сад

Русија откри што го кочи крајот на војната во Украина

Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, во неделното обраќање за телевизијата Belarus-1, изјави дека брзината со која би можеле да се одвиваат преговорите за прекин на војната во Украина директно зависи од ставот на Киев, ефикасноста на посредувањето на САД и од ситуацијата на боиштето.Повеќе од пет месеци по доаѓањето на Доналд Трамп на власт, не е постигнат никаков пробив за запирање на војната што Русија ја започна во февруари 2022. Иако Трамп во својата изборна кампања вети дека ќе го заврши конфликтот „во еден ден“, засега нема реален напредок.„Многу работи зависат од ставот на украинскиот режим“, рече Песков, додавајќи: „И од тоа колку посредувањето на Вашингтон ќе биде ефективно“. Според него, ни ситуацијата на теренот не може да се игнорира како клучен фактор.Русија и натаму бара територијални отстапки од Украина и прекин на западната воена поддршка – барања што Киев ги смета за целосно неприфатливи.Иако нов датум за следна рунда мировни преговори сè уште не е одреден, Песков изрази надеж дека „во блиска иднина“ ќе има поместување во таа насока. Тој потврди дека и покрај неодамнешните преговори во Истанбул во мај и јуни, на кои беа договорени размените на заробеници и телата на загинатите, суштински напредок за прекин на огнот не бил постигнат.Рускиот претседател Владимир Путин претходно изјави дека двете страни доставиле „целосно спротивставени“ меморандуми за мировен договор.Русија во меѓувреме продолжува со територијалното напредување во југоисточните региони на Украина, особено во Донецк и Дњипропетровск, како и со интензивирани воздушни напади низ целата земја.Турција, која беше домаќин на последната рунда преговори, изрази подготвеност повторно да ги прими делегациите на завојуваните страни.

Свет | пред 6 месеци

Трамп остро против израелските обвинители: „Вашингтон нема да толерира судење на Нетанјаху“

Американскиот претседател Доналд Трамп во саботата жестоко ги нападна израелските обвинители поради судскиот процес против премиерот Бенјамин Нетанјаху, кој се соочува со обвиненија за корупција. Трамп порача дека САД, кои обезбедуваат милијарди долари помош за Израел, нема да го толерираат ваквиот третман на израелскиот лидер.„ЛУДИЛО е ова што обвинителите – кои се целосно надвор од контрола – му го прават на Бенјамин Нетанјаху“, напиша Трамп на својата мрежа Truth Social, додавајќи дека процесот го поткопува капацитетот на Нетанјаху да преговара со Хамас и Иран.Нетанјаху беше обвинет во 2019 година за поткуп, измама и злоупотреба на доверба – обвиненија што тој целосно ги отфрла. Судскиот процес започна во 2020 година и опфаќа три одделни случаи. Минатата недела судот го одби барањето на неговите адвокати да се одложи сведочењето поради зголемени безбедносни и дипломатски тензии по 12-дневниот конфликт со Иран.Нетанјаху треба да сведочи во понеделник, а се очекува и негово вкрстено испрашување.Во своето второ јавно обраќање за оваа тема во само неколку дена, Трамп дополнително ја заостри реториката, поврзувајќи ја американската финансиска помош со правосудниот процес:„САД трошат милијарди долари годишно – повеќе отколку за која било друга земја – за да го штитат и поддржуваат Израел. Не можеме повеќе да го толерираме ова“, рече тој, повикувајќи на прекин на судскиот процес.Нетанјаху, кој ја сподели објавата на Трамп на социјалната мрежа X, напиша: „Ти благодарам уште еднаш. Заедно повторно ќе го направиме Блискиот Исток голем!“Портпаролот на израелското обвинителство одби да ја коментира изјавата на Трамп. Во меѓувреме, Трамп изјави пред новинарите дека верува оти примирје со Хамас е „многу блиску“.

