ИРАН

(Видео) Објавена снимка од нападот: Уништени делови од верски комплекс во Иран

Иранските медиуми објавија снимка за која тврдат дека ги прикажува последиците од американско-израелски напад врз верски комплекс во градот Занџан, едно од значајните шиитски центри во централниот дел на земјата.Според полудржавната агенција Mehr News, нападот бил извршен врз џамија и придружен комплекс, при што е предизвикана значителна материјална штета.На снимката се забележуваат урнати делови од објектот, разфрлани остатоци и чад кој се издига од погодената локација.Според државната агенција ISNA, во нападот загинале три лица, а повеќе други се повредени.„Во нападот загинаа три лица, додека повеќе лица се повредени“, соопшти ISNA.Иранската државна агенција IRNA наведува дека биле погодени повеќе делови од комплексот.„Уништени се административни и културни објекти, вклучително и библиотека и сала за собири“, соопшти IRNA.Засега нема официјална потврда од американска или израелска страна за нападот, додека информациите доаѓаат исклучиво од ирански извори.Инцидентот се случува во услови на засилени воени дејствија во регионот, со зголемен ризик од понатамошна ескалација на конфликтот.

Свет | пред 3 седмици

Најголемата банка во Кувајт го затвори седиштето поради иранските напади

Ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток директно се одрази врз безбедноста во Кувајт, откако најголемата банка во земјата, National Bank of Kuwait, донесе одлука привремено да го затвори своето седиште поради иранските напади.Од банката соопштија дека седиштето во Кувајт Сити и подружницата во Субхан, во близина на аеродромот, ќе останат затворени два дена.„Поради актуелните околности и ради безбедност на сите, како и за обезбедување континуитет на работењето“, се наведува во соопштението.Одлуката следи по извештаи за ирански напад со дрон врз меѓународниот аеродром во Кувајт, при што биле погодени резервоари со гориво и избувнал голем пожар.Инцидентот дополнително ја подигна загриженоста во регионот, кој веќе повеќе од еден месец е зафатен од воен конфликт меѓу САД и Израел од една страна и Иран од друга.Иран одговори на нападите со ракетни и дронски удари врз американски бази и цели во регионот, како и врз инфраструктура во земјите од Персискиот Залив, додека судирите се проширија и на поморскиот сообраќај, особено во Ормутскиот Теснец – клучна рута за глобалните испораки на нафта.И покрај повремените сигнали за можни преговори, тензиите остануваат високи, а безбедносната состојба во регионот дополнително се влошува.

Свет | пред 3 седмици

Путин нуди безбедни рути за меѓународна трговија

Рускиот претседател, Владимир Путин, денес изјави дека актуелните судири во Иран веќе директно влијаат на глобалните енергетски пазари, особено на транспортот на нафта и гас преку Ормускиот теснец.Во видео-порака до учесниците на Меѓународниот форум за транспорт и логистика, Путин истакна дека безбедноста на испораките станува клучен фактор и дека Русија може да понуди алтернативи и безбедни патеки за меѓународната трговија, пренесе Спутник.„Русија може да одигра важна улога во формирањето на новата архитектура на глобалната логистика и меѓународната трговија“, нагласи тој.Рускиот лидер додаде дека руските логистички рути можат да се користат во услови на ескалација во Иран и го потенцираше значењето на долгорочното планирање на транспортот и логистиката.Форумот се одржува по прв пат во Санкт Петербург, од 1 до 3 април.

Свет | пред 3 седмици

Нафтата падна под 100 долари, европските берзи во силен раст

Цената на нафтата падна под граница од 100 долари по барел, додека европските берзи бележат силен раст, откако американскиот претседател Доналд Трамп најави дека војната со Иран може да заврши „многу брзо“.Нафтата од типот Брент во моментов се тргува по цена од 99,32 долари за барел, што претставува значителен пад во однос на претходниот период, кога цените беа под силен притисок поради геополитичките тензии.Истовремено, европските финансиски пазари реагираа позитивно. Лондонскиот индекс ФТСЕ 100 порасна за 1,7 проценти, германскиот ДАКС забележа раст од 2,5 проценти, додека францускиот ЦАЦ 40 порасна за 2,1 процент.Пазарните движења доаѓаат по пет недели изразена нестабилност на цените на нафтата, предизвикана од воениот конфликт меѓу САД и Израел од една страна и Иран од друга, кој сериозно влијаеше врз глобалните енергетски текови.Инвеститорите очигледно реагираат на сигналите за можно смирување на конфликтот, што

