ГРЕНЛАНД

Нејасен одговор на Трамп за Гренланд ја вознемири јавноста

Американскиот претседател Доналд Трамп одби конкретно да одговори на прашањето колку далеку е подготвен да оди во намерата Соединетите Американски Држави да го преземат Гренланд, испраќајќи кратка, но вознемирувачка порака до јавноста.По обраќањето во Белата куќа со кое одбележа една година од враќањето на претседателската функција, Трамп одговараше на прашања од новинарите. За разлика од долгиот и содржаен говор, дел од одговорите беа куси и директни.На директното прашање колку е подготвен да оди далеку за да го оствари планот за преземање на Гренланд, Трамп одговори само: „Ќе дознаете“.Ваквата изјава дополнително ги засили шпекулациите и загриженоста кај европските сојузници, особено Данска и Гренланд, откако американскиот претседател во изминатиот период во повеќе наврати јавно ја доведе во прашање нивната контрола и суверенитет над островот. Кусата и двосмислена порака од Белата куќа се толкува како сигнал дека Вашингтон не се откажува од амбициите поврзани со Гренланд, оставајќи отворено прашање какви чекори би можеле да следат.

Свет | пред 2 седмици

Данска ја зајакнува одбраната на Гренланд со нови трупи и воена вежба

Поголем број дански борбени војници, кој од страна на армијата се оценува како „значаен придонес“, вечерва треба да пристигне во Кангерлусак на Гренланд. Информацијата ја потврдија данските вооружени сили за телевизијата ТВ 2, наведувајќи дека станува збор за дополнително зајакнување на веќе распоредениот воен контингент.Според извештајот на ТВ 2, заедно со новата група војници на Гренланд ќе допатува и командантот на данската копнена војска, генерал-потполковник Питер Бојсен. Неговото присуство се толкува како сигнал за сериозноста со која Копенхаген ја третира актуелната безбедносна состојба на островот.На Гренланд и во овој момент веќе се распоредени стотици дански војници. Претходно, командантот на Арктичката команда, Сорен Андерсен, соопшти дека околу 100 војници веќе пристигнале во главниот град Нуук, додека сличен број бил распореден и во Кангерлусак. Токму таму е планирано одржување на воената вежба „Арктичка издржливост“, која е забрзана и проширена во обем по неодамнешните изјави на американскиот претседател Доналд Трамп.Трамп во повеќе наврати јавно изјави дека Соединетите Американски Држави имаат интерес да го преземат Гренланд, што предизвика остра реакција во Данска и пошироко во Европа. Како одговор на тие изјави, данските власти одлучија да го зајакнат военото присуство на островот и да ја подигнат подготвеноста на своите сили во арктички услови.Со засиленото распоредување и најавената воена вежба, Копенхаген испраќа порака дека суверенитетот и безбедноста на Гренланд се стратешки приоритет за Данска, особено во контекст на зголемените геополитички тензии околу Арктикот.

Свет | пред 2 седмици

Ескалација околу Гренланд: Трамп ја обвинува Данска и најавува решителни чекори

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека Данска не презела никакви конкретни чекори за, како што рече, отстранување на „руската закана“ од Гренланд, нагласувајќи дека „сега е време и тоа ќе биде направено“.„НАТО веќе 20 години ѝ зборува на Данска дека мора да ја отстрани руската закана од Гренланд. За жал, Данска не направи ништо по тоа прашање“, напиша Трамп во објава на социјалната мрежа Трут соушал, која е во негова сопственост.Белата куќа, данското претседателство со Европската унија и данското Министерство за надворешни работи засега не одговорија на барањето на Ројтерс за коментар.Трамп во повеќе наврати истакна дека нема да прифати ништо помалку од американско сопствеништво над Гренланд, автономна територија на Данска. Данските и гренландските власти, пак, повторуваат дека островот не е на продажба и дека не сака да стане дел од Соединетите Американски Држави.Во саботата, Трамп се закани со воведување нов бран повисоки царини за европските сојузници, доколку на САД не им биде дозволено да го купат Гренланд. Според него, зголеменото присуство на Кина и Русија го прави Гренланд од клучно значење за безбедносните интереси на САД.Од Данска и од други европски земји посочуваат дека Гренланд веќе е опфатен со НАТО-договорот за колективна безбедност, нагласувајќи дека безбедноста на островот е заедничка одговорност на Алијансата.