Свет | пред 6 месеци

Трамп ја налути Јапонија: Ги спореди ударите врз Иран со атомските бомби врз Хирошима и Нагасаки

Претседателот на САД Доналд Трамп предизвика бран осуди во Јапонија откако ги спореди неодамнешните американски напади врз Иран со атомското бомбардирање на Хирошима и Нагасаки на крајот од Втората светска војна.„Тој удар ја заврши војната“, изјави Трамп во средата пред новинарите.„Не сакам да ја користам Хирошима како пример, не сакам да ја користам Нагасаки како пример, но суштински беше исто.“ Јапонските власти остро реагираа. Градоначалникот на Нагасаки, Широ Сузуки, изјави: „Ако овие изјави ги оправдуваат атомските бомби, тоа е исклучително жалосно за нас како град кој беше бомбардиран.“Мимаки Тошијуки, преживеан од Хирошима и копретседател на организацијата Нихон Хиданкјо, која се залага за укинување на нуклеарното оружје и е добитник на Нобелова награда за мир, изјави за NHK дека изјавите на Трамп се „неприфатливи“.„Длабоко сум разочарана. Чувствувам само бес“, додаде Тероко Јокојама, членка на истата организација, во изјава за Kyodo News.Преживеаните од атомските напади во четвртокот одржаа протест во Хирошима и побараа Трамп да ја повлече својата изјава. Законодавното тело на Хирошима исто така усвои резолуција со која се отфрла секое оправдување за употреба на нуклеарно оружје и се повикува на мирно решавање на конфликтите.Главниот секретар на јапонската влада, Хајаши Јошимаса, изјави дека Јапонија „повеќепати јасно го искажала својот став за употребата на атомски бомби“ на американските власти, без да одговори директно дали Токио ќе поднесе официјален протест поради изјавата на Трамп.Споредбата на Трамп дојде откако тој се обиде да ги демантира протечените извештаи на разузнавачките служби според кои американските напади врз Иран го одложиле неговиот нуклеарен програм само за неколку месеци. Трамп инсистираше дека нападите го „уништија“ програмот и го вратиле „десетлетија назад“ – тврдење што го поддржа и директорот на ЦИА, Џон Ратклиф.Јапонија и понатаму е единствената земја во светот која била погодена со нуклеарно оружје. Околу 140.000 луѓе загинаа по американските напади на Хирошима и Нагасаки во август 1945 година. Преживеаните и денес страдаат од последици, вклучувајќи психолошки трауми и зголемен ризик од рак.Во Хирошима уште од 1960-тите гори вечен пламен на мирот, а на влезот од воениот музеј стои часовник што брои денови од последниот нуклеарен напад во светот. Светските лидери кои ја посетуваат Хирошима традиционално прават хартиени жерави како симбол на посветеност кон мирот.

Свет | пред 6 месеци

САД и Кина постигнаа договор за ретки метали: Белата куќа потврди пробив во трговските односи

САД и Кина постигнаа значаен договор кој предвидува забрзување на испораките на редки земни метали во САД, соопшти претставник од Белата куќа. Овој договор доаѓа како дел од напорите за смирување на трговската војна меѓу двете најголеми економии во светот.Американскиот претседател Доналд Трамп претходно изјави дека договорот е потпишан во средата, без да открие повеќе детали, но најави и можност за нов договор со Индија.Клучниот дел од договорот, како што информираа официјални лица за Reuters, се однесува на „рамка за имплементација“ на т.н. Женевски договор, кој во мај предвиде Кина да ги укине нетарифните контрамерки воведени кон САД.Во изминатиот период, Кина како одговор на новите американски царини го објави прекинот на извозот на критични минерали и магнети, што сериозно ги наруши синџирите на снабдување во автомобилската, полупроводничката, аеронаутичката и воената индустрија.Американскиот министер за трговија, Хауард Лутник, изјави за Bloomberg дека откако Кина ќе ги испорача договорените метали, САД ќе ги укинат сопствените контрамерки.„Ќе ни ги испорачаат ретките земни метали и кога тоа ќе се случи, ние ќе ги укинеме нашите мерки“, рече Лутник.Официјални претставници нагласија дека договорот е постигнат уште претходно оваа недела и претставува потенцијален напредок по месеци трговски тензии и неизвесности.Женевскиот договор досега не беше потпишан поради кинеските ограничувања за извоз на критични материјали, што ја натера администрацијата на Трамп да воведе контроли за извоз на американска технологија, вклучително и за дизајн на полупроводници и авиони.Почетокот на јуни донесе сигнал за олеснување, кога Кина одобри привремени дозволи за извоз на ретки метали кон три најголеми американски автомобилски производители.Дополнително, се разгледува нов договор според кој Кина ќе продолжи да испорачува магнети и ретки метали, а САД ќе овозможат полесен пристап за кинески студенти на американските универзитети.Иако се работи за позитивен сигнал, аналитичарите предупредуваат дека патот до целосен и стабилен трговски договор сè уште е долг.

