 жители, оддалечена од големите сили и потенцијалните фронтови.Аргентина – Големи земјоделски површини и резерви на пченица, што овозможуваат одреден степен на самодржливост.Бутан – Планинска земја што традиционално се стреми кон неутралност и ограничено меѓународно вклучување.Швајцарија – Симбол на неутралноста, со развиена инфраструктура и традиција на избегнување директно учество во конфликти.Индонезија – Голема островска држава која историски настојува да остане надвор од глобалните воени судири.Чиле – Долга територија со богати природни ресурси и пристап до океан, што може да обезбеди одредена одржливост.Фиџи – Изолирана островска држава со природни ресурси и мала веројатност да биде примарна цел.Јужна Африка – Земја со значајни земјоделски капацитети и извори на вода, што би можеле да овозможат самостојно функционирање во кризни услови.Иако ваквите анализи остануваат хипотетички, тие ја отсликуваат растечката глобална несигурност и прашањето колку светот е подготвен за евентуална ескалација од регионален во глобален конфликт.

Магазин | пред 3 месеци

(Видео) Трамп и неговите соработници не можат да се договорат дали се во војна или не

Емитувањето на Newsnight на CNN вчера прикажа монтажа која ги истакнува контрадикторните пораки на Доналд Трамп и членови на неговата администрација за американско-израелските воени удари врз Иран, како и за тоа дали тие сметаат дека САД моментално се во војна.Прилогот започна со признавањето на Трамп дека постојат ризици, при што рече:Може да има жртви, тоа често се случува во војна.Потоа беше прикажан сенаторот Линзи Греам, републиканец од Јужна Каролина, кој изјави дека тоа „технички“ можеби и не е војна.Следуваше изјавата на министерот за одбрана, Пит Хегсет: Ние не ја започнавме оваа војна, но под Доналд Трамп ќе ја завршиме.По него, сенаторот Марквејн Мулин, републиканец од Оклахома, инсистираше:Ова не е војна, ние не објавивме војна.Монтaжата потоа се врати на Хегсет, кој тврдеше дека Америка ја поставува „агендата на оваа војна, од почеток до крај“, додавајќи:Војната е пекол и секогаш ќе биде.„Конгресмените што ги видовте во овој исечок се уверени дека ова не е војна, бидејќи тоа би значело дека требало претходно да си ја завршат својата работа и да го одобрат тоа“, рече водителката Еби Филип по емитувањето на прилогот.Но, изгледа дека сепак сме во војна“, заклучи таа.

Свет | пред 3 месеци