Свет | пред 2 седмици

Трансатлантските односи на раб на пукање поради Гренланд и новите царини на Трамп

Одлуката на Доналд Трамп да воведе царини за земјите кои го поддржаа Гренланд ги доведе трансатлантските односи до точка на сериозна ескалација, а лидерите на Европската Унија разгледуваат досега незамисливи форми на одмазда против Вашингтон, објави Politico.Односите меѓу САД и ЕУ веќе со месеци се нарушени поради американското двоумење околу поддршката за Украина, притисоците врз земјите членки на ЕУ да прифатат неповолен трговски договор и барањата сојузниците во НАТО драстично да ги зголемат трошоците за одбрана.Тензиите дополнително ескалираа откако Трамп ги засили претензиите кон Гренланд, што за време на викендот предизвика протести на улиците на Нук и Копенхаген. Европските лидери сега се соочуваат со сѐ погласни повици да го напуштат досегашниот умерен пристап и да се подготват за директен судир со САД.Во Брисел сѐ почесто се споменува можноста Европа да го активира т.н. Инструмент против присила – трговската „базука“ на ЕУ. Станува збор за моќен механизам за трговска одмазда, првично осмислен како средство за одвраќање на Кина, кој ѝ овозможува на Унијата да воведе царини и ограничувања за инвестиции кон држави што вршат економски притисок.„ЕУ треба да биде подготвена да примени целни и пропорционални контрамерки“, порача Валери Хајер, лидерка на центристичката група Renew Europe во Европскиот парламент.Таа истакна дека активирањето на Инструментот против присила мора сериозно да се разгледа, бидејќи токму за вакви случаи на економска закана е создаден.Францускиот претседател Емануел Макрон не даде директна поддршка за ваков чекор, но јасно навести можен одговор, изјавувајќи дека Европа ќе реагира „обединето и координирано“ доколку царините на Трамп навистина стапат на сила.Европскиот парламент веќе најави подготвеност да дејствува, вклучително и преку блокирање на ратификацијата на трговскиот договор меѓу ЕУ и САД. Лидерот на европските конзервативци Манфред Вебер изјави дека „во оваа фаза не е можно“ договорот да добие зелено светло.Сепак, активирањето на Инструментот против присила би претставувало значително порадикален чекор, бидејќи тоа би значело примена на алатка наменета за ривалски држави против најголемиот сојузник на ЕУ.„Убеден сум дека не смееме да попуштиме. Спротивставувањето на нов обид за понижување и вазализација е единствениот начин Европа конечно да се афирмира како геополитички актер“, изјави поранешниот француски дипломат Жереми Галон.И покрај повиците за остар одговор, извозно ориентираните европски економии стравуваат од целосна трговска војна со САД, особено ако се земе предвид дека спорот се води околу Гренланд – остров со околу 57.000 жители, кој уште во 1985 година гласаше за излез од тогашната Европска заедница.Еврокомесарот за трговија Марош Шефчович оцени дека во актуелните услови би било „многу комплицирано“ да се одобри трговски договор со САД, предупредувајќи дека новите американски царини можат да предизвикаат „многу опасна надолна спирала“ која Европа треба по секоја цена да ја избегне.Според извори во Брисел, подготвеноста за конфронтација е значително помала во главните градови на земјите членки отколку во Европскиот парламент.„Амбасадорите имаат сосема поинаков пристап. Ретко Европскиот парламент и Советот се целосно усогласени, особено за прашања како ова“, изјави висок функционер на ЕУ за Politico.Во меѓувреме, европската стратегија за одговор на заканите од Трамп интензивно се обликува. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта се враќаа од Латинска Америка токму во момент кога прашањето за односите со САД стана централна тема.Се очекува европските лидери да се водат од долгорочните економски и безбедносни интереси на Унијата – зачувување на НАТО, но и паралелно јакнење на европската самостојност во одбраната. Во таа насока, фон дер Лајен минатата недела најави нова безбедносна стратегија за ЕУ, а во наредните денови се очекува и презентирање на планови за зајакнување на кибер-безбедноста.

Свет | пред 2 седмици

Поранешниот шеф на НАТО предупредува: Америчко преземање на Гренланд ќе го разниша светот, тоа ќе е крај на светскиот поредок каков што го познаваме

Поранешниот генерален секретар на НАТО и екс-премиер на Данска, Андерс Фог Расмусен, предупреди дека евентуално насилно преземање на Гренланд од страна на САД би претставувало „крај на светскиот поредок каков што го познаваме“.Во изјава за Фајненшл тајмс, Расмусен оцени дека реториката на американскиот претседател Доналд Трамп за Гренланд е загрижувачка и ја спореди со јазикот што го користат, како што рече, „гангстери во Русија и Кина“, држави кои, според него, САД треба да се обидуваат да ги контролираат, а не да им наликуваат.„За мене ова е болен процес. Од детството ги гледав Соединетите Држави како природен лидер на слободниот свет. Дури зборував и за САД како за светски полицаец“, изјави Расмусен, потсетувајќи дека токму тој, како дански премиер, испраќал војници да се борат рамо до рамо со Американците во Авганистан.Тој додаде дека денес САД користат реторика која е „премногу блиска до гангстерите во Москва и Пекинг“, предупредувајќи дека ваквите тензии и поделби во рамките на Западот директно ѝ одат во прилог на Русија.„Сигурен сум дека Москва се надева дека Гренланд ќе стане санта мраз што ќе го потопи НАТО“, истакна Расмусен, нагласувајќи дека прашањето далеку ги надминува рамките на Данска и Гренланд.„Ова не е само данско или гренландско прашање. Освојувањето на Гренланд би било крај на светскиот поредок каков што го познаваме“, заклучи поранешниот генерален секретар на НАТО.