Свет | пред 3 седмици

Војната ги чини земјите од Персискиот Залив повеќе од 50 милијарди долари

Кризата на Блискиот Исток и ограничувањето на пловидбата низ Ормускиот теснец досега ги чинат земјите од Персискиот Залив повеќе од 50 милијарди долари, наведува турската агенција Анадолу, повикувајќи се на анализа на истражувачкиот центар за енергетика TESPAM од Анкара.Во периодот од 27 февруари до 30 март, извозот на нафта од Иран, Ирак, Кувајт, Саудиска Арабија, Обединети Арапски Емирати и Бахреин се намалил за 36,4 отсто, на 7,833 милиони барели дневно, покажува анализата за влијанието на ограничувањата во Ормускиот теснец врз земјите од регионот.Пред почетокот на судирот, овие земји извезувале 12,3 милиони барели дневно, наведува TESPAM.Од почетокот на војната, земјите во регионот изгубиле 15,3 милијарди долари приходи од нафта поради намалениот извоз, пренесува Анадолу според резултати од анализата на TESPAM.Кога ќе се вклучат и нарушувањата на пазарот на течен природен гас (LNG), поморскиот сообраќај, оштетувањата на енергетската инфраструктура и проблемите во другите сектори, вкупните загуби на земјите од Персискиот Залив надминуваат 50 милијарди долари, покажува анализата на турскиот истражувачки центар.Покрај енергетските пазари, судирот ја забави и регионалната економија, влијаејќи врз производството, инфраструктурата, логистиката, трговските рути, финансискиот сектор и туризмот, наведува Анадолу.„Најголеми губитници во оваа криза се извозниците од Персискиот Залив, азиските увозници на нафта и LNG, танкерските превозници и земјите кои зависат од трговијата преку Ормускиот теснец“, изјави за Анадолу директорот на TESPAM, Огузан Акјенер.Во исто време, на значење добиваат нафтата од Централна Азија, гасот од источниот Медитеран, африканското производство на нафта и американскиот LNG, истакна Акјенер.„Со други зборови, глобалниот енергетски систем сè повеќе се дели на повеќе полови“, заклучи тој, предупредувајќи на нов енергетски поредок.Иран, по американско-израелските напади, презеде контрола врз Ормускиот теснец и го забрани транзитот за бродови поврзани со Соединети Американски Држави, Израел и нивните сојузници, со што дополнително се зголеми геополитичката напнатост.Иранските власти тврдат дека теснецот не е целосно затворен, нагласувајќи дека бродовите на „пријателските“ земји можат да поминуваат со координација со морнарицата, што укажува на селективен транзит.„На земјите кои ги сметаме за пријателски им дозволивме премин низ Ормускиот теснец — Кина, Русија, Индија, Ирак и Пакистан“, изјави минатата недела иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи, според агенцијата Тасним.Ирак пред војната извезувал 3,4 милиони барели нафта дневно, а приходите од нафта сочинуваат дури 90 отсто од државниот буџет.

Скопје | пред 3 седмици

Меѓународно право или закон на посилниот: дилемата што ја отвори војната со Иран

Нападите врз Иран и спорните воени акции на САД отворија сериозна дилема која повторно го става под знак прашалник самиот темел на глобалниот поредок – дали навистина важи меѓународното право или на сцена е законот на посилниот.Според анализа на Deutsche Welle, голем број експерти по меѓународно право сметаат дека воените дејствија на САД и Израел против Иран, како и претходната акција во Венецуела, се спротивни на меѓународното право. Сепак, реакциите од политичките лидери, особено од Фридрих Мерц, останаа нејасни и без директна осуда.Мерц, коментирајќи ги нападите, изјави: „Видиме дилема дека со правни мерки, кои се во согласност со меѓународното право, против режим кој развива нуклеарно оружје и брутално го угнетува сопствениот народ очигледно не се постигнува ништо.“ За случајот со Николас Мадуро рече дека правната ситуација е „сложена“, избегнувајќи конкретен став.Ваквиот пристап предизвика остри реакции кај правните експерти и научниците, кои во отворено писмо предупредија дека отсуството на јасна осуда „придонесува за поткопување на поредокот заснован на правила и институции во Европа и светот“.Професорката Јанина Дил од Универзитетот Оксфорд оценува дека токму политиката на големите сили му нанесува најголема штета на правото.Сличен став има и Ане Петерс од Институтот Макс Планк, која предупредува дека ако кршењата не се осудуваат, може да се создаде нова пракса.„Непишаното меѓународно право може да се промени ако на кршењата не се реагира со протести. Постои опасност забраната на употреба на сила да се поткопа и правилата да се променат“, вели Петерс.Критиките не застануваат тука. Аналитичарите укажуваат дека постои очигледна разлика во пристапот – додека кршењето на правото од страна на Русија во Украина беше остро осудено, истите принципи не се применуваат кога станува збор за други конфликти. Според Хенинг Хоф, од Германското друштво за надворешна политика, „канцеларот се однесува кон меѓународното право како што му одговара во даден момент“.Од друга страна, критики доаѓаат и од земјите од т.н. глобален југ, кои сметаат дека Западот селективно го применува правото, во зависност од сопствените интереси. Петерс, сепак, предупредува дека овие обвинувања често се користат и како политичка алатка од држави како Кина и Русија, кои не бараат еднаква примена на правото, туку намалување на критиките кон нив.Во вакви услови, експертите предупредуваат дека токму помалите држави имаат најголем интерес да го бранат меѓународното право.„Тоа би значело дека сите други држави имаат уште поголем интерес да се повикуваат на правото и колективно да застанат во негова одбрана“, вели Дил, додавајќи дека нормите и институциите се клучни за оние кои немаат моќ да делуваат еднострано.За разлика од воздржаниот став на владата, Франк-Валтер Штајнмаер јавно ја осуди ситуацијата.„Нашата надворешна политика нема да биде поубедлива ако кршењето на меѓународното право не го наречеме со вистинското име – кршење на меѓународното право. Меѓународното право не е стара ракавица која треба да ја отфрлиме кога тоа го прават другите. Напротив – тоа е од животна важност за сите земји кои не се големи сили“, изјави тој.Останува отворено прашањето дали светот се движи кон систем во кој правилата важат само кога им одговараат на најмоќните, или пак ќе се најде механизам за нивно доследно почитување. Во спротивно, предупредуваат експертите, ризикот е јасен – постепено уривање на меѓународниот правен поредок.