Свет | пред 6 месеци

Трамп по состанокот со Зеленски: „Можно е Путин да има амбиции надвор од Украина“

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека е можно Владимир Путин да има територијални амбиции и надвор од Украина, но додаде дека рускиот лидер сака крај на војната.„Тоа е хаос за него. Мислам дека сака да излезе од сето тоа“, рече Трамп на самитот на НАТО во Хаг, одговарајќи на новинарско прашање.Трамп додаде дека е изненаден од однесувањето на Путин и верува дека „бил заведен“, очекувајќи конфликтот да се реши многу порано. Тој спомена неколку конфликти кои, според него, САД успешно ги решиле, вклучувајќи го и неодамнешниот судир меѓу Индија и Пакистан.На маргините на самитот, Трамп се сретна и со украинскиот претседател Володимир Зеленски. По состанокот, Зеленски објави дека разговорот бил „содржаен“ и посветен на можностите за прекин на огнот и постигнување праведен мир. Двајцата разговарале и за начините на заштита на украинскиот народ.

Свет | пред 6 месеци

Џеј Ди Ванс ја промовира „Трамп доктрината“ преку ударот врз Иран: Јасни цели, дипломатија, сила

Американскиот потпретседател Џеј Ди Ванс ја искористи говорничката бина на Републиканската вечера во Охајо за да ја претстави таканаречената „Трампова доктрина“ – нов надворешнополитички пристап кој, според него, комбинира јасно дефинирани интереси, агресивна дипломатија и прецизна употреба на воена моќ.Во обраќањето, Ванс го посочи неодамнешниот воздушен напад врз Иран како „исклучително успешен пример“ за новата стратегија: „Не само што го уништивме иранскиот нуклеарен програм, туку тоа го направивме без ниту една американска жртва. Тоа е суштината на оваа доктрина“, изјави тој, и покрај информациите дека штетата била помала отколку што тврди Белата куќа.Трите столба на „Трамп доктрината“, според Ванс:Прво – јасно дефинирање на американскиот интерес (во овој случај: Иран без нуклеарно оружје);Второ – агресивна дипломатија за решавање на проблемот;Трето – доколку тоа не успее, употреба на преовладувачка сила и брзо повлекување, за да се избегне долготраен конфликт.Со ова, Ванс се оддалечи од претходните изолационистички ставови на крајната десница и покажа дека е подготвен да ја води надворешната политика со „реалполитичка“ решителност. Ударот врз Иран – именуван како „Операција Полноќен Чекан“ – доби поддршка во длабоко републиканските делови на Охајо.И додека високите функционери како Ванс, министерот за одбрана Пит Хегсет и државниот секретар Марко Рубио уверуваат дека целта била исклучиво неутрализација на нуклеарниот капацитет на Техеран – а не промена на режимот – Трамп подоцна на својата социјална мрежа напиша:„Ако овој ирански режим не може да ја направи ИРАН ПОВТОРНО голема (држава), тогаш зошто да не дојде до промена?“Коментарот предизвика дополнителни дебати, но не и откажување на поддршката од базата. И покрај мали протести во Лима, каде што се одржа вечерата, Џеј Ди Ванс не се поколеба:„Зошто, за Бога, би го откажале патувањето во Охајо?“ – одговори тој.