Свет | пред 2 седмици

Санчез: Американска инвазија на Гренланд би била подарок за Путин

Шпанскиот премиер Педро Санчез изјави дека евентуална американска воена интервенција на Гренланд би имала сериозни геополитички последици и директно би му одела во прилог на рускиот претседател Владимир Путин.Во интервју за шпанскиот весник La Vanguardia, Санчез оцени дека американска инвазија врз Гренланд, кој е автономна територија во рамки на Кралството Данска, би го направила Путин „најсреќниот човек на светот“.„Ако се фокусираме на Гренланд, морам да кажам дека американска инвазија на таа територија би го направила Владимир Путин најсреќниот човек на светот. Зошто? Затоа што би се легитимирал неговиот обид за инвазија врз Украина“, изјави Санчез.Според него, употребата на сила од страна на Соединетите Американски Држави би имала разорен ефект врз Северноатлантската алијанса.„Доколку Соединетите Држави употребат сила, тоа би бил смртоносен удар за НАТО. Путин во таков случај би бил двојно среќен“, додаде шпанскиот премиер.Санчез предупреди дека вакво сценарио би ја поткопало меѓународната правна рамка и би испратило опасна порака, со која би се релативизирале принципите на територијален интегритет и суверенитет, врз кои, како што истакна, почива европската и глобалната безбедност.

Свет | пред 2 седмици

Протести на Гренланд и во Данска против плановите на Трамп за преземање на островот

Илјадници граѓани преку социјалните мрежи најавија дека ќе учествуваат на протести на Гренланд и во Данска, како реакција на најавите и заканите на американскиот претседател Доналд Трамп за можноста Соединетите Американски Држави да преземат контрола врз арктичкиот остров. Протестите се планирани во Копенхаген, Орхус, Олборг, Оденсе, како и во главниот град на Гренланд, Нук, на иницијатива на повеќе гренландски организации.„Целта е да се испрати јасна и едногласна порака во корист на почитувањето на демократијата и основните човекови права на Гренланд“, соопшти организацијата Уагут, национално здружение на гренландски граѓани во Данска, преку својата интернет-страница.Заедно со граѓанското движење „Рацете подалеку од Гренланд“ и коалицијата на локални гренландски здруженија Инуити, организаторите најавуваат дека ќе го искористат присуството на делегација на американскиот Конгрес во Копенхаген за нивните пораки да добијат поголема меѓународна видливост.Од враќањето на власт пред една година, Трамп редовно ја споменува можноста за преземање контрола врз огромниот, стратешки важен, но слабо населен арктички остров кој е дел од Кралството Данска. Тој тврди дека Гренланд мора да биде „обезбеден на овој или оној начин“ со цел да се спротивстави на, како што ги нарекува, руските и кинеските интереси на Арктикот.Во петокот вечерта, неговиот близок советник Стивен Милер ја потврди позицијата на САД во интервју за „Фокс њуз“, истакнувајќи дека Данска, и покрај почитта, е мала држава со ограничени економски и воени капацитети и дека, според него, не е во состојба самостојно да го брани Гренланд. Тој додаде дека САД не планираат „да трошат милијарди долари за одбрана“ на територијата, доколку суверенитетот остане во рацете на Данска.Протестите, закажани за сабота, доаѓаат само неколку дена по состанокот во Вашингтон, на кој данските власти признале дека во моментов не постои реална можност за договор со американската администрација за иднината на автономната територија. Иако повеќе европски лидери јавно ѝ изразија поддршка на Данска, како една од основачките членки на НАТО, американскиот претседател во петокот се закани со воведување царини за земјите кои не го поддржуваат неговиот план за преземање на Гренланд.Повикот за протести е упатен и до жителите на Нук, со цел спротивставување на, како што наведуваат организаторите, „незаконските планови на Соединетите Американски Држави за преземање контрола над Гренланд“. Во исто време, Франција, Шведска, Германија и Норвешка, со поддршка и од Холандија, Финска и Обединетото Кралство, најавија распоредување воен персонал за извидничка мисија на Гренланд, во рамки на данската вежба „Арктичка издржливост“, која се реализира во координација со сојузниците од НАТО.