Свет | пред 3 седмици

Пазарите реагираа: Акциите скокнаа по пораката од Вашингтон

Американските берзи забележаа силен раст откако претседателот на САД Доналд Трамп најави дека војната против Иран би можела да заврши во рок од две до три недели, што внесе оптимизам кај инвеститорите.Индексот Дау Џонс порасна за 2,49 проценти на 46.341 поен, индексот Си-енд-Пи 500 за 2,91 процент на 6.528 поени, додека индексот Насдак скокна за 3,83 проценти на 21.590 поени. Станува збор за најголем дневен раст на индексите во речиси една година.Растот беше предводен од технолошките компании, при што акциите на водечките корпорации значително поскапеа.Акциите на компаниите Нвидија, Алфабет и Мета пораснаа за повеќе од пет проценти, што дополнително го засили позитивниот тренд на пазарот.Оптимизмот на инвеститорите се темели на очекувањата за смирување на геополитичките тензии и стабилизација на енергетските пазари.„Наскоро ќе си заминеме. А ако Франција или која било друга земја сака своја нафта или гас, ќе оди директно во Ормутскиот теснец и ќе се снајде сама. Мислам дека тоа всушност ќе биде многу безбедно место, но ние со тоа немаме ништо“, изјави Трамп.И покрај растот, неизвесноста околу Ормутскиот теснец останува, откако Иран ја блокираше оваа клучна поморска рута.Позитивниот тренд беше забележан и на европските берзи. Лондонскиот индекс ФТСЕ порасна за 0,48 проценти, франкфуртскиот ДАКС за 0,52 проценти, а парискиот КАК за 0,57 проценти.Сепак, и покрај последниот раст, берзанските индекси и натаму бележат загуби од почетокот на годината. Дау Џонс е во минус од 3,6 проценти, Си-енд-Пи 500 за 4,6 проценти, додека Насдак бележи пад од 7,1 процент, што укажува дека пазарите сè уште се под влијание на претходните економски и геополитички потреси.

Свет | пред 3 седмици

Напад врз танкер кај Катар: Проектил останал во машинскиот простор

Танкер во близина на брегот на Катар е погоден со два проектила, од кои еден не експлодирал и сè уште се наоѓа во машинскиот простор на бродот, соопшти Британска агенција за поморска трговија.Според првичните информации, еден од проектилите предизвикал пожар кој во меѓувреме е изгаснат, додека вториот останува во внатрешноста на бродот, што претставува дополнителен ризик.„Еден проектил предизвика пожар кој е изгаснат, додека другиот останува во машинскиот простор на бродот“, соопшти UKMTO.Засега не е утврдено од каде се испукани проектилите, а истрагата е во тек.Претходно беше објавено дека танкерот бил погоден во близина на Доха, при што е оштетен трупот на бродот над водната линија. И покрај штетата, нема повредени, а сите членови на екипажот се безбедни.„Сите членови на екипажот се безбедни и нема загадување на животната средина“, соопшти UKMTO.Инцидентот доаѓа само ден по напад врз друг танкер, кој превезувал околу два милиони барели нафта од Кувајт и Саудиска Арабија, а кој бил погоден со беспилотно летало додека бил закотвен во близина на Дубаи.Во тој напад избувнал пожар кој подоцна бил ставен под контрола, а екипажот не бил повреден.Нападите врз трговски бродови се случуваат во услови на ескалација на конфликтот на Блискиот Исток, кој трае повеќе од еден месец, а се прошири и на поморските рути, особено во Ормутскиот теснец — клучен коридор за транспорт на нафта.И покрај повремените најави за можни преговори, засега нема знаци за брзо смирување на состојбата, додека ризиците за глобалната трговија и енергетската безбедност продолжуваат да растат.

Свет | пред 3 седмици

Колку тешка криза ја чека Европа?