Свет | пред 6 месеци

Трамп со остри критики кон Израел – Израелците со мирен одговор и благодарност

Американскиот претседател Доналд Трамп во вторникот остро го критикуваше Израел поради, како што рече, кршење на договорениот прекин на огнот со Иран, додавајќи дека е незадоволен и од Техеран и од Тел Авив, но особено од израелската страна.„Израел веднаш по договорот фрли бомби. Тоа не е во ред“, изјави Трамп пред заминувањето на самитот на НАТО, предупредувајќи ја израелската влада да не ги продолжува нападите.Од Израел пристигна смирен и дипломатски одговор – благодарност за неговата улога во посредувањето. „Искрено, не ми е многу важно што кажа Трамп. На крајот, тој помогна да се стави крај на војната, и тоа е најважното“, рече Даниел Копилков (27), готвач од Хаифа – еден од градовите погодени од ирански проектили.Професорот по историја Марк Воловици изјави дека оваа епизода го покажала степенот на израелската зависност од поддршката на САД: „Ова беше мал, но значаен потсетник за тоа колку Израел зависи од американскиот легитимитет“.Сличен став имаа и други граѓани, кои не ги доживеаа изјавите како длабока криза, туку како политичка реторика. „Тоа е како родител кој го укорува своето дете“, изјави 70-годишната Естер.Адвокатот Ефраим Глазберг (75) оцени дека Трамповата реакција била „реакција во моментот“ и не смета дека таа ќе има долгорочни последици врз односите меѓу двете земји.

Свет | пред 6 месеци

Пеколен лет до Иран: Амфетамини, вреќички за урина и 37 часа без пауза – сведоштва од американските пилоти

Нападот на САД врз три ирански нуклеарни постројки изминатиот викенд беше едно од најкомплексните воени воздушни дејства во поновата историја. Седум „невидливи“ бомбардери B-2, со по двајца членови на екипаж, полетаа од базата Вајтман во Мисури, прелетаа половина свет и се вратија назад – во операција долга 37 часа без слетување, објави CNN.Учесниците во мисијата преживеале буквално физичка и ментална граница на издржливост. За време на летот, пилотите користеле „go pills“ – амфетамини за одржување будност, овластени од воената медицина. Седењето во кабината било наизменично – додека еден управувал со леталото, другиот се обидувал да одмори на склоплива, едвај комфорна лежалка.Уринирањето било во т.н. "piddle packs", специјални вреќички со абсорбирачки материјал.„До крајот знаевме точно колку тежат“, се шегува еден од пилотите.За време на операцијата, седумте бомбардери извршиле седум различни напади во рок од 30 минути, поддржани од ловци, танкери и извидувачки авиони. Некои B-2 летале во спротивен правец како мамци. Вкупно биле ангажирани над 125 летала.Мисијата потсетува на рекордната 44-часовна операција над Авганистан по 11 септември 2001, во која учествувал и поранешниот полковник Мелвин Дејл.„Тоа што овие момци го направија денес – тоа е подвиг“, вели тој.И покрај најсовремената технологија, условите во B-2 остануваат сурови: без вистински тоалет, со ограничена храна и минимален сон. Но за пилотите, тоа е дел од мисијата – „лет без крај, со една цел“.

Свет | пред 6 месеци

Иранска новинска агенција: Нападната американска воена база во Сирија

Американска воена база во западната сиријска провинција Хасака била цел на напад, јави денеска иранската новинска агенција Mehr, повикувајќи се на разузнавачки извори. Според нивните наводи, станува збор за базата во селото Касрек, каде по нападот биле преземени строги безбедносни мерки, особено на главниот влез.Засега нема потврдени детали за природата или последиците од нападот, ниту од западните медиуми, кои сѐ уште не објавиле информации за инцидентот.Базата Касрек, според податоци од почетокот на јуни, била една од трите американски бази кои сè уште функционираат во Сирија – заедно со базите Ал Шадади и Омар Оил Филд. Претходно, САД имаа осум бази во земјата, но според агенцијата Anadolu, бројот бил намален како дел од поширок процес на повлекување.Во јуни, Reuters објави дека американските сили целосно се повлекле од базите Ал-Вазир и Тел Бајдар, додека други бази, меѓу кои Џафра, Химо и Коноко Гас Филд, исто така биле затворени. Во нив биле присутни само мали сили од Сириските демократски сили (СДФ).Според изворите, во базата во Касрек биле распоредени и британски и француски војници, а таму се градела и голема полска болница.Американската база Ал Шадади веќе беше цел на напад во јуни, кога три ирански ракети беа испукани кон базата, но беа пресретнати од американски противвоздушни системи.Американски официјални претставници сѐ уште не се изјаснија околу најновите тврдења за напад во Касрек.