Свет | пред 2 седмици

Зошто Гренланд стана глобална жаришна точка: геополитиката зад амбициите на Трамп

За само неколку недели, Гренланд од маргинална тема се претвори во едно од најжешките прашања на светската геополитика. Клучната улога во тоа ја има актуелниот американски претседател Доналд Трамп, чија отворена желба Соединетите Американски Држави да го преземат островот го постави Гренланд во центарот на глобалните тензии.Климатските промени, новите поморски рути, пристапот до критични суровини и безбедносната архитектура на НАТО одамна го прават најголемиот остров во светот простор каде што се преклопуваат интересите на големите сили, регионалните актери и локалното население. Но, со најавите од Вашингтон, Гренланд прерасна во потенцијална кризна точка што може сериозно да го наруши трансатлантското сојузништво.Трамп неодамна отворено им се закани на сите држави што се противат на идејата за американско преземање на Гренланд, доведувајќи го во прашање и суверенитетот на Данска. Тој изјави дека фактот што Данците пристигнале на островот пред 500 години не им дава право на сопственост, оценка што предизвика силни реакции во Европа.Правниот и историскиот контекст, сепак, оди во корист на Копенхаген. Данскиот суверенитет над Гренланд не е резултат на класична колонијална доминација, туку на долг континуитет на дипломатски и правни одлуки. По распадот на данско-норвешката круна во 1814 година, Данска ја задржала контролата над островот, а во 1933 година Постојаниот суд во Хаг ги отфрлил норвешките барања за источен Гренланд. Денес, островот е дел од Кралството Данска, но со широка автономија, сопствен парламент, официјален јазик и контрола врз природните ресурси.Жителите на Гренланд на референдуми одлучиле да ја задржат врската со Данска, но со зголемена самоуправа, што претставува геополитички компромис: Данска обезбедува безбедност и меѓународен статус, а Гренланд ѝ носи арктичко влијание и пристап до глобалните форуми. Како што истакнува норвешкиот експерт за одбрана Пал Сигурд Хилде, правниот легитимитет на Данска е исклучително цврст и редок во арктичкиот простор, поради што островот со векови не бил предмет на сериозен спор.Паралелно со американските амбиции, расте и отпорот на Гренланѓаните и Данците. Во неколку дански градови, како и во главниот град Нуук, се најавени протести против идејата за преземање на островот, со порака за почитување на демократијата и основните човекови права.За Данска, Гренланд претставува клучна геостратешка полуга. Со островот, земјата учествува во арктичките безбедносни планови на НАТО и во глобалните климатски дебати, што ѝ дава „стратешка длабочина“ каква што ретко ја имаат малите држави. Иако годишната субвенција за Гренланд изнесува околу 500 милиони евра, во Копенхаген таа сѐ почесто се гледа како цена за геополитичка релевантност, а не како социјален товар.И Европската Унија сѐ поинтензивно го гледа Гренланд како стратешки партнер, особено поради потенцијалот за ретки метали неопходни за зелената транзиција и намалување на зависноста од Кина. Дополнително, топењето на мразот на Гренланд игра клучна улога во диктирањето на климатските промени во Европа, што го прави островот своевидна климатска предстража.Од американска перспектива, Гренланд е незаменлива точка за одбраната на северниот Атлантик и континенталните САД. Контролата врз т.н. GIUK-празнина – просторот меѓу Гренланд, Исланд и Обединетото Кралство – е од суштинско значење за поморскиот и воздушниот сообраќај и за радарската и противракетната одбрана.За самите Гренланѓани, растечката геостратешка важност на островот носи и можности и ризици. Потенцијалниот американски протекторат би можел да донесе инвестиции и економска самостојност, но отвора дилеми за долгорочната политичка контрола. Како што предупредуваат аналитичарите, жителите на островот сакаат независност, а не замена на една метропола со друга.Во услови на зголемени глобални тензии, Гренланд денес се појавува како лабораторија на идната геополитика, место каде што истовремено се судираат климатските, безбедносните и ресурсните интереси на големите сили. Големото прашање што останува е каква цена ќе плати трансатлантското сојузништво доколку борбата за Арктикот дополнително се заостри.

