Објавена е симулација за ширење на птичји грип меѓу луѓето: ваква би била почетната фаза на пандемија

Научниците со години предупредуваат дека птичјиот грип, познат како H5N1, е потенцијална закана што може да премине од птици на луѓе и да предизвика глобална здравствена криза. Токму таа загриженост ги мотивирала индиските истражувачи да изработат нов компјутерски модел кој симулира како би се развивала епидемија кај луѓето и кои почетни мерки би можеле да ја спречат.Вирусот веќе предизвика сериозни проблеми ширум светот – само во САД погодени се повеќе од 180 милиони птици, заразата се прошири на повеќе од 1000 фарми со крави за млеко, а се потврдени најмалку 70 случаи кај луѓе, најчесто земјоделски работници, пренесува Би-Би-Си.Реална закана од пандемијаНовата студија, објавена во списанието BMC Public Health, користи податоци од реалниот свет и компјутерски симулации за да прикаже како би можела да се одвива една епидемија. Професорот Гаутам Менон од Универзитетот Ашока, еден од авторите, за Би-Би-Си изјави: „Заканата од пандемија на H5N1 кај луѓето е реална, но можеме да се надеваме дека ќе ја спречиме со подобар надзор и побрз одговор на јавното здравство.“Според нивниот модел, пандемијата би започнала тивко: една заразена птица би го пренела вирусот на човек – најчесто земјоделец или лице кое работи со живина. Опасноста не е во првиот случај, туку во она што следува – одржлив пренос од човек на човек.Трка со времетоКлучното предупредување од истражувањето е колку е краток периодот за реакција пред епидемијата да излезе од контрола. Студијата проценува дека, кога бројот на случаи ќе надмине две до десет инфекции, болеста најверојатно ќе почне да се шири надвор од примарните и секундарните контакти.Моделот покажал дека епидемијата речиси сигурно може да се спречи ако домаќинствата на примарните контакти (луѓе кои биле во директен контакт со заразениот) се ставaт во карантин веднаш по откривањето само на два случаи. Но, ако се идентификуваат десет случаи, голема е веројатноста дека инфекцијата веќе се проширила во населението, што го прави понатамошниот тек тешко запирлив.За моделот да биде што пореален, истражувачите симулирале сценарио во едно село во округот Намакал во Индија, централно подрачје за живинарското производство во земјата. Во тој регион има повеќе од 1600 фарми и околу 70 милиони бројлери.Користејќи ја платформата BharatSim, тие создале синтетичка заедница од 9667 жители и следеле како вирусот се шири од една фарма до работниците, па потоа до нивните семејства, училиштата и други работни места.Кои мерки се ефективни?Истражувачите ги тестирале различните мерки: колење на живината, карантин и таргетирана вакцинација. Резултатите покажале јасна разлика. Колењето птици е ефективно, но само ако се спроведе пред вирусот да премине на човек. Откако ќе се појави првиот случај кај човек, клучно станува времето.Изолацијата и карантинот можат да го запрат ширењето, но симулациите покажале дилема: прерано воведен карантин го зголемува ризикот од пренос во самото домаќинство, додека предоцна воведен има минимален ефект. Таргетираната вакцинација може да помогне, но не го намалува значително непосредниот ризик кај домаќинствата.Покомплексна реалностАвторите признаваат дека моделот има ограничувања. Тој не ги зема предвид промените во однесувањето на луѓето, како носење маски, ниту можноста за повеќе жаришта што можат да ги предизвикаат птиците преселници. Вирусологот Сима Лакдавала од Универзитетот Емери додава дека моделот „претпоставува многу ефикасен пренос на вирусот на грип“, што не мора да биде случај секогаш.Таа укажува дека преносот е сложен и дека не секој сој има еднаква способност за ширење, а новите истражувања покажуваат дека само дел од заразените лица навистина исфрлаат заразен вирус во воздухот – што упатува на феноменот на суперпренесувачи, сличен на оној кај ковид-19.Што ако H5N1 се прошири меѓу луѓето?Доколку вирусот успее да се одржува и шири меѓу човечката популација, д-р Лакдавала очекува „големи нарушувања, веројатно слични на пандемијата на свински грип од 2009 година, а не на ковид-19“. Причината е подобрата подготвеност: веќе постојат антивирусни лекови кои делуваат против H5N1, како и складирани кандидат-цепива што би можеле брзо да се применат.Ако H5N1 се вкотви меѓу луѓето, може да се рекомбинира со постојните вируси на грип и да предизвика „хаотични и непредвидливи сезонски епидемии“.Индиските научници наведуваат дека нивните симулации можат да се ажурираат во реално време и да им служат на здравствените власти како важна алатка во првите часови од потенцијална епидемија.

Свет | пред 4 месеци

Гувернерот на Калифорнија му се потсмева на Трамп

Гувернерот на Калифорнија, Гевин Њусом, реагираше на синоќешното обраќање на американскиот претседател Доналд Трамп до нацијата со објава на социјалната мрежа Икс (X), која за кратко време привлече огромно внимание.Њусом, со воведот „Трамп вечерва:“, објави долга низа од зборот „Јас“ („Me“), повторен стотици пати, алудирајќи дека говорот на претседателот бил крајно самофалечки и целосно фокусиран на неговата личност.Објавата уследи веднаш по говорот на Трамп од Белата куќа, во кој тој ги истакнуваше „успесите“ на својата администрација, ја префрлаше вината за високите цени и економските проблеми врз својот демократски претходник Џо Бајден и понуди малку, ако воопшто и некакви, конкретни мерки за справување со инфлацијата и падот на животниот стандард.Во говорот, Трамп повторно се осврна на миграциите, криминалот и правата на трансродните лица, најави исплата на т.н. „воена дивиденда“ за припадниците на американските вооружени сили и повтори дека неговата политика на царини и даночни олеснувања ќе донесе економски бум. Надворешната политика, пак, доби минимален простор – не го спомена војната во Украина, а конфликтот во Газа го допре само површно.По говорот, демократите порачаа дека Трамп не понудил реални решенија за проблемите со кои се соочуваат граѓаните. Сенаторот Марк Ворнер од Вирџинија го оцени обраќањето како „тажен обид за одвлекување на вниманието“, додека ироничната реакција на Њусом стана најзабележливиот одговор од редовите на Демократската партија.Гевин Њусом е гувернер на Калифорнија од 2019 година и една од највлијателните фигури на Демократската партија на национално ниво. Поранешен градоначалник на Сан Франциско и долгогодишен сојузник на либералното крило на демократите, Њусом сè почесто се споменува како најсериозен потенцијален кандидат на партијата за претседателските избори во 2028 година.Неговата реакција дополнително го нагласува сè подлабокиот политички јаз во САД, во момент кога Трамп – речиси една година пред меѓуизборите – бележи слаби рејтинзи кај јавноста за управувањето со економијата, додека демократите веќе активно бараат лице кое би можело да му се спротивстави на национално ниво.