Европа се соочува со сериозен енергетски и економски шок поради војната на Блискиот Исток и затворањето на Ормутскиот теснец, што директно го загрозува снабдувањето со нафта и гас и може да предизвика последици споредливи со пандемијата или почетокот на војната во Украина.Околу 20 проценти од светската нафта и гас поминуваат низ Ормутскиот теснец, чија блокада веќе создава сериозни нарушувања на глобалните пазари. Европските лидери предупредуваат дека кризата може да има долгорочни последици врз индустријата, транспортот, цените на храната и инфлацијата.„Ако војната продолжи, тоа ќе биде товар за европската економија споредлив со пандемијата или почетокот на војната во Украина“, изјави германскиот канцелар Фридрих Мерц.И други европски лидери предупредуваат на долготрајни последици.„Долгорочните последици може да ги надминат сите сценарија што денес можеме да ги замислиме“, изјави претседателката на Европската централна банка Кристин Лагард.Енергетската криза веќе почнува да се прелева во повеќе сектори. Цените на горивата растат, а притисокот се пренесува врз транспортот, индустријата и производството. Погодени се и клучни сектори како производството на ѓубрива, пластика и полупроводници, што дополнително ги зголемува трошоците во економијата.Аналитичарите предупредуваат дека Европа нема доволно резерви за да се справи со ваков удар.„Немаме резерви. Немаме никаква сигурност“, изјави аналитичарката Ана Марија Јалер-Макаревич.Дополнителен проблем претставува и зголемената конкуренција од азиските пазари, кои агресивно ги купуваат преостанатите количини на енергенси, пренасочувајќи ги испораките од Европа.„Имаме сценарио на целосно затворање на клучен енергетски коридор, што е ретко видено“, изјави Јалер-Макаревич.Најголем ризик постои ако блокадата на теснецот потрае подолго време, што би довело до уште поголем раст на цените и подлабока економска криза.„Ако теснецот остане затворен, практично нема алтернатива“, изјави аналитичарот Хомајун Фалакшахи.Посебно погоден е воздушниот сообраќај, каде цените на горивото веќе се удвоени, што ги принудува авиокомпаниите да ги зголемуваат цените и да размислуваат за намалување на летовите.„Индустријата не може да го апсорбира овој удар“, изјави директорот на Меѓународна асоцијација за воздушен транспорт, Вили Волш.Кризата веќе се прелева и во индустријата, особено во хемискиот сектор, каде растат трошоците за енергија и суровини, што се одразува врз цените на производите.Економистите предупредуваат и на ризик од стагфлација — комбинација од слаб економски раст и висока инфлација, што дополнително ќе го отежне закрепнувањето.„Овој бран може да наликува на стагфлацијата од 1970-тите“, изјави европскиот комесар Валдис Домбровскис.Европската економија веќе се очекува да забави, со раст од околу еден процент, додека инфлацијата би можела повторно да се зголеми, што би довело до повисоки каматни стапки и поскапи кредити.Дури и во случај на брз крај на конфликтот, експертите предупредуваат дека последиците ќе траат најмалку една година.„Дури и ако утре има мир, последиците ќе останат, бидејќи инфраструктурата е уништена и продолжува да се уништува“, изјави Фатих Бирол.Европа, според проценките, има недели, а не месеци за подготовка пред кризата целосно да се почувствува во секојдневниот живот и економијата.

Свет | пред 3 седмици

Хутите тврдат: Заедно со Иран и Хезболах го ракетирале Израел

Побуненичката група Хутите презеде одговорност за ракетниот напад врз јужниот дел на Израел, тврдејќи дека станува збор за координирана операција со Иран и Хезболах.Во соопштение, Хутите наведуваат дека извршиле „трета воена операција“ во рамки на тековниот конфликт, при што биле погодени, како што велат, „чувствителни цели на израелскиот непријател“.„Нападот е изведен во координација со Иран и Хезболах во Либан“, соопштија Хутите.Групата упати и закани за понатамошна ескалација доколку продолжат воените дејствија во регионот.„Ќе следува понатамошна ескалација доколку Израел продолжи со нападите врз Либан, Иран, Ирак, окупираната Западна обала и Газа“, соопштија Хутите.Изјавата доаѓа неколку часа откако израелската армија информираше дека пресретнала балистички проектил лансиран од Јемен кон јужниот дел на Израел.

Свет | пред 3 седмици

Макрон со критика до Трамп: „Европа барем е предвидлива“

Францускиот претседател Емануел Макрон упати индиректна критика кон американскиот претседател Доналд Трамп, нагласувајќи дека Европа, за разлика од некои други партнери, нуди стабилност и предвидливост.Говорејќи пред бизнисмени и инвеститори во Токио, Макрон истакна дека Европа можеби делува побавно, но останува сигурен и конзистентен партнер.„Свесен сум дека Европа понекогаш може да се доживува како континент кој е побавен од другите“, изјави Макрон.Тој потенцираше дека токму таа предвидливост е клучна вредност во меѓународните односи.„Но предвидливоста има своја вредност и тоа го покажавме сите овие години, а би се осмелил да кажам и во последните недели: ние сме таму каде што знаете дека ќе бидеме“, изјави Макрон.Францускиот претседател во своето обраќање предупреди и на ризиците од соработка со партнери кои, како што рече, не се доследни во своите одлуки.„Не знаете дали и задутре ќе бидат на таа позиција и дали веќе утре ќе донесат одлука што може да ви наштети, а притоа ни да ве известат“, изјави Макрон.Изјавите доаѓаат во контекст на актуелните тензии поврзани со конфликтот на Блискиот Исток и критиките што претходно ги упати Трамп кон Франција, оценувајќи дека Париз бил „многу некорисен“ во текот на војната со Иран.