Свет | пред 2 седмици

Американски конгресмен предлага Гренланд да стане сојузна држава на САД

Републиканскиот конгресмен на САД Ренди Фајн поднесе предлог-закон кој предвидува анексија на Гренланд и доделување статус на сојузна држава во рамки на Соединетите Американски Држави, се наведува во соопштението, пренесува РИА Новости.Фајн денеска го претстави Законот за анексија и државност на Гренланд, кој, според него, има за цел да ги обезбеди стратешките интереси на националната безбедност на САД на Арктикот и да се спротивстави на растечките закани од Кина и Русија.Во соопштението се наведува дека, со заострувањето на глобалната конкуренција на Арктикот, Соединетите Држави не можат да си дозволат да им остават простор на ривалските сили да стекнат влијание во еден од стратешки најважните региони во светот.„Гренланд е витален елемент на нашата национална безбедност. Кој го контролира Гренланд, ги контролира клучните арктички поморски патишта и безбедносната архитектура што ги штити Соединетите Американски Држави. Америка не може да ја остави таа иднина во рацете на режими кои ги презираат нашите вредности и сакаат да ја поткопаат нашата безбедност.“, изјави конгресменот Фајн.Како што се наведува на официјалната веб-страница на неговата канцеларија, претседателот на САД Доналд Трамп и државниот секретар Марко Рубио јасно укажале дека Арктикот брзо се појавува како главна арена на глобалното натпреварување меѓу големите сили. Во соопштението се тврди дека Кина и Русија агресивно го шират своето присуство во регионот, додека, според Фајн, „години на слаба политика“ довеле до нарушување на стратешката позиција на Америка.Според предложениот закон, претседателот на САД би имал овластување да ги преземе сите неопходни чекори за анексија или стекнување на Гренланд како американска територија. Исто така, се предвидува поднесување детален извештај до Конгресот со измените на федералните закони потребни за Гренланд да стане официјална сојузна држава на САД.„Предолго американското раководство стоеше настрана додека нашите противници ја поткопуваа нашата геополитичка доминација. Мојот закон ќе ја заштити нашата татковина, ќе ја обезбеди нашата економска иднина и ќе гарантира дека Америка – а не Кина или Русија – ќе ги поставува правилата на Арктикот. Така изгледа американското лидерство и сила“, изјави Фајн.

Свет | пред 3 седмици

„Дејли мејл“: Трамп наводно побарал план за инвазија на Гренланд, генерали остро се спротивставиле

Американскиот претседател Доналд Трамп наводно им наредил на командантите на американските специјални сили да изработат план за можна инвазија на Гренланд, но ваквата идеја наишла на остро противење од највисоките структури во воениот врв, објави британскиот таблоид Daily Mail.Според написот, станува збор за исклучително чувствителен и контроверзен предлог кој, доколку би бил реализиран, би можел да доведе до сериозно нарушување на односите во НАТО и до длабока геополитичка криза. Извори блиски до британската дипломатија тврдат дека ваквите идеи доаѓаат во период на зголемени глобални тензии и растечка конкуренција меѓу големите сили за контрола на стратешки важни региони.Истите извори наведуваат дека дел од политичкиот круг околу Трамп, меѓу кои и неговиот советник Стивен Милер, биле охрабрени од неодамнешната американска операција за приведување на венецуелскиот лидер Николас Мадуро, по што сметале дека САД треба брзо да дејствуваат и да го зацврстат своето влијание врз Гренланд, пред тоа да го сторат Русија или Кина.Во написот се посочува и дека Трамп можеби бил мотивиран од внатрешно-политички причини, односно од обид да го пренасочи вниманието на американската јавност од економските проблеми во земјата, во пресрет на претстојните меѓуизбори, на кои неговата партија би можела да ја загуби контролата врз Конгресот.Наводно, претседателот побарал од Заедничката команда за специјални операции да подготви конкретен оперативен план, но Здружениот штаб на американската војска го одбил тоа барање, оценувајќи дека станува збор за потег без законска основа и без поддршка од Конгресот. Според дипломатски извори, воените лидери сметале дека таков план би бил и политички и правно неодржлив, поради што се обидувале да го одвратат Трамп нудејќи други, помалку контроверзни опции.Меѓу нив, наводно, биле идеи за засилени акции против руската „флота во сенка“, која Москва ја користи за заобиколување на западните санкции, како и други безбедносни операции на Блискиот Исток. Еден извор за „Дејли мејл“ изјавил дека генералот врв го сметал планот за Гренланд за „луд и незаконски“, опишувајќи ја комуникацијата со претседателот како исклучително тешка и напната.Иако станува збор за тврдења на таблоид и за информации кои официјално не се потврдени, објавата предизвика бурни реакции и отвори сериозни прашања за насоката на американската надворешна и безбедносна политика во услови на зголемена глобална нестабилност.