Свет | пред 4 месеци

Ноќна полициска акција: Приведен и ексдиректор на ДУИ за финансиски проневери

Во ноќна полициска акција е уапсен Бујар Дардишта, поранешен директор на Управата за водење на матични книги, дознава „Скопје1“.Заедно со Дардишта се уапсени уште неколку лица, а паралелно се извршени и претреси на повеќе локации низ државата. Од Јавното обвинителство засега не соопштуваат детали за идентитетот на другите приведени.Бујар Дардишта е кадар на ДУИ и во изминатите години извршувал повеќе раководни функции во државната администрација. Најпознат е по мандатот како директор на Управата за водење на матични книги, а подоцна беше именуван и за управител во ЕСМ Дистрибуција.Од Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција информираат дека акцијата се спроведува под раководство на јавен обвинител, а во неа учествуваат полициски службеници од Одделот за сузбивање на организиран и сериозен криминал при Бирото за јавна безбедност на МВР.„Од ноќеска се преземаат координирани активности на повеќе локации во Скопје и Куманово, поради постоење на основано сомнение за сторени кривични дела од финансиско-економска природа“, соопштија од ОЈО ГОКК.Од Обвинителството најавуваат дека повеќе информации ќе бидат споделени по завршување на теренските активности.

Македонија | пред 4 месеци

Уапсените демонстранти во Мароко сведочат: Бевме претепани, оставени без вода и храна со саати“

Во пресрет на неделното домаќинство на Африканскиот куп на нации, Мароко се соочува со сериозни обвинувања за масовни и произволни апсења, полициска бруталност и тешко кршење на човековите права, предупредуваат меѓународни и домашни организации за човекови права.Бранoт протести, предводен од младите од таканаречената „Генерација З“, познат како движењето „Gen Z 212“, ја зафати земјата кон крајот на септември и почетокот на октомври и беше најголемиот од времето на Арапската пролет во 2011 година. Главните барања беа насочени кон реформи во хронично недофинансираните сектори – здравството и образованието, пишува британскиот весник „Гардијан“.Според здруженијата за човекови права, мароканските власти на протестите одговориле со апсење на илјадници луѓе. Многумина од приведените, тврдат активистите, биле претепувани во полициски притвор и со часови оставани без храна и вода.„Мојот син беше во локална сендвичара на вечера кога го уапсија. Тој воопшто не протестираше“, изјавила мајка на 18-годишно момче кое поминало повеќе од два месеца во притвор. Таа тврди дека за време на апсењето бил толку силно удиран што изгубил неколку заби, а подоцна повторно бил претепан во притвор затоа што одбил да потпише полициски записници.Протестантки, според Мароканското здружение за човекови права (AMDH), биле изложени на вознемирување, навреди и груби, сексистички коментари, а дел од нив пријавиле и случаи на недолично допирање.На протестите одржани на 1 октомври во градот Лклиаа, во близина на туристичкиот центар Агадир, безбедносните сили, според наводите, застрелале и убиле тројца демонстранти, додека уште 14 биле повредени, меѓу кои и деца на возраст од 12 години со прострелни рани.Властите тврдат дека полицијата реагирала откако група демонстранти упаднала во полициска станица. Сепак, според „Амнести интернешнл“, досега се покренати кривични постапки против повеќе од 2.400 лица, а десетици учесници на мирни протести се обвинети за насилни дела.Според AMDH, дел од обвинетите веќе добиле затворски казни до 15 години. Организацијата предупредува на сериозни пропусти – отсуство на адвокати за време на сослушувањата, површни истраги и непочитување на презумпцијата на невиност. Стотици лица, меѓу кои и малолетници, сè уште се наоѓаат во притвор.Портпаролот на „Хјуман рајтс воч“, Ахмед Бенчемси, смета дека властите сакале да испратат јасна порака.„Владата очигледно се исплаши и ја оркестрираше оваа репресија за да покаже дека нема да толерира никаков облик на несогласување“, изјави тој.Иако владата по немирите најави зголемени инвестиции во здравството и образованието, во повеќе градови повторно избија протести со барања за ослободување на притворените. Дополнителен револт предизвикаа и неодамнешните поплави во покраината Сафи, во кои загинаа 37 лица, при што демонстрантите ја обвинуваат власта дека им дава приоритет на меѓународни престижни проекти, а не на основната инфраструктура.Активистите предупредуваат дека голем број млади се плашат јавно да зборуваат. „Слушнавме ужасни сведоштва за тортура во полициски притвор“, изјави Мустафа Елфаз од мароканската подружница на AMDH. Според него, некои притвореници биле принудени да се соблечат, а дел биле тепани со електрични кабли, при што трагите од повредите биле видливи со недели.Адвокати кои доброволно ги бранат демонстрантите за „Гардијан“ потврдиле сериозни процедурални прекршувања и изрекување тешки казни врз основа на слаби докази. Од друга страна, мароканските власти тврдат дека сите постапки се водени согласно законот и дека се почитувале условите за фер судење.