Свет | пред 3 седмици

Емиратите подготвени за воена акција во Ормутскиот теснец

Обединетите Арапски Емирати се подготвуваат да им помогнат на Соединетите Американски Држави и нивните сојузници во евентуална воена операција за отворање на Ормутскиот теснец, што би значело директно вклучување на земјата во конфликтот, објавуваат странски медиуми повикувајќи се на регионални извори.Според информации од официјални претставници, Емиратите лобираат за резолуција во Советот за безбедност на Обединетите нации, која би овозможила преземање на ваква акција, како и за формирање меѓународна коалиција составена од држави од Европа и Азија.Извори наведуваат дека ОАЕ веќе разгледуваат конкретни воени улоги, вклучително и учество во расчистување на морски мини и обезбедување логистичка поддршка.„Постои широк глобален консензус дека мора да се зачува слободата на пловидба низ Ормутскиот теснец“, соопштија од Министерството за надворешни работи на ОАЕ.Во рамки на можните сценарија, се разгледува и опција САД да преземат контрола врз стратешки точки во теснецот, меѓу кои и островот Абу Муса, кој е под контрола на Иран.Паралелно, дел од земјите од Персискиот Залив, вклучително и Саудиска Арабија и Бахреин, покажуваат сè поотворена поддршка за притисок врз Иран, иако засега не најавуваат директно воено учество.Сепак, евентуалното вклучување на ОАЕ носи сериозни ризици. Според извештаите, Иран веќе ги засилил нападите врз Емиратите, користејќи балистички и крстосувачки ракети, како и беспилотни летала.Техеран предупредил дека ќе ја таргетира критичната инфраструктура на секоја земја што ќе се приклучи на операции против него.„Таквиот потег може да доведе до уште поагресивен одговор од Иран, продолжување на нападите врз инфраструктурата и губење на довербата кај инвеститорите“, изјави Елизабет Дент.Економските последици веќе се чувствуваат во ОАЕ, со намален воздушен сообраќај, пад на туризмот и нарушувања на пазарот на недвижности, што ја доведува во прашање стабилноста што земјата ја градеше со години.Ормутскиот теснец останува една од најкритичните точки за глобалната енергетска безбедност, бидејќи преку него поминува значителен дел од светската нафта. Секое нарушување на пловидбата директно влијае врз цените и глобалните пазари.Во исто време, постојат дипломатски пречки за ваква операција, бидејќи Русија и Кина би можеле да стават вето на евентуална резолуција во Советот за безбедност.И покрај тоа, според извори, ОАЕ се подготвени да учествуваат и без формално одобрување од Обединетите нации, што дополнително ја зголемува неизвесноста околу развојот на ситуацијата.Воените аналитичари предупредуваат дека евентуалната операција би била исклучително сложена и ризична.„Мислам дека тоа не може лесно да се изведе. За Иран е доволно да ја задржи заканата – еден дрон, една мина или мал чамец“, изјави Адам Смит.Експертите оценуваат дека и покрај ризиците, дел од земјите во регионот го сметаат сценариото за прифатливо, со оглед на стратешката важност на Ормутскиот теснец и зависноста на светската економија од непречена пловидба низ него.

Свет | пред 3 седмици

Иран демантира: „Нема ракетен напад врз Турција“

Иран остро ги демантираше тврдењата дека испукал ракета кон Турција, оценувајќи ги како целосно неосновани и дел од организирани дезинформации во регионот, изјави иранскиот министер за надворешни работи Абас Аракчи по телефонски разговор со турскиот колега Хакан Фидан.Аракчи нагласи дека ваквите информации претставуваат повторување на, како што рече, операции под лажно знаме, насочени против стабилноста и односите меѓу државите.„Извештаите дека Иран испалил ракета кон Турција се целосно неосновани“, изјави Аракчи.Тој додаде дека Иран останува посветен на принципите на добрососедство и почитување на суверенитетот.„Иран е посветен на принципот на добрососедски односи и почитување на националниот суверенитет и територијалниот интегритет на Турција“, изјави Аракчи.Иранскиот министер посочи дека Техеран е подготвен и за техничка соработка со цел да се расчистат сите сомнежи поврзани со ваквите тврдења.Во разговорот, Аракчи упати и сериозни обвинувања кон САД, наведувајќи дека заканите за напади врз иранската инфраструктура претставуваат кршење на меѓународното право.„Реториката на американските претставници кои отворено се закануваат со напади врз иранската енергетска и производствена инфраструктура сама по себе претставува криминална закана и јасен знак за очигледно непочитување на основните принципи на меѓународното право и човечките вредности од страна на американската влада“, изјави Аракчи.Тој повика меѓународната заедница да реагира решително на ваквите изјави и закани.Од турска страна, Фидан информирал дека во Исламабад бил одржан состанок со министрите за надворешни работи на Пакистан, Саудиска Арабија и Египет, при што била изразена регионална поддршка за запирање на војната и обновување на мирот и стабилноста.

Свет | пред 3 седмици

Цената на нафтата скокна по пораката на Трамп кон Европа

Цените на нафтата нагло пораснаа на светските пазари, откако изјавите од Вашингтон ја зголемија неизвесноста околу снабдувањето со енергенси, особено преку Ормутскиот теснец.На лондонскиот пазар барел нафта се тргуваше по цена од 119,10 долари, што е зголемување од 6,32 долари во однос на претходното затворање, додека на американскиот пазар цената порасна за 1,93 долари и достигна 104,81 долари. Разликата во растот на цените се поврзува со пораките од САД и ризиците за транспортот на нафта преку Персискиот Залив.Американскиот претседател Доналд Трамп им порача на европските земји дека треба сами да обезбедат снабдување со енергенси, вклучително и преку директно дејствување во Ормутскиот теснец.„САД повеќе нема да ви помагаат, како што ни вие не ни помогнавте нам“, напиша Трамп.Пораките од Вашингтон доаѓаат во услови кога Иран воспостави контрола врз Ормутскиот теснец, ограничувајќи го транзитот за бродови поврзани со САД, Израел и нивните сојузници, додека останатите земји мораат да координираат со иранската морнарица.Во меѓувреме, дел од европските земји воведоа ограничувања за американската воена логистика. Шпанија забрани прелети на американски воени авиони, а слични потези повлекоа и Франција и Италија. И Обединетото Кралство беше мета на критики од Трамп поради, како што наведе, недоволна поддршка.Европската комисија ги предупреди земјите членки да се подготват за долготрајни нарушувања во снабдувањето, особено со авионско гориво и дизел, што дополнително влијаеше врз растот на цените на нафтата и дериватите.Паралелно, Европската Унија воведе санкции за увоз на руска нафта, со исклучок за одредени земји членки.Иран, пак, најавува дополнително заострување на контролата врз Ормутскиот теснец. Според информации од иранските власти, парламентот усвоил предлог за воведување безбедносни и финансиски правила за пловидба, вклучително и наплата на надоместоци во иранска валута.„Транзитот ќе биде забранет за бродови поврзани со САД и Израел, а за земјите кои воведоа санкции се предвидуваат ограничувања“, изјави Мојтаба Зареи.Аналитичарите предупредуваат дека ваквите мерки ќе го задржат таканаречениот „ризичен додаток“ во цената на нафтата, бидејќи секое ограничување на пловидбата низ теснецот директно влијае врз глобалното снабдување и трошоците за транспорт.Дополнителни пресметки на Организација на земји извознички на нафта покажуваат дека цената на нафтената кошничка на земјите членки изнесувала 117,12 долари по барел, што укажува на континуиран притисок врз пазарите.