Свет | пред 3 седмици

(Видео) Трамп: Данците стигнале со брод на Гренланд пред 500 години, но тоа не значи дека е нивни

Американскиот претседател Доналд Трамп повторно предизвика реакции со изјава поврзана со Гренланд, оценувајќи дека историското „откритие“ на некој простор не значи автоматски и право на сопственост врз него. Во видео кое вчера се прошири на социјалните мрежи, Трамп посочи дека иако има позитивен став кон Данците, не го прифаќа историскиот аргумент за нивното право врз островот.„Знаете, тие беа многу љубезни кон мене. Јас сум нивен голем фан, но фактот што некој пристигнал таму со брод пред 500 години не значи дека ја поседува таа земја“, изјави Трамп во разговор со новинар, алудирајќи на историските врски меѓу Данска и Гренланд.Изјавата доаѓа во контекст на неговите претходни коментари и интерес за Гренланд, автономна територија во состав на Кралството Данска, која има значајна стратешка позиција и богати природни ресурси. Со ваквите ставови, Трамп повторно ја отвори дебатата за тоа како низ историјата се толкувале поимите „откритие“, суверенитет и право на територија.Многумина ја повлекоа паралелата со историјата на американскиот континент, кој за Европејците бил „откриен“ во 1492 година со пристигнувањето на Кристофор Колумбо, иако веќе бил населен со милиони домородни жители. Подоцнежната колонизација и создавањето на Соединетите Американски Држави како независна држава во 18 век покажуваат дека историското присуство и правото на сопственост не се секогаш едноставни и недвосмислени категории.Поради тоа, изјавите на Трамп за Гренланд дел од јавноста ги доживува како провокативни и како поедноставување на сложени историски процеси, но и како продолжение на неговиот препознатлив политички стил, со кој често ги доведува во прашање воспоставените меѓународни норми и традиционалните историски интерпретации.

Свет | пред 3 седмици

Трамп нуди по еден милион долари за секој жител на Гренланд? Би потрошил вкупно 58 милијарди долари

Додека од Белата куќа пристигнуваат информации дека американскиот претседател Доналд Трамп сериозно ја разгледува можноста за купување на Гренланд, данските медиуми паралелно пренесуваат изјави на официјални лица дека данската територија не е на продажба, како и шпекулации за евентуалната цена на најголемиот остров во светот.Аналитичари на холандската финансиска група Рабобанк излегоа со аргументирана проценка дека САД би можеле да понудат околу 50 милијарди долари за Гренланд, односно приближно еден милион долари за секој од околу 50.000 жители на островот, пренесува данскиот портал БТ.„Иако директно американско воено преземање изгледа малку веројатно, дипломатските маневри се сосема друга работа. Пристапот на Трамп често се опишува како ‘премногу стап, премалку морков’. Во случајот со Гренланд, можно е да видиме повеќе морков“, се наведува во анализата на Рабобанк.Иако речиси никој од коментаторите не смета дека ваква трансакција е реална, мнозинството оценува дека ваквата понуда тешко би оставила некого рамнодушен. Дополнително, данскиот устав и законите предвидуваат можност за осамостојување на Гренланд.Порталот БТ пренесува и изјава на данскиот претприемач Мартин Торборг, кој смета дека доколку Гренланѓаните добијат навистина добра понуда за прифаќање американски пасоши, би било разбирливо да ја прифатат. Според него, Данска не треба да ги спречува во таква одлука.Спротивно на тоа, можноста за продажба решително ја отфрли градоначалничката на Нуук, Аваарак Олсен, во изјава за Си-Би-Ес њус. Таа рече дека Гренланѓаните имаат чувство дека не се третираат како народ што живее во својата земја, туку како предмет за продажба, што го смета за навредливо.„Нашиот свет не е ист откако пред една година слетаа првите авиони на Трамп“, додаде Олсен, алудирајќи на посетата на синот на американскиот претседател на Гренланд во јануари 2025 година. Таа нагласи дека сите американски понуди биле одбиени уште во пролетта минатата година.Сепак, се чини дека американскиот притисок и заканите со анексија предизвикале раздор меѓу гренландските и данските политички лидери. На состанокот на Комитетот за надворешна политика на данскиот и гренландскиот парламент, одржан во вторникот, бил изнесен предлог за воспоставување директен дијалог меѓу Нуук и Вашингтон, без учество на Данска.Таков чекор би бил спротивен на данскиот устав, според кој надворешната политика за целото кралство ја води данската влада. Тоа значи дека гренландската министерка за надворешни работи не може да се сретне со американскиот државен секретар Марко Рубио без присуство на данскиот министер за надворешни работи.Предлогот, наводно, доаѓа од редовите на гренландската опозиција која се залага за независност, но дневниот весник Јиландс-Постен пишува дека данските лидери биле изненадени од поддршката што ја добил и од дел од пратениците на владејачката коалиција.Претседателката на Комитетот за надворешна политика и безбедност на гренландскиот парламент, Пипалук Линге, за данската јавна радиотелевизија изјави дека Гренланѓаните се возрасни луѓе, имаат парламент и министри кои можат самостојно да зборуваат во нивно име, без постојано посредување од Данска.Според Јиландс-Постен, атмосферата на состанокот била исклучително лоша, со обвинувања од гренландска страна дека данските власти им ускратуваат важни информации. Состанокот бил одржан онлајн и требало да трае еден час, но поради ескалација на расправијата, данските пратеници еден по еден го напуштале разговорот.Гренландската министерка за надворешни работи Вивијан Моцфелд изјави дека веќе воспоставила директна линија за комуникација со САД. За гренландскиот весник Sermitsiaq таа рече дека Гренланд и САД меѓусебно си се потребни кога станува збор за безбедноста на Арктикот и оцени дека агресивната реторика не придонесува за односите, изразувајќи надеж дека најавениот состанок следната недела ќе доведе до нивна нормализација.Во меѓувреме, данската влада е изложена на критики од опозицијата, која смета дека премиерката Мете Фредериксен требало да заземе поцврст став кон претензиите на Трамп. Лидерот на десничарската Данска народна партија, Мортен Месершмит, изјави дека нема причина воопшто да се одржи најавениот состанок меѓу данскиот и американскиот министер за надворешни работи.Според него, со луѓе кои се закануваат не се преговара, туку нивните барања јасно и недвосмислено се одбиваат, повлекувајќи паралела со хипотетичка ситуација во која Русија би побарала да го преземе данскиот остров Борнхолм.