Свет | пред 4 месеци

Фон дер Лајен решителна: Нема да си заминам од Брисел без решение за финансирање на Украина

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, изјави дека нема намера да си замине од денешниот самит на лидерите на Европската унија во Брисел без конкретно решение за финансирањето на Украина.По пристигнувањето во седиштето на ЕУ, Фон дер Лајен порача дека Унијата мора итно да најде начин како да го затвори финансискиот јаз со кој се соочува Украина, нагласувајќи дека станува збор за клучно прашање не само за Киев, туку и за европската безбедност.„Имаме една крајна цел на овој самит – мир за Украина, но мир со сила. За тоа, Украина мора да има сигурно финансирање најмалку за наредните две години“, изјави Фон дер Лајен.Таа истакна дека на маса веќе се ставени две опции за обезбедување на потребните средства, без да навлегува во сите детали, но јасно порача дека Европската унија веќе презела обврска да ѝ помогне на Украина во покривање на нејзините финансиски потреби.Во однос на таканаречениот репарациски заем, Фон дер Лајен нагласи дека, доколку се постигне договор за ваков модел, ризиците од аранжманот мора да бидат рамномерно поделени меѓу сите земји членки на Европската унија. Со ова таа го повтори ставот што претходно го изнесе и белгискиот премиер Барт де Вевер.Инаку, на 3 декември, Фон дер Лајен официјално го претстави предлогот на Европската комисија за репарациски заем за Украина, кој би се финансирал преку користење на замрзнатата руска имотна маса. Предлогот предизвика силни политички дебати во рамки на Унијата, особено околу правните и финансиските ризици од ваквиот чекор.Денешниот самит се смета за клучен момент во обидите на Европската унија да постигне единствен став околу идната финансиска и безбедносна поддршка за Украина, во услови на продолжен воен конфликт и зголемени геополитички тензии.

Свет | пред 4 месеци

Зеленски предупредува: Без одлука на ЕУ за замрзнатите руски средства, Украина ќе се соочи со сериозни проблеми

Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека Украина ќе се соочи со сериозни проблеми доколку Европската унија не донесе одлука за користење на замрзнатите руски средства, јавуваат светските медиуми.Зеленски изјавата ја даде пред новинарите за време на летот кон Брисел, каде што учествува на самитот на лидерите на Европската унија. Тој посочи дека средствата од евентуален репарациски заем, доколку се донесе позитивна одлука, би можеле да се користат и за обновата на Украина по завршувањето на војната.„Денес, кога зборуваме за репарации, не го ограничуваме разговорот само на обновата. Ова е војна и тие средства ни се неопходни за одржување на армијата и за поддршка на домашното одбранбено производство. Тоа вклучува европски системи, но и американски противвоздушни ракети“, изјави Зеленски.Тој додаде дека, доколку се донесе позитивна одлука, Украина е подготвена средствата да ги користи и за воени цели. Во случај на завршување на војната, по постигнување дипломатски договор, парите би биле целосно пренасочени кон обновата на земјата.Зеленски нагласи дека Соединетите Американски Држави изразиле подготвеност да помогнат во финансирањето на обновата, иако засега нема конкретни детали, додека Европа, како што рече, континуирано ја отвора оваа тема.„Одлуката за користење на замрзнатата руска имотна маса на крајот зависи од политичката волја. Без таа политичка волја, Украина ќе се соочи со сериозни потешкотии“, порача украинскиот претседател.

Свет | пред 4 месеци

Пациентот кој упадна во Инфомакс бил пресметлив кога тргнал да ги напаѓа: поднесено обвинение

Јавен обвинител од Основното јавно обвинителство Скопје ја заврши постапката за прибирање докази и до Основниот кривичен суд Скопје поднесе обвинение против едно лице за кривични дела – Насилство од член 386 став 3 во врска со став 1, како и – Спречување на службено лице во вршење службено дејствие од член 382 став 3 во врска став 1 од Кривичниот законик.Обвинетиот на 10 декември извршил грубо насилство спрема двајца новинари во дневно-информативниот онлајн медиум „Инфомакс“, како и спрема гостин во нивната емисија, со што ги спречил во вршење на професионалната дејност.Додека емисијата „Тешки муабети“ се емитувала во живо на YouTube и на социјални мрежи, обвинетиот пишувал навредливи и заканувачки коментари за еден од новинарите поради критиките што во емисијата биле упатувани кон премиерот.  Потоа обвинетиот дошол на адресата на која се наоѓа студиото, ја обил влезната порта, ги искршил и влезната врата од објектот и вратата на студиото, па како резултат на тоа емисијата била прекината.Еден од оштетените се обидел да го задржи обвинетиот да не влезе во студиото, но тој продолжил да вика и да им се заканува по живот, ги пцуел и ги навредувал присутните, а се обидувал и физички да ги нападне, замавнувајќи со рацете и фрлајќи со чаша кон нив. Оштетените повикале полиција, додека во меѓувреме успеале да го смират обвинетиот и да го извадат надвор на улица.Со насилничките дејствија обвинетиот предизвикал чувство на несигурност и страв кај оштетените и други присутни лица. Медицинското вештачење на обвинетиот покажа дека и покрај неговата претходна душевна здравствена состојба, тој делото го извршил во состојба на пресметливост. Согласно тоа, јавниот обвинител достави и предлог за продолжување на претходно определената мерка притвор со цел негово обезбедување во текот на постапката.Основното јавно обвинителство Скопје приоритетно постапува во сите предмети кои се однесуваат на евентуални напади врз новинари и загрозување на слободата на говор.

