Нафтената криза повторно ги зголеми цените на горивата во Европа, при што бензинот во неколку земји надмина 2,4 евра за литар, а дизелот достигна и над 2,5 евра. Сепак, споредбата на цените со реалната куповна моќ покажува дека најголемиот товар не мора да го имаат граѓаните во земјите со најскапо гориво.
Цената на нафтата во вторникот повторно го надмина прагот од 100 долари за барел, во услови на нарушено глобално снабдување. Како главни причини се наведуваат нападите и прекините на сообраќајот во Ормускиот Теснец и Баб ел Мандеб.
По повторното влошување на односите меѓу Иран и САД, бројот на бродови што дневно минуваат низ Ормускиот Теснец паднал на помалку од 20. Дополнителен притисок создаваат и нападите на јеменските Хути врз трговскиот сообраќај во близина на Баб ел Мандеб.
Според анализата на Euronews, нарушувањето на овие клучни поморски рути претставува еден од најголемите физички прекини во снабдувањето на глобалниот енергетски пазар.
Според податоците на fuel-prices.eu/live, највисока просечна цена на бензинот во Европа во вторникот била регистрирана во Холандија, каде што литар чинел 2,43 евра. Во Данска цената била 2,35 евра, а во Финска 2,32 евра.
Високи цени се регистрирани и во Франција, со 2,23 евра за литар, и во Грција, каде што бензинот чинел 2,20 евра.
Кај дизелот цените биле уште повисоки. Во Данска литар чинел 2,52 евра, во Франција 2,40, а во Италија 2,36 евра.
За споредба, во Македонија литар дизел чини околу 1,70 евра, односно 104,5 денари, што е речиси едно евро помалку од цената во Данска. Во Андора дизелот чини 1,72 евра.
Сепак, номиналната цена не ја покажува целосната слика за товарот врз граѓаните. Кога трошокот ќе се приспособи според куповната моќ, разликите меѓу земјите стануваат поинакви.
Во анализата на „Europe in Motion“ е пресметан трошокот за полнење резервоар од 50 литри, кој потоа е спореден со БДП по жител и приспособен според куповната моќ. Колку е поголем уделот, толку поголем е товарот што полниот резервоар го претставува за населението.
Според оваа методологија, балканските земји се меѓу најпогодените, а на прво место е Босна и Херцеговина. Во Европската Унија, Грција е земјата каде што цените на бензинот и дизелот најмногу го оптоваруваат буџетот на граѓаните.
Кризата не ги погодува само потрошувачите, туку создава проблеми и за рафинериите. Според Меѓународната агенција за енергија, производството во светските рафинерии во јули 2026 година било за речиси пет милиони барели дневно пониско во однос на истиот месец минатата година.
Намаленото снабдување со сурова нафта од земјите од Заливот ги принудува рафинериите да бараат алтернативни извори, кои може да бидат поскапи и потешки за обезбедување. Дополнително, нарушено е и снабдувањето со рафинирани производи, меѓу кои дизелот и авионското гориво.
Дополнителен притисок врз пазарот создадоа и нападите со дронови врз рафинерии во Саудиска Арабија, Кувајт и Бахреин, поради што дел од производството било прекинато или намалено.
Врз состојбата влијае и војната во Украина, при што биле погодени рафинерии на руска територија. Според ИЕА, последиците се чувствуваат особено преку потребата на Турција и Бразил да бараат алтернативни извори за снабдување со дизел.
Експерти на Европската централна банка, за „Euronews Business“, проценуваат дека рафинериската маржа за дизелот, врз основа на фјучерсите на Лондонската берза, би можела да достигне врв во октомври. Маржите за бензинот, пак, според нивните наводи, веќе го достигнале врвот во август.