Свет | пред 3 седмици

Путин повика на итен прекин на конфликтот на Блискиот Исток

Рускиот претседател Владимир Путин повика на што побрз прекин на непријателствата на Блискиот Исток, нагласувајќи дека е неопходно засилување на дипломатските напори за решавање на конфликтот.Во телефонски разговор со претседателот на Обединетите Арапски Емирати Мохамед бин Зајед Ал Нахјан, двајцата лидери изразиле длабока загриженост поради влошувањето на воената и политичката состојба, како и поради цивилните жртви и штетите врз инфраструктурата, соопшти руското Министерство за надворешни работи.„Изразена е длабока загриженост поради влошувањето на воената и политичката состојба, цивилните жртви и штетите врз инфраструктурата“, се наведува во соопштението на руското Министерство.Во разговорот било потенцирано дека е неопходен итен прекин на непријателствата и засилување на дипломатските напори.„Постои потреба од што побрз прекин на непријателствата и зајакнување на дипломатските напори за решавање на конфликтот“, се наведува во соопштението.Двајцата претседатели се согласиле дека решението мора да ги почитува интересите на државите во регионот.„Неопходно е да се почитуваат легитимните интереси на државите во регионот“, се наведува во соопштението.

Свет | пред 3 седмици

Нетанјаху: Израел создава нови сојузништва против Иран

Израел создава нови сојузништва со важни земји во регионот како одговор на, како што ја оцени, заедничката закана од Иран, изјави израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, најавувајќи нови договори за кои, како што рече, јавноста наскоро ќе дознае повеќе.Нетанјаху не прецизираше за кои држави станува збор, но истакна дека станува збор за „важни сојузништва“ кои се градат во контекст на актуелните безбедносни предизвици во регионот. Во своето обраќање порача дека иранскиот режим, според него, „порано или подоцна ќе падне“.Тој се осврна и на воените операции на Израел, наведувајќи дека се постигнати значајни резултати како во претходниот конфликт, така и во тековната кампања.Според него, во тековните дејствија е постигнат дополнителен ефект со „разбивање на индустриските капацитети на режимот за производство на тие средства за уништување“. Нетанјаху додаде дека Иран, како што рече, напредувал во развојот на нуклеарно оружје и голем број балистички проектили.Во обраќањето се осврна и на улогата на Али Хамнеи, за кого изјави дека бил убиен на почетокот на конфликтот и дека имал намера да ги премести овие програми длабоко под земја, со цел да бидат недостапни за израелски напади.Нетанјаху истакна и дека Хезболах, која во изминатиот период извршувала напади врз северниот дел на Израел, повеќе не претставува „стратешка закана“ за земјата.Во завршницата од обраќањето, тој упати порака и до домашната јавност и опозицијата.„Што ви се случи?“, праша Нетанјаху, повикувајќи да се подигне моралот на, како што рече, „нашата страна, а не на непријателот“.