Скопје | пред 4 месеци

(Видео) Утринска акција за уривање на дивоградба во Инџиково

Во 5 часот утринава почна уривање на дивоградба во скопско Инџиково. За акцијата информира градоначалникот на Гази Баба, Бобан Стевковски.„Во Инџиково од рано утрово во тек е акција за рушење на бесправно изграден објект! Во моментот на акцијата, објектот беше во приземје – карабина фаза, со јасна намера за надградба на уште еден кат. И покрај донесеното решение од градежниот инспектор за стопирање на градбата и затворање на градилиштето, субјектот не постапил по решението и продолжил со градежни активности. Акцијата започна во 05:00 часот наутро, со претходна координација со МВР.“ – напиша тој

Скопје | пред 4 месеци

Земјотрес во Далмација со силина од 4 степени, епицентарот бил во Јадранското Море кај Мљет

Силен земјотрес беше регистриран синоќа во 23:07 часот во Јадранското Море, со епицентар во близина на островот Мљет, соопшти Сеизмолошката служба. Потресот имал магнитуда од 4,0 степени според Рихтер и интензитет V степени според EMS скалата.Потресот бил почувствуван и во Дубровачкото приморје, а сеизмографите забележале дека станува збор за прилично силен земјотрес во епицентарот.Евромедитеранскиот сеизмолошки центар (EMSC) го регистрираше истиот настан со магнитуда 3,9 степени и објави повеќе сведоштва од граѓани од регионот кои го почувствувале тресењето на тлото.Нема информации за материјална штета или повредени лица.

Свет | пред 4 месеци

Нов сој на грип стана доминантен во Европа, експлозија на случаи го оптоварува здравствениот систем

Нов доминантен сезонски сој на грип – подтипот A(H3N2) K – брзо се шири низ Европа и предизвикува силен и рано започнат бран на заболувања, поради што здравствените системи во повеќе земји веќе чувствуваат сериозен притисок. Светската здравствена организација (СЗО) предупредува на интензивниот раст на бројот на случаи и апелира граѓаните да се вакцинираат, јавува „Гардијан“.Според СЗО, најмалку 27 од 38 држави во европскиот регион во моментов бележат висока или многу висока активност на грип. Во шест земји – меѓу кои Ирска, Србија, Словенија и Обединетото Кралство – повеќе од половина од пациентите со гриполики симптоми биле позитивни на тест.Оваа сезона на грип започнала околу четири недели порано од вообичаеното, а инфекциите претежно се предизвикани од новиот сој A(H3N2) K, кој сочинува до 90 отсто од потврдените случаи. СЗО нагласува дека засега нема докази дека овој сој предизвикува потешка клиничка слика во однос на претходните, но предупредува дека раниот и силен бран сериозно ги оптоварува здравствените служби.„Грипот се појавува секоја зима, но оваа година е малку поинаква. Се гледа како мала генетска промена во вирусот може да создаде огромен притисок врз нашите здравствени системи“, изјави регионалниот директор на СЗО за Европа, Ханс-Анри Клуге. Тој предупреди и на опасноста од дезинформации, нагласувајќи дека е клучно граѓаните да се информираат од доверливи извори како националните здравствени институции и СЗО, бидејќи проверените информации можат да спасат животи.Вакцинацијата останува главната препорачана мерка за заштита. Првичните податоци од Обединетото Кралство сугерираат дека вакцината против грип, иако можеби не ја спречува секоја инфекција, значително го намалува ризикот од потешка болест предизвикана од сојот A(H3N2). Особено се посочуваат ризичните групи – постари лица, хронично болни, бремени жени и деца – како и здравствените работници, кои се приоритетни и за да се заштитат себеси и пациентите.Иако децата на училишна возраст се меѓу главните двигатели на ширењето на инфекцијата, најголем дел од тешките случаи што завршуваат во болница се кај луѓето над 65 години.Клуге наведува дека врвот на сезоната веројатно ќе се достигне кон крајот на декември или почетокот на јануари. Ситуацијата, иако сериозна, не е на ниво на глобална вонредна состојба како за време на пандемијата со ковид-19, но британскиот NHS веќе се подготвува за една од најтешките зими поради зголемениот товар врз матичните лекари, болниците и итните служби.И во другите европски држави се бележат ран и силен пораст на случаите. Во Германија, според Институтот „Роберт Кох“, сезоната на грип започнала две до три недели порано од вообичаено. Француската национална агенција за јавно здравје известува за „силно зголемување“ на активноста на грип во сите возрасни групи. Во Шпанија, стапките на инфекција веќе го надминале зимскиот врв од минатата година, а бројот на хоспитализации се удвоил за само една недела. Романија и Унгарија, исто така, пријавуваат нагло зголемување на бројот на заболени.Со рано започната сезона, доминантен нов сој и силен раст на случаите, европските здравствени системи влегуваат во зима со сериозни предизвици – а главните пораки од експертите остануваат: вакцинација, внимателно следење на состојбата и ослонување на проверени информации.

Свет | пред 4 месеци

Атина го потсети Мицкоски за Преспа: „Државата се вика Северна Македонија“!

Од официјална Атина пристигна јасна и недвосмислена порака во врска со почитувањето на Преспанскиот договор, откако грчкото Министерство за надворешни работи објави реакција во која го нагласува меѓународно-правниот карактер на договорот и обврската за неговата целосна примена.Грција истакнува дека уставното име „Северна Македонија“ е прецизно дефинирано во член 1 од Преспанскиот договор и дека за двете држави е обврзувачко на сите нивоа – домашни и меѓународни. „Нема место за искривување или менување на содржината на договорот“, порачаа од МНР на Грција, додавајќи дека почитувањето на договорите е темел за стабилни односи и мирен соживот меѓу државите.Оваа реакција следи по изјавата на премиерот Христијан Мицкоски во програма на ТВ Сител, каде, одговарајќи на критики од СДСМ, рече дека „го вратил името“.Во соопштението од Атина дополнително се нагласува дека Преспанскиот договор не е политичка декларација, туку дел од меѓународното право чија примена мора да биде „униформна и универзална“.Грција потсетува и дека развојот на билатералните односи, како и непреченото продолжување на европскиот пат на Северна Македонија, се условени од доследното почитување на договореното и од принципите на добрососедство.