Свет | пред 3 седмици

Како Европа може да му се спротивстави на Трамп околу Гренланд

Заканите на американскиот претседател Доналд Трамп за преземање на Гренланд во европските престолнини веќе не се доживуваат како обична политичка реторика, туку како реална и сериозна можност. Политичките елити, кои до неодамна ги игнорираа засилените изјави од Вашингтон, сега интензивно бараат начин како да се спречи вакво сценарио, објави Политико.„Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација“Според дипломатски извори од Европската Унија, ситуацијата е оценета како алармантна.„Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација со Трамп. Тој е агресивен и Европа мора да биде подготвена“, изјавил еден европски дипломат запознаен со разговорите.Тензиите дополнително се зголемија откако американскиот државен секретар Марко Рубио најави дека наредната недела ќе разговара со дански претставници за можноста САД да го преземат Гренланд. Од Белата куќа беше порачано дека преферираат преговори, но дека воена опција не е целосно исклучена.Како одговор, европските дипломатски активности значително се засилија. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро потврди дека со колегите од Германија и Полска разговарал за заеднички европски одговор. „Прашањето е како Европа, односно ЕУ, да се зајакне за да ги одврати заканите кон својата безбедност и интереси. Гренланд не е на продажба и не е за преземање“, изјави Баро.Четири опции што ги разгледува ЕвропаСпоред анализата на Политико, меѓу европските политичари и дипломати доминира чувство на немоќ, но на маса се ставени четири можни сценарија.1. Потрага по компромисТрамп ги оправдува своите барања со „витални безбедносни интереси“ на САД и тврди дека Данска не прави доволно за заштита на Гренланд од руско и кинеско влијание на Арктикот. Едно преговарачко решение, кое би му овозможило на Трамп политичка победа, а на Данска и Гренланд зачувување на достоинството, се смета за најбрз излез од кризата. Се разгледуваат идеи за зголемени воени вежби, повисоки трошоци за одбрана и дури формирање „стража“.2. Финансиска поддршка за ГренландАдминистрацијата на Трамп отворено го поддржува движењето за независност на Гренланд, со идеја островот подоцна да склучи договор со САД. Како контра, ЕУ и Данска подготвуваат финансиски пакет. Според нацрт-предлог на Европската комисија, европските средства за Гренланд од 2028 година би се зголемиле на околу 530 милиони евра, со дополнителни фондови за развој на инфраструктура и рударство, со цел Гренланѓаните да се одвратат од американската понуда.3. Економски против-ударЕУ располага со т.н. Инструмент против присила – механизам за возвратни трговски мерки. Со оглед дека Унијата извезува над 600 милијарди евра годишно во САД, а кај дел од производите има доминантен пазарен удел, Брисел би можел да изврши сериозен економски притисок. Сепак, останува дилемата дали Трамп би го сфатил тоа како реална закана.4. Воено присуствоАко САД се решат за воена акција, европските опции се најограничени. Според трајната наредба на Данска од 1952 година, во случај на напад врз данска територија, армијата мора веднаш да одговори. Некои дипломати предлагаат европски сили, на барање на Данска, да бидат распоредени на Гренланд како средство за одвраќање, иако е јасно дека таков потег носи сериозен ризик и потенцијални човечки жртви.Како што заклучува Политико, Европа се соочува со преседан без јасен историски пример – сценарио во кое мора да ја брани сопствената безбедност и суверенитет од својот најмоќен сојузник.