Свет | пред 3 седмици

Иран: Подготвени сме за крај на војната, но бараме гаранции

Иран е подготвен да стави крај на војната, но само под јасен услов – да добие гаранции дека конфликтот нема повторно да се разгори. Ова го изјави иранскиот претседател Масуд Пезешкијан, испраќајќи порака дека Техеран не отстапува од клучните барања и покрај тековните преговори.„Имаме потребна волја да го окончаме овој конфликт, но мора да се исполнат клучни услови, а тоа се пред сè гаранции дека агресијата нема да се повтори“, изјави Пезешкијан во телефонски разговор со Антонио Кошта, со што ја повтори позицијата на Техеран во момент кога ситуацијата на Блискиот Исток е оценета како крајно нестабилна.По разговорот, Кошта предупреди дека состојбата е „исклучително опасна“ и повика на намалување на тензиите. Тој апелираше Иран да ги запре нападите во регионот и да се вклучи во дипломатски процес, особено преку Обединетите нации, со цел да се обезбеди слободна пловидба низ Ормутскиот теснец.Во исто време, од Вашингтон доаѓаат поостри пораки. Американскиот министер за одбрана Пит Хегсет оцени дека следните денови од војната ќе бидат пресудни.„Следните денови ќе бидат одлучувачки. Иран е свесен за тоа и воено не може да направи речиси ништо по тоа прашање“, изјави Хегсет.Тој потврди дека преговорите за прекин на конфликтот се во тек и, според него, добиваат на интензитет.„Преговорите се реални, активни се и верувам дека добиваат на замав“, рече Хегсет, но избегна директен одговор на прашањето дали САД размислуваат за испраќање копнени сили во Иран.„Не можете да се борите и да победите во војна ако на противникот му откриете што сте подготвени да направите, а што не, вклучително и испраќање копнени сили“, додаде тој.Паралелно, од Белата куќа потврдуваат дека разговорите со Техеран напредуваат, но посочуваат дека постои разлика меѓу јавните изјави на иранските власти и пораките што ги испраќаат зад затворени врати.„И покрај сите јавни настапи на режимот и неточните извештаи што ги слушате, разговорите продолжуваат и добро напредуваат. Тоа што го зборуваат јавно значително се разликува од она што ни го порачуваат приватно“, изјави портпаролката на Белата куќа Каролин Левит.Во меѓувреме, Доналд Трамп упати критики кон сојузниците кои, според него, не покажале подготвеност да помогнат во отворањето на Ормутскиот теснец. Тој порача дека земјите кои се загрижени за растот на цените на горивата треба сами да се справат со ситуацијата.„Ќе мора да научите сами да се борите за себе, САД повеќе нема да ви помагаат, како што ни вие не ни помогнавте нам. Иран е, во суштина, десеткуван. Потешкиот дел е завршен. Одете по својата нафта“, напиша Трамп.Изјавите доаѓаат во момент кога цените на енергенсите растат на глобално ниво, а во САД цената на горивата повторно ја надмина границата од четири долари, што дополнително ја зголемува загриженоста од продолжување на конфликтот и неговите економски последици.

Свет | пред 3 седмици

Европа му врти грб на Трамп: Сè повеќе држави одбиваат учество во војната

Сè поголем број европски држави одбиваат да им помогнат на САД во воените операции против Иран, продлабочувајќи ги тензиите меѓу Вашингтон и европските сојузници и отворајќи сериозни прашања за единството во НАТО.Според информации на Reuters, Франција и Италија им се приклучиле на Шпанија во забраната за користење на нивната инфраструктура за американско-израелските воени операции, што претставува јасен сигнал за дистанцирање од актуелната стратегија на Вашингтон.Овие одлуки доаѓаат во период на веќе зголемени тензии, откако американскиот претседател Доналд Трамп претходно ги шокираше европските сојузници со изјави за преземање на Гренланд, а сега јавно ги критикува поради одбивањето да се вклучат во конфликтот.„Државата Франција не дозволи прелет преку својата територијa на авиони кои летаа кон Израел натоварени со воена опрема. Франција беше МНОГУ НЕКООПЕРАТИВНА во врска со ‘Месарот од Иран’, кој беше успешно елиминиран! САД ќе го ЗАПАМЕТАТ ова!!! Претседател ДЏТ.“, напиша Доналд Трамп.Дополнителен удар за Вашингтон пристигна и од Полска, која одби да ги распореди своите системи „Патриот“ на Блискиот Исток.Полскиот министер за одбрана Владислав Косинијак-Камиш соопшти дека приоритет останува заштитата на националниот воздушен простор и источниот крил на НАТО.„Овие системи се користат за заштита на полскиот воздушен простор и источниот крил на НАТО, по тоа прашање ништо не се менува и нема никаков план за нивно преместување“, изјави Косинијак-Камиш.Меѓу најгласните критичари на американско-израелската операција е шпанскиот премиер Педро Санчез, кој ја оцени акцијата како кршење на меѓународното право и одби да дозволи користење на воени бази и воздушен простор за овие операции.Италијанската премиерка Џорџа Мелони исто така јасно се дистанцираше од воената ескалација, потенцирајќи дека Рим нема намера да влегува во конфликт.„Италија не е во војна и не сака да оди во војна“, изјави Џорџа Мелони.Според информациите, Италија дури одбила да дозволи слетување на американски воен авион во базата Сигонела на Сицилија, дополнително нагласувајќи го јазот меѓу европските престолнини и Вашингтон.Серијата одбивања сигнализира сè поизразено дистанцирање на Европа од воената политика на САД на Блискиот Исток и отвора нова фаза на несогласувања во рамките на западниот сојуз.