Македонија | пред 4 месеци

Левица ќе достави фотографии до Антикорупциската комисија во предметот за „Сити Аутсорсинг“ и директорот на СОЗР, Ивица Томовски

Антикорупциската комисија, која веќе отвори предмет за случајот со фирмата „Сити Аутсорсинг“, ќе добие нови материјали од Левица. Партијата најави дека ќе достави фотографии за кои тврди дека укажуваат на поврзаност меѓу директорот на СОЗР, Ивица Томовски, и управителот на компанијата, откако Томовски одбил да одговори дали станува збор за негов личен пријател.Според Левица, „Сити Аутсорсинг“ добила околу 5 милиони евра државни средства преку тендери, а управителот на компанијата е лице кое на социјалните мрежи има објавено бројни фотографии со Томовски. Партијата оценува дека ова отвора прашања околу потенцијална поврзаност и улогата на управителот во фирмата, која претходно, како што наведуваат, била во сопственост на семејството на Томовски.Од Левица потсетуваат и дека компанијата претходно се именувала „Сити Логистик“, а како таква добивала тендери вредни околу 60.000 евра во периодот кога сегашниот премиер Христијан Мицкоски бил директор на ЕЛЕМ. Според нив, Јавното обвинителство треба да утврди како фирма во која, како што тврдат, Томовски имал управителска функција во минатото, а тендери биле доделувани од Мицкоски, денес стигнува до државни договори од 5 милиони евра.Партијата најави дека ќе ја достави целата документација што ја поседува за случајот, оценувајќи ја компанијата како „контроверзна“ и дека, според нив, постои сомневање за злоупотреби на државни средства. Левица критикува дека ОЈО не отвора постапки поврзани со компании во кои, како што наведуваат, се инволвирани лица блиски до премиерот, што го толкуваат како индикатор на политичко влијание врз правосудството.

Македонија | пред 4 месеци

Воцaп и Вибер се најчестите ВИ алатки што ги користат Македонците: Норвешка, Данска и Швајцарија вештачката интелигенција ја користат за работа

Комуникацијата е најчестата причина поради која граѓаните во Македонија се свртуваат кон алатките за генеративна вештачка интелигенција: дури 86 проценти од испитаниците во анкетата на „Евростат“ изјавиле дека ги користат за телефонски разговори и видеоповици. Осумдесет проценти навеле употреба на „Воцaп“, „Вибер“, „Месинџер“ и други алатки, а 41 отсто ги користат за испраќање и примање пораки.Истражувањето покажува и значајна употреба на ВИ за информативни цели – 62 проценти читаат вести и други содржини преку овие алатки, 43 проценти бараат здравствени информации, додека 34 проценти пребаруваат податоци за добра и услуги.Според податоците за 2025 година, генеративна вештачка интелигенција користеле 22 проценти од македонските граѓани на возраст од 16 до 74 години. Од нив, 15,76 отсто ја користеле за приватни цели, 8,55 проценти за работа, а 4,21 процент во формалното образование.Во споредба со Европската Унија, каде оваа година 32,7 проценти од возрасната популација користела алатки за генеративна ВИ, Македонија е под просекот. На ниво на ЕУ, 25,1 процент од граѓаните ги користеле за приватни цели, 15,1 процент за работа, а 9,4 проценти во образованието.Меѓу европските земји, врвот го држат Норвешка (56,32 проценти), Данска (48,44 проценти) и Швајцарија (47,02 проценти). Во овие држави вештачката интелигенција е силно присутна и во професионалните средини – во Норвешка 35,44 проценти од граѓаните ја користат за работа, во Швајцарија 34,40 проценти, а во Данска 27,17 проценти.Низ Европа, најмал удел на корисници имаат Романија (17,8 проценти), Италија (19,9 проценти) и Бугарија (22,5 проценти).Во регионот, процентите варираат: Хрватска бележи 27,52 проценти корисници на генеративна ВИ, Словенија 37,56 проценти, Унгарија 29,56 проценти, Босна и Херцеговина 20,3 проценти, а Србија 18,6 проценти.Анкетата на „Евростат“ покажува дека генеративната вештачка интелигенција станува сè почесто користена алатка – со комуникацијата преку „Воцaп“, „Вибер“ и видеоповици како најсилен мотив кај македонските граѓани.

Македонија | пред 4 месеци

Кој ќе го наследи Коцевски? Советот денеска ќе назначува в.д. државен јавен обвинител

Откако Љупчо Коцевски пред два дена поднесе неотповиклива оставка – потег што го соопшти на прес-конференција веднаш пред собраниската расправа за неговото разрешување – денеска Советот на јавни обвинители ќе треба да определи негов наследник на функцијата вршител на должност државен јавен обвинител.Седницата е закажана за во 11 часот, а одлуката ќе се носи согласно член 25, став 3 од Законот за јавно обвинителство, каде е утврдено како се назначува в.д. јавен обвинител во вакви ситуации.Владата го предложи разрешувањето на Коцевски со образложение дека направил сериозни професионални пропусти со кои бил нарушен угледот на институцијата. Коцевски, пак, тврдеше дека процесот против него е политички мотивиран и дека се создава преседан со далекусежни последици.„Уште од почетокот говорев дека постапката за мое разрешување е политичка. Затоа денеска поднесов неотповиклива оставка“, изјави Коцевски на прес-конференцијата.Денешниот избор на ВД ќе значи премостување на периодот и нормално функционирање на обвинителството до избор на нов државен обвинител.