Свет | пред 6 месеци

Американскиот удар врз Фордо можеби целосно го уништил објектот – но Иран предупредува: „Играта не е завршена“

Комерцијалните сателитски снимки укажуваат на тоа дека американскиот воздушен напад врз иранскиот нуклеарен комплекс Фордо можел да предизвика тешка, можеби и целосна штета врз постројките за обогатување ураниум, но експертите предупредуваат дека нема конечна потврда за степенот на подземното уништување.„Со MOP-бомбите (Massive Ordnance Penetrator) едноставно пробија сè. Мислам дека постројката е веројатно целосно уништена“, изјави Дејвид Олбрајт, поранешен нуклеарен инспектор на ОН и претседател на Институтот за наука и меѓународна безбедност. Но други аналитичари, како Декер Евелет од CNA Corporation, посочуваат дека длабочината на центрифугалната сала ја отежнува проценката од сателитски снимки.Снимките од компанијата Maxar Technologies покажуваат необична активност во објектот пред нападот – долги редици возила и логистичко движење на влезот. Според висок ирански извор, дел од ураниумот обогатен до 60% бил евакуиран на тајна локација пред нападот – количина доволна за изработка на нуклеарно оружје.Американскиот сенатор Марк Кели изјави за NBC News дека постои ризик наместо да го стопира, нападот само го забрзал иранскиот нуклеарен проект. „Можеби мислевме дека го запираме програмот, но го поттурнавме напред“, рече тој.Во нападот, САД користеле и крстосувачки ракети Tomahawk и MOP-бомби насочени кон подземни објекти, вклучително и оние во Исфахан и Натанз. Според сателитски анализи, е изведен т.н. „двоен удар“ – шест бомби врз два пати иста цел, што укажува на прецизна и интензивна операција.И покрај штетата, иранските власти тврдат дека клучните материјали и технологија остануваат недопрени. Влијателниот функционер Али Шамхани порача:„Дури и ако постројките бидат уништени – обогаќениот материјал, домашното знаење и политичката волја остануваат. Играта не е завршена.“Дополнително, Иран најави можен излез од Договорот за неширење на нуклеарно оружје (NPT) и прекин на соработката со Меѓународната агенција за атомска енергија (IAEA), што би значело крај на меѓународниот надзор врз иранската програма.Според најновите податоци од IAEA, неколку влезови во тунелите на Фордо се погодени, а Иран претходно најавил дека во новата постројка во Исфахан планирал да инсталира до 3.000 нови центрифуги.„Прашањето сега е – каде се тие центрифуги?“, предупреди Олбрајт.Додека светот дебатира дали нападите ја ослабнале или зајакнале иранската нуклеарна амбиција, еден факт останува јасен – напнатоста ескалира, а прашањето на нуклеарната безбедност станува поважно од кога било.

Свет | пред 6 месеци

Трамп отворено за Иран: „Зошто да не дојде до промена на режимот?“

Американскиот претседател Доналд Трамп во неделата го доведе во прашање опстанокот на актуелниот ирански режим, откако САД извршија воздушни напади врз стратешки ирански воени цели за време на викендот.„Не е политички коректно да се користи изразот промена на режимот, но ако сегашниот ирански режим не е во состојба ПОВТОРНО ДА ГО НАПРАВИ ИРАН голем – зошто да не дојде до промена на режимот??? МИГА!!!“, напиша Трамп на својата платформа Truth Social, алудирајќи на својот познат слоган „Make America Great Again“.Изјавата доаѓа во ек на ескалацијата меѓу Иран, Израел и САД, и го засилува реторичкото притискање на Техеран, кое традиционално претставуваше ризик за нови геополитички тензии на Блискиот Исток.

Свет | пред 6 месеци

(Видео) Кризата ја турка цената на нафтата кон нови рекорди – страв од затворање на Хормуз