Свет | пред 3 седмици

Данска потврдува: Во случај на американска инвазија на Гренланд, војската има наредба веднаш да отвори оган

Во случај на американска инвазија на Гренланд, данските војници имаат јасна и недвосмислена наредба – веднаш да одговорат со оружје, без чекање дополнителни инструкции. Станува збор за воена директива донесена уште во 1952 година, која и натаму е на сила, потврди данското Министерство за одбрана.Оваа информација излегува во јавноста откако американскиот претседател Доналд Трамп повторно ја искажа својата намера Гренланд да биде припоен кон САД, дури и со употреба на воена сила доколку е потребно. Изјавите на Трамп предизвикаа силни реакции и неверување во Данска, која Гренланд го смета за своја самоуправна територија, но и сериозна вознемиреност меѓу сојузниците во НАТО, пренесуваат европските медиуми.Според данскиот весник „Берлингске“, директивата од 1952 година предвидува дека во случај на напад, „нападнатите сили мора веднаш да стапат во борба, без чекање или барање наредба, дури и ако командниот кадар формално не е известен за објава на војна или воена состојба“. Од Министерството за одбрана на Данска кусо потврдиле дека „наредбата за мерки на претпазливост за воена одбрана во случај на напад и во време на војна останува во сила“.Заканувачките изјави на Трамп предизвикале итни консултации меѓу европските сојузници, при што повеќе дипломати предупредуваат дека евентуален американски напад врз Гренланд би можел да значи крај на НАТО каков што е познат денес.Францускиот министер за надворешни работи Jean-Noël Barrot изјави дека Европа сака да реагира, но исклучиво во координација со партнерите. Извор од германската влада, пак, за агенцијата Ројтерс изјавил дека Германија тесно соработува со Данска и со другите европски земји околу следните чекори поврзани со Гренланд.Истовремено, од Вашингтон пристигнуваат спротивставени пораки. Францускиот министер Баро откри дека американскиот државен секретар Marco Rubio лично го уверил дека САД не планираат воена инвазија врз Гренланд. Според него, Рубио изрично ја исклучил таа можност за време на телефонски разговор.И „Волстрит журнал“, повикувајќи се на свои извори, објави дека Рубио на американските политичари им појаснил дека целта на Вашингтон е евентуално купување на островот, а не воена акција.Сепак, ваквите смирувачки пораки се во остар контраст со изјавата на портпаролката на Белата куќа Karoline Leavitt, која порача дека употребата на воена сила „секогаш останува опција“. Дополнителна загриженост внесе и „Вашингтон пост“, кој објави дека американски и европски функционери сè поотворено разговараат за преземање на Гренланд како „конкретна можност“.Еден висок европски дипломат изјавил дека во последните денови е забележлива значајна промена во тонот на разговорите. Поранешниот француски премиер Dominique de Villepin упати најостро предупредување досега, оценувајќи дека доколку САД го нападнат Гренланд, тие би станале непријател на европските членки на НАТО.„Во ниеден случај Европа не смее да прифати нарушување на европскиот суверенитет. Напад на една членка на НАТО врз друга би бил настан без преседан“, изјави де Вилпен, предупредувајќи дека таков потег би претставувал „огромна историска промена“ во односите меѓу САД и Европа.

Свет | пред 3 седмици

Франција разработува план за одговор ако САД тргнат кон Гренланд

Франција заедно со своите партнери работи на план за реакција во случај САД да почнат со реализирање на заканата за преземање на Гренланд, изјави денеска францускиот министер за надворешни работи, додека Европа се обидува да се соочи со амбициите на американскиот претседател Доналд Трамп во регионот.Американско воено преземање на Гренланд од долгогодишниот сојузник Данска би предизвикало сериозни потреси во односите преку Атлантикот, би предизвикало силни бранови во рамките на НАТО и дополнително би го продлабочило јазот меѓу Трамп и европските лидери. Министерот за надворешни работи Жан-Ноел Баро изјави дека ова прашање ќе биде покренато на денешната средба со министрите за надворешни работи на Германија и Полска.„Сакаме да преземеме чекори, но сакаме тоа да го направиме заедно со нашите европски партнери“, рече тој во изјава за „Франс Интер“. Лидерите на европските сили и Канада оваа недела застанаа зад Гренланд, нагласувајќи дека овој арктички остров ѝ припаѓа на неговата популација.

Свет | пред 4 седмици