Македонија | пред 4 месеци

(ВО ЖИВО) Талевска: 100 марки платив за да дојдам до Доста Димовска

Новинарката Ивона Талевска во ,,Претрес со Ландов” откри дека платила 100 тогашни германски марки за да добие контакт со поранешната министерка за внатрешни работи Доста Димовска.Не го открива името на лицето кое и го дало телефонскиот број на Димовска.Вели дека запаметена во нејзината кариера ќе биде по многу нешта, меѓу кои известувањето од воениот конфликт.Не и е криво што Снежана Лупевска беше новинарката на која и се случи Танушевци.„Тогаш некој одлучи информацијата да ја има тогашната А1 телевизија а не Сител.Снежана Лупевска ми е една од најдрагите личности”, вели Талевска, негирајќи ги информациите дека тие двете не комуницираат.

Скопје | пред 4 месеци

(ВО ЖИВО) Талевска: Владата на Груевски беше најуспешна до Мицкоски, владеењето на Заев е најмрачно

Ивона Талевска е гостин во „Претрес со Ландов”. Таа вели дека ја подржува десната опција. Талевска смета дека треба да ја работиш најдобро работата, а не, како што вели, да гледаш во семафорот и да не ги гледаш коментарите на социјалните мрежи бидејќи според неа 90 проценти се негативни коментари.„Владата на Никола Груевски беше една од најуспешните влади до доаѓањето на Мицковски. Сопствениците уредуваат а не новинарите, медиумот е бизнис. Ние не навиваме, само пренесуваме”, вели Талевска.За неа владеењето на Заев се смета за најмрачен период.Во професијата тврди трае долго, и покрај искушенијата од владеењето на СДСМ и ДУИ.„Се уште ме гледаат, ми веруваат и ме читаат. Порталот Вечер е најчитан портал”, вели во ,, Претрес со Ландов”, Ивона Талевска, која за себе смета дека е храбра, упорна и силна личност.

Скопје | пред 4 месеци

(ВО ЖИВО) Претрес на Ивона Талевска

Новинарката Ивона Талевска ќе биде гостинка во емисијата „Претрес“, каде во долга и отворена форма ќе се разговара за нејзината професионална кариера, медиумската сцена во Македонија и клучните настани што со години предизвикуваат силни јавни реакции и контроверзии.Во фокусот на разговорот ќе бидат периодот на прислушуваните разговори („бомбите“) и нивното влијание врз нејзе, Латас и политиката.Талевска ќе зборува и за заминувањето од телевизијата „Сител“, кое самата го опиша како напуштање на „токсична атмосфера“, како и за односите меѓу медиумите и политичките центри на моќ во тој период. Дел од разговорот ќе биде посветен и на нејзините јавни настапи, перцепцијата за нејзината блискост со актуелната власт, како и на критиките дека често настапува со позиции што се доживуваат како одбрана на владините политики.Како претседателка на Македонската асоцијација на новинари (МАН), Талевска ќе одговара и на прашања поврзани со улогата на здружението, реакциите за состојбата со медиумските слободи и обвинувањата за селективен пристап во заштитата на новинарите.Во емисијата ќе се отворат и теми за нејзините професионални контакти со поранешни високи политички функционери како Груевски и Мијалков, медиумската одговорност во време на длабоки политички кризи.Разговорот ќе има и лична димензија, со осврт на новинарскиот пат и влијанието на нејзиниот татко, новинарот Труфин Талевски, како и пораките што таа ги упатува до младите новинари денес.Следете во живо:

Студио | пред 4 месеци

Манасиевски: Темата за мигранти е измислена и служи за ширење паника, Владата ниту преговарала, ниту преговара, ниту ќе преговара за било какво сместување мигранти во Македонија

„Прво, сакам да констатирам дека оваа тема не требаше воопшто да се започне, бидејќи ова е измислена тема од една партија којашто има само 120 000 гласови и во безидејност и заштита на своите криминалци во партијата и криминалите коишто во изминатите 7 години ги имаа направено, најде еден начин да се произнесе во медиумскиот простор и да најде некоја тема за наводни мигранти“ рече Валентин Манасиевски, член на ЦК на ВМРО-ДПМНЕ, во гостување во емисијата „Само вистини“ на Канал 5 телевизија.Манасиевски истакна дека со изгласаната Резолуција во Собранието е потврдено дека ниту ВМРО-ДПМНЕ, ниту Владата преговарале, не преговараат, ниту ќе преговараат за какво било сместување мигранти во Македонија.Тој потсети дека токму оние кои денес се против мигранти, во 2018 година гласале на владина седница за изградба на мигрантски камп во Бардовци, како дел од тогашната влада на Зоран Заев.„Многу е важно исто така да се напомене дека кога имате вие демант и од премиер на држава, претседател на држава, кога имате демант и од Британска амбасада и вие упорно продолжувате да сеете страв да ширите паника низ државата, да воведувате некаква хистерија дека ќе дојдат мигранти, тоа е веќе кривично дело. Зошто? Бидејќи вие свесно ширите паника и манипулација меѓу граѓаните“, заклучи Манасиевски.

Македонија | пред 4 месеци

Петрушевска: За 16 месеци, споредбено со изминатите 7 години се направи охрабрувачки чекор во делот со борбата со корупцијата