Цените на нафтата на светските пазари пораснаа за повеќе од 2,5 проценти изминатата недела, а трендот на раст продолжи и во понеделникот, откако САД изведоа воздушни напади врз ирански нуклеарни постројки, што ги засили стравувањата од прекин на испораките од Блискиот Исток.Во понеделникот наутро, цената на нафтата достигна највисоко ниво во последните пет месеци. На лондонската берза, барел се тргуваше по 77,01 долар – скок од 3,6%, додека на американскиот пазар барелот поскапе за 2,7%, на 73,84 долара. Од почетокот на ескалацијата, цената на нафтата во Лондон е зголемена за повеќе од 13%, а во САД за над 10%.Ескалацијата на конфликтот меѓу Израел и Иран, во кој сега се директно вклучени и САД, ја зголеми неизвесноста на енергетските пазари. Американските воздушни сили во саботата нападнаа три нуклеарни постројки во Иран, со цел, според Вашингтон, да се спречи можноста Техеран да произведе нуклеарно оружје.Во одговор, Иран изврши масовно ракетирање врз цели во Израел, што предизвикува сериозни грижи за понатамошна регионална ескалација – особено околу клучната точка: Хормушкиот теснец.Хормуз е најважниот светски нафтоводен коридор, преку кој дневно поминуваат околу 18 милиони барели сурова нафта и деривати – што претставува околу 20% од глобалната понуда. Вашингтон побара од Кина да изврши притисок врз Иран да не го блокира теснецот.„Ако Иран почне селективно да го попречува транспортот преку Хормуз, цената на барелот би можела лесно да скокне над 100 долари“, предупредува аналитичарот Вивек Дар од Commonwealth Bank of Australia.Пазарите се на раб на нов нафтен шок – војната на Блискиот Исток сè повеќе го диктира глобалниот економски курс.

Свет | пред 6 месеци

Трамп повторно проговори за нападот врз Иран

По американскиот воздушен напад врз три ирански нуклеарни објекти, политичката и безбедносна тензија на Блискиот Исток нагло ескалира. Операцијата наречена „Полноќен чекан“, во која САД користеа бункер-бомби GBU-57 и стратешки бомбардери B-2, беше оценета како „историски воен успех“ од американскиот претседател Доналд Трамп, но и како „чин со трајни последици“ од страна на Техеран.Во објава на својата мрежа Truth Social, Трамп остро го нападна републиканскиот конгресмен Томас Меси, кој го критикуваше нападот како „неуставен“.„И покрај спектакуларниот успех, овој конгресмен се противи на нешто што беше изведено со совршена прецизност. MAGA не се занимава со мрзеливи политичари, а Меси е токму тоа“, напиша Трамп.Покрај Меси, и конгресменот Ворен Дејвидсон од Охајо изрази сомнеж во уставната оправданост на нападот, велејќи дека не гледа „разумна основа“ за ваков потег.Според министерот за одбрана на САД, Пит Хегсет, нападите биле насочени кон нуклеарните локации во Фордоу, Натанз и Исфахан, со цел да се „уништат или значително забават“ иранските нуклеарни капацитети. Во операцијата биле употребени:14 GBU-57 „бункер-бомби“, специјално развиени за пробивање на бетон и карпи длабоко под земја.B-2 бомбардери, во своја прва борбена употреба по 2001 година.Круизни проектили од подморници, насочени кон објектот во Исфахан.Според Пентагон, нападот бил високоризична и технички сложена мисија, но целосно успешно изведена.Иранското раководство потврди дека се нападнати трите локации и дека се врши проценка на штетата. Според новинската агенција IRNA, е оштетено подрачјето околу Фордоу, но засега нема официјална бројка за внатрешните последици. Црвениот полумесечина потврди дека најмалку 11 лица се повредени.Меѓутоа, министерот за надворешни работи на Иран, Абас Арагчи, изјави дека дипломатијата е суспендирана, и оти „одговорот ќе следува согласно легитимното право на самоодбрана“.„САД разбираат само јазик на закана и сила. Овој напад ќе има трајни последици“, предупреди Арагчи.Американските власти, пак, инсистираат дека целта на акцијата не е промена на режимот, туку неутрализација на иранскиот нуклеарен потенцијал.„Ние не сме во војна со иранскиот народ, туку со програмата која претставува закана за нашите национални интереси и за нашиот сојузник Израел“, изјави министерот Хегсет.Потпретседателот Џеј Ди Венс истакна: „Ова беше прецизен, целен удар. Не сакаме војна, сакаме безбедност.“Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху ги поздрави нападите како „смела одлука што ќе ја запомни историјата“, велејќи дека претседателот Трамп „успеа да го спречи најопасниот режим во светот да стигне до најопасното оружје“.Израел на 13 јуни започна сопствена кампања на воздушни напади врз Иран, обвинувајќи го за развој на нуклеарно оружје. Техеран постојано негира и тврди дека неговата нуклеарна програма е исклучиво за цивилни цели.Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, изрази „длабока вознемиреност“ и повика на итна деескалација.„Светот не смее да се најде во нов глобален конфликт поради ескалација на еден регионален спор“, предупреди тој.Меѓународната агенција за атомска енергија (IAEA) соопшти дека првичните мерења не покажале излевање радијација, но истражувањата продолжуваат.