Марија Петрушевска, пратеничка во Собранието од редовите на ВМРО-ДПМНЕ, во денешното издание на регионалната телевизија Њусмакс се осврна на темата за Самитот на Европската унија-Западен Балкан, при што истакна дека Македонија останува цврсто посветена на реформите,  регионалната соработка и усогласеноста со надворешната и безбедносната политика на ЕУ.„Овој Самит претставува исклучителна можност, токму  челниците на ЕУ да ја потенцираат политиката на проширување, како дел од својата геостратешка определба и приоритет кога станува збор за силна и обединета Европа. Сите земји од Западен Балкан, не само географски, туку и културолошко припаѓаат во тоа европско семејство. Овој Самит е дел од таа стратешка агенда на ЕУ со којшто ќе се потенцира или повторно ќе се адресира прашањето, дека политиката на проширување особено кога се однесува на земјите од Западен Балкан, вклучително и Македонија е високо на агендата“, посочи Петрушевска и додаде:„Очекуваме на овој Самит  да се адресираат и прашањата кои што ги засегаат и регионот, а во којшто е вклучена и Македонија. Тоа е регионалната соработка, потоа прашањата кои што се поврзани со надворешната и безбедносната политика. Во овој дел, Македонија е навистина во еден чекор понапред споредбено од нашите соседи“.Петрушевска додаде дека во последниот Извештај на Европската комисија, во делот на надворешните односи, како што вели таа, се потенцираше дека земјата останува во целост усогласена со надворешната и безбедносна политика на ЕУ.„Меѓутоа, за прв пат се споменува и се поздравува пристапувањето на СЕПА и партнерството кое што  Министерството за одбрана го потпиша со ЕУ, а тоа се однесува на безбедност и стабилност“, кажа Петрушевска.Според неа, борбата со корупцијата заедно со владеењето на правото е темелот на процесот на проширување.„За 16 месеци, споредбено со изминатите 7 години навистина се направи еден охрабрувачки исчекор во делот со борбата со корупцијата и би сакала ова да го поткрепам со факти. Повикувајќи се токму на Извештајот од Европската комисија, после два последователни најлоши извештаи во 2023 и 2024 година, конечно 2025 година ја бележиме со еден охрабрувачки раст од една оцена 1,55 и со една тенденција 3,11 за подготвеноста во делот на  усогласување со европското законодавство“, заклучи Петрушевска.

Македонија | пред 4 месеци

Русија оваа година потрошила 5,1% од БДП за војната во Украина

Русија ќе потроши 5,1 процент од БДП за војната во Украина во 2025 година, изјави денес рускиот министер за одбрана Андреј Белоусов, што претставува прва ваква официјална проценка за оваа година.Врз основа на проценетиот БДП за 2025 година од 217 билиони рубљи (2,7 билиони американски долари), воената потрошувачка ќе изнесува 11 билиони рубљи.Белоусов изјави дека Министерството за одбрана во 2025 година вкупно ќе потроши 7,3 проценти од БДП, вклучително и невоените трошоци.Високи издвојувања за одбрана и безбедностРускиот буџет за оваа година за одбрана издвоил 6,2 проценти од БДП, како и дополнителни 1,8 проценти за национална безбедност. Вкупно, за одбрана и безбедност се наменети 17 билиони рубљи.Белоусов изјави дека Министерството во 2025 година се соочило со големи буџетски ограничувања и дека морало да ги намалува трошоците.„Водењето борбени операции доведе до зголемување на воената потрошувачка. Сето тоа бараше строга оптимизација и утврдување приоритети во буџетот за одбрана“, рече Белоусов на годишниот состанок на Министерството, на кој присуствуваше и претседателот Владимир Путин.Фискални предизвици поради долготрајната војнаРусија двапати го зголеми целниот буџетски дефицит за 2025 година и од 2026 ќе мора да зголеми некои даноци, што укажува дека по четири години војна земјата се соочува со сериозни фискални проблеми.Во 2026 година владата ќе издвојува 5,5 проценти од БДП за одбрана и 1,7 проценти за национална безбедност. Вкупно за одбрана и безбедност ќе бидат наменети 16,8 билиони рубљи, односно 38 проценти од вкупната буџетска потрошувачка.

Свет | пред 4 месеци

Од забава за добредојде со државни пари до тивка оставка: Како замина Љупчо Коцевски од Обвинителството

Љупчо Коцевски ја заврши функцијата државен јавен обвинител без проштална средба, без забава и без формално појавување на работа. За разлика од неговото доаѓање на функцијата, кое беше одбележано со организиран настан и кетеринг, заминувањето помина тивко, без храна и пијалоци за колегите.Од Јавното обвинителство, на прашањето дали Коцевски организирал каква било проштална средба, кусо одговорија: „Не почастил“.Според информации од Обвинителството, Коцевски денеска воопшто не се појавил на работното место. Само еден ден претходно, тој јавно изјави дека ќе си замине порано од работа, наведувајќи дека е преморен и дека со денови останувал до доцна во својот кабинет. Дали просторијата ја испразнил и формално ја предал функцијата – засега нема официјална потврда.Неговото заминување дојде ненадејно. Вчера, пред Собранието формално да ја започне постапката за негово разрешување, Коцевски поднесе оставка, со што, практично, ги претекна пратениците и ја затвори процедурата.За разлика од ваквиот крај, почетокот на мандатот на Коцевски беше одбележан со свечен прием во куполата на Јавното обвинителство. Тој тогаш организираше забава за добредојде, на која беа поканети обвинители, претставници на стручната јавност, невладини организации и државни институции.Како што тогаш информираше Обвинителството, за кетеринг биле потрошени околу 80.000 денари. Дел од сумата бил платен од буџетот на Обвинителството, а дел лично од Коцевски. Според доставената документација, од јавни средства биле платени 39.102 денари, додека преостанатите 40.698 денари, како и трошоците за пијалаци, ги подмирил лично Коцевски.На настанот присуствувале над 100 гости, меѓу кои и поранешни и пензионирани обвинители, како и неговиот претходник Љубомир Јовески. Меѓу поканетите била и Вилма Русковска, иако таа претходно беше разрешена поради дисциплински повреди, во постапка со која претседаваше токму Коцевски.Од Обвинителството тогаш изјавија дека не располагаат со официјална листа на гости и дека станувало збор за „неформална средба“.Две години подоцна, истиот обвинител заминува, без настан и без симболичен гест кон институцијата што ја водеше. Од забава за добредојде со над сто гости, до заминување без проштална честенка – мандатот на Љупчо Коцевски заврши тивко, но со силен јавен одек.

Македонија | пред 4 месеци

Опозицијата обвинува: Пари од Британија за железница, а зад нив – мигрантски договор

Од СДСМ денеска обвинија дека проектот за изградба на брза железница низ Македонија е директно поврзан со договорот со Велика Британија, кој, според нив, вклучува и обврски за прифаќање мигранти.Како што наведуваат од опозициската партија, ваквите тврдења дополнително се потврдени со денешната изјава на вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски, кој посочил дека изградбата на брзата железничка линија од Србија до Грција, која минува низ Македонија, е дел од договорот со Британија.„Ова е уште една потврда дека договорите за, како што велиме, распродажба на Македонија преку мигранти за пари се реалност“, соопштија од СДСМ.Од партијата тврдат дека кредитот од шест милијарди евра од Велика Британија е условен со прифаќање мигранти, повикувајќи се на објави во британските медиуми. Според нив, секојдневно излегуваат нови докази кои ја потврдуваат оваа теза.СДСМ ја поврзува оваа тема и со, како што велат, „предавството во Собранието“, алудирајќи на гласањето за контрарезолуцијата, а дополнително обвинува дека Владата мигрантите ги претставува како „економски работници“.„Сценариото е јасно – избори, па мигранти за пари“, наведуваат од СДСМ, додавајќи дека граѓаните ќе стават крај на, како што ги нарекуваат, криминалните политики.Од Владата засега нема официјален одговор на овие обвинувања.

Македонија | пред 4 месеци

Голомразица во Нерези, екипи на терен

Општина Карпош информира дека поради временските услови и појавата на голомразица на коловозните ленти, вечерва била извршена интервенција на патниот правец од Долно кон Горно Нерези.Општинските служби фрлиле сол со цел да се подобри безбедноста во сообраќајот и да се спречат евентуални незгоди поради лизгавиот коловоз.Од Општина Карпош велат дека се подготвени за претстојните зимски временски услови и дека заедно со екипите на економскиот оператор ќе постапуваат навремено и одговорно, согласно состојбата на терен.Општината апелира до граѓаните и возачите на зголемена внимателност при движењето, особено во повисоките делови каде што постои ризик од појава на голомразица.

Скопје | пред 4 месеци

Орце тврди дека ниту купувал ниту продавал имот: Анкетниот лист не е поднесен поради многуте обврски

Градоначалникот на Скопје, Орце Ѓорѓиевски, вели дека неговата имотна состојба е непроменета и дека анкетниот лист ќе го поднесе во наредните денови. Во изјава за „Скопје1“, тој појаснува дека досега не го сторил тоа поради, како што наведува, обемните работни обврски.„Имотната состојба ми е иста и непроменета од моментите кога уредно била пријавена во Општина Кисела Вода. Нема никаква промена на движен имот и анкетниот лист ќе биде поднесен во текот на наредните денови. Не бил поднесен до сега, поради обемен обем на работа и обврски“, изјави Ѓорѓиевски.Реакцијата на Ѓорѓиевски доаѓа откако Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК) утврди дека вкупно 54 сегашни и поранешни градоначалници не ја испочитувале законската обврска за поднесување изјава за имотна состојба и интереси.Според ДКСК, 19 новоизбрани градоначалници, меѓу кои и Ѓорѓиевски, не поднеле анкетен лист по стапување на функцијата, додека 35 поранешни градоначалници, меѓу кои и поранешната градоначалничка на Скопје, Данела Арсовска, не ја исполниле обврската по завршување на мандатот.

Македонија | пред 4 месеци

Тендерска војна меѓу СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ: „Сигмоид груп“ со обемен демант

СДСМ денеска ја обвини ВМРО-ДПМНЕ дека избегнува да одговори на прашањата поврзани со фирма која, според нивните тврдења, во период од само два месеци добила тендери во вредност од 1,2 милиони евра, иако имала само тројца вработени.Од опозициската партија наведуваат дека фирмата објавена во, како што велат, „новата бомба“, била основана на 8 јуни 2023 година и дека не станува збор за иста компанија на која се повикува ВМРО-ДПМНЕ во своите реакции. Според СДСМ, втората фирма што ја спомнува владејачката партија е „стара фирма на студентот на Мицкоски“, која, како што тврдат, доживеала финансиски подем во периодот од јуни 2024 до август 2025 година, кога од тендери остварила приходи од околу 25 милиони денари.СДСМ постави и директно прашање за евентуална поврзаност на оваа фирма со сопругата на поранешниот министер Миле Јанакиески, оценувајќи дека случајот не е прашање на ИТ-експертиза, туку на „пари и бизнис интереси“. Од партијата порачаа дека „работата не е завршена“ и дека, како што наведуваат, „сите ќе одговараат“.По овие обвинувања, со реакција се јави компанијата „Сигмоид груп ДООЕЛ Скопје“, која категорично ги отфрли наводите и, како што наведоа, со цел „точно, целосно и објективно информирање на јавноста“, достави детално појаснување.Од компанијата информираат дека кај сите споменати јавни набавки станувало збор за групни набавки во рамки на иста ИКТ групација, односно помеѓу „Сигмоид груп ДООЕЛ“ и „Сигмоид ДОО“. Тие посочуваат дека групацијата е присутна на пазарот од 2018 година и има портфолио од над 40 клиенти во јавниот и приватниот сектор, со реализирани повеќе од 30 договори директно со јавни институции во Северна Македонија.Дополнително, од „Сигмоид груп“ наведуваат дека значителен дел од нивниот приход доаѓа од странство, вклучително и од соработка со јавни институции во Естонија и други земји од Западен Балкан, а компанијата е официјален партнер на над 15 глобални производители на ИКТ опрема и системи.Во однос на личните обвинувања, од компанијата демантираат дека основачот Јован Јанкуловски бил студент на Машинскиот факултет или дека имал каков било контакт со премиерот. Тие посочуваат и дека бројот на вработени во рамки на групацијата е над 10 лица, а во проектите биле ангажирани и дополнителни експерти преку договори за дело, што, како што наведуваат, е вообичаена пракса за ваков тип набавки.Компанијата нагласува дека соработува со институции исклучиво на професионална основа, без оглед на политичката структура на раководствата, и дека реализирала проекти и со институции предводени од СДСМ.

Македонија | пред 4 месеци