Свет | пред 6 месеци

Херцог: Нападот на САД врз иранските нуклеарни постројки е историски чекор

Израелскиот претседател Исак Херцог за западни медиуми го оцени американскиот напад врз ирански нуклеарни постројки во Фордо, Натанз и Исфахан како историски и храбар потег.Херцог рече дека со воздушните напади на САД е нанесен тежок удар врз иранската нуклеарна програма, но дека и понатаму се лансираат ракети кон Израел од Техеран.Тој истакна дека официјално не било испратено барање до САД за напади, ниту бил извршен притисок врз американската администрација. Според него, одлуката ја донела Белата куќа, имајќи ја предвид глобалната безбедност.

Свет | пред 6 месеци

Нуклеарен удар или провокација? Трамп слави победа, Иран подготвува одговор

Со масовен воздушен напад во раните утрински часови, американските сили погодија три клучни ирански нуклеарни локации – Fordow, Natanz и Isfahan. Претседателот Доналд Трамп изјави дека објектите се „целосно уништени“, нарекувајќи ја операцијата „многу успешна“.Fordow – симболичната цел на ударотПосебно внимание беше посветено на објектот Fordow, кој се наоѓа длабоко во планините во близина на градот Кум и е тешко достапен за конвенционално оружје. Израел долго време немаше технолошки капацитет да го неутрализира овој објект самостојно, но САД ја презедоа таа задача.Иранските претставници веднаш реагираа, тврдејќи дека штетата во Fordow е „површинска“ и дека клучните структури останале недопрени. Според иранската новинска агенција Tasnim, пратеникот Манан Раиси изјави: „Штетата е минимална и лесно обновлива. Изјавите на Трамп се лажни и манипулативни.“Евакуација пред нападот и отсуство на радијацијаИранските власти тврдат дека пред нападите ги евакуирале чувствителните материјали и персоналот од трите објекти. Хасан Абедини, заменик директор на државната телевизија, изјави дека обогатениот ураниум бил претходно преместен, а со тоа се избегнало потенцијално радиоактивно загадување.Реза Кардан од Иранската организација за атомска енергија додаде дека „нема знаци на радијација или загадување околу погодените локации“ и ги повика граѓаните да останат смирени.Техеран: „Нечуван чин – ќе одговориме“Министерот за надворешни работи на Иран, Абас Арагчи, предупреди дека нападот претставува „тешко кршење на меѓународното право“ и изјави дека Иран задржува право на одмазда според Повелбата на ОН. „Нападите ќе имаат трајни последици“, рече тој.Претседателот Трамп веднаш возврати, предупредувајќи дека „секој ирански одговор ќе биде дочекан со сила далеку над онаа што ја видовме вечерва.“Регионална ескалација: Хусите повторно закануваат САДЈеменската група Хуси (Ansar Allah), која има блиски врски со Иран, остро реагираше. „Ова не е крај на војната – туку нејзин почеток“, изјави нивниот политички претставник Мохамед ал-Фарах. Тој порача дека времето на „удри па бегај“ е завршено.Хусите, кои контролираат значителни делови од Јемен, веќе најавија можни напади врз американски бродови во Црвеното Море, што би можело дополнително да ја загрози глобалната трговија и безбедноста во регионот.Анализа: Иран има начини да одговориПрофесорот Стивен Зунес од Универзитетот во Сан Франциско вели дека Иран располага со „широк спектар на опции“ – од напади врз американски бази и сили на Блискиот Исток, до напади врз бродови во Персискиот Залив.„Во домет на ирански проектили и дронови се околу 40.000 американски војници. Сите тие, заедно со флотата во Заливот, се потенцијални цели“, изјави тој, предупредувајќи на опасноста од растечка глобална нестабилност.

Свет | пред 6 месеци