Свет | пред 3 седмици

Европа пред нов ценовен удар: Инфлацијата расте поради војната во Иран

Војната во Иран веќе почнува директно да се одразува врз џебот на европските граѓани, додека новите податоци покажуваат забрзување на инфлацијата и отвораат сериозна дилема пред европските власти за тоа како да реагираат на растот на цените.Според анализа на Politico, инфлацијата во еврозоната во март достигнала највисоко ниво во повеќе од една година, поттикната од наглото поскапување на горивата како последица на конфликтот што ги наруши клучните светски трговски рути.Новите бројки го ставаат раководството на Европската централна банка пред сложен избор – дали да ги зголеми каматните стапки за да ја сопре инфлацијата, или да избегне дополнителен притисок врз економијата која веќе трпи поради високите цени на енергијата.Слична дилема постои и кај владите низ Европа, каде што цените на енергенсите веќе достигнуваат високи нивоа, а можноста за нови субвенции е ограничена, за разлика од 2022 година кога беа воведени масовни мерки за поддршка.Според податоците на Евростат, потрошувачките цени во март пораснале за 1,2 проценти на месечно ниво, односно за 2,5 проценти на годишно ниво, што е значително забрзување во однос на февруарските 1,9 проценти и отстапување од минатогодишниот тренд кога инфлацијата се движеше околу целта од 2 проценти.Растот е речиси целосно резултат на поскапувањето на енергенсите, што укажува дека глобалниот раст на цените на нафтата брзо се пренесува врз крајните потрошувачи. Истовремено, базичната инфлација бележи благо забавување.Аналитичарите предупредуваат дека најлошото допрва може да дојде доколку конфликтот се продлабочи.„Инфлацијата во наредните месеци ќе достигне врв над 3 проценти, а може да порасне и значително над 4 проценти ако дојде до дополнителна ескалација“, изјави аналитичарот Феликс Шмит од банка Беренберг.Во Европската централна банка засега се надеваат дека ваквото сценарио ќе се избегне, нагласувајќи дека нема да брзаат со зголемување на каматните стапки поради т.н. шокови на понудата врз кои имаат ограничено влијание.Сепак, сигналите од теренот не се охрабрувачки. Истражување на Европската комисија покажува значително зголемување на бројот на компании кои планираат да ги покачат цените во следниот период, што дополнително го зголемува ризикот од долгорочна инфлација.Дополнителна загриженост изрази и главниот економист на Европската централна банка Филип Лејн.„Политичкиот систем мора да се насочи кон оние на кои им е помошта најпотребна, наместо да се води од „просечниот гласач“ и да се обидува да опфати што е можно поголем број луѓе“, изјави Филип Лејн.Во меѓувреме, вниманието е насочено кон следниот состанок на Европската централна банка закажан за 30 април, на кој се очекува каматните стапки да останат на сегашното ниво од 2 проценти. Сепак, доколку кризата продолжи, аналитичарите не ја исклучуваат можноста за ново заострување на монетарната политика до крајот на годината.Претседателката на Европската централна банка Кристин Лагард веќе предупреди дека искуството од претходните кризи остава долгорочни последици врз економските очекувања.„Цела генерација сега ја доживеа својата прва епизода на висока инфлација. Следниот пат можеби нема да бидат толку бавни во реакцијата“, изјави Кристин Лагард.

Свет | пред 3 седмици

Трамп: „Го разнесуваме Иран“ – тврди дека војната е при крај

Американскиот претседател Доналд Трамп со остар и контроверзен речник изјави дека САД „го разнесуваат Иран“, оценувајќи дека војната влегува во завршна фаза, додека на социјалните мрежи објави снимки од силни експлозии во близина на Исфахан.„Не ќе бидеме таму уште долго. Во овој момент буквално ги разнесуваме, тоа е целосно уништување“, изјави Трамп во телефонски разговор за американски медиум, додавајќи дека операциите ќе продолжат додека не се уништат сите офанзивни капацитети на Иран.Тој посочи дека прашањето за Ормутски теснец, кој веќе 31 ден е затворен од Иран и предизвика раст на цените на енергенсите, треба да го решат други држави.„Мој став е јасен – ја уништив таа земја. Тие повеќе немаат сила. Нека оние што го користат теснецот го отворат“, рече Трамп, критикувајќи ги сојузниците што не се вклучиле во евентуална мултинационална операција.Во однос на воздушните напади кај Исфахан, град во близина на кој се наоѓаат ирански нуклеарни капацитети, Трамп одби да открие конкретни детали за целите, но нагласи дека експлозиите биле „многу поголеми од очекуваното“.„Тоа беше прекрасно. Прекрасно. Тоа се работи што ги дигнавме во воздух“, изјави тој.Американскиот претседател истовремено тврдеше дека со нападите се постигнати две цели – уништување на нуклеарните способности на Иран и „промена на режим“. „Сега имаме работа со сосема поинаква гарнитура луѓе, многу поразумни од претходните“, рече Трамп.И покрај оценките дека крајот на конфликтот е близу, Трамп остави отворена можност за понатамошна ескалација, без да открие дали ќе испрати преговарачки тим во регионот. „Што сакате, да ви ја откријам стратегијата?“, одговори тој на новинарско прашање.Во меѓувреме, САД распоредија илјадници војници во регионот, вклучително и амфибиски сили и падобрански единици, што укажува дека, и покрај реториката за брз крај, воената опција останува активна.

Свет | пред 3 седмици

Новиот врховен лидер на Иран во сенка: Мојтаба Хамнеи избегнува јавност

Новиот врховен лидер на Иран, Мојтаба Хамнеи, се наоѓа во земјата, но избегнува јавни настапи „од разбирливи причини“, пренесува рускиот медиум РТВИ, повикувајќи се на рускиот амбасадор во Техеран.Мојтаба Хамнеи ја презеде улогата по смртта на неговиот татко, Али Хамнеи, кој, според овие информации, бил убиен во текот на војната што пред повеќе од еден месец ја започнале Израел и САД против Иран.Во исто време, од американска страна доаѓаат информации дека новиот лидер бил ранет во конфликтот и дека неговата состојба е сериозна, со наводи дека е и физички обезличен. Овие тврдења засега не се официјално потврдени.Според медиумски извештаи, кои исто така не се потврдени од официјални извори, Мојтаба Хамнеи извесен период се лекувал во Русија, земја која има блиски политички и воени односи со Иран и која минатата година потпиша договор за стратешко партнерство со Техеран.Отсуството на јавни настапи на новиот врховен лидер дополнително ја засилува неизвесноста околу внатрешната стабилност на Иран по војната, како и прашањата за реалната состојба на неговото здравје и капацитетот да ја води државата во период на сериозна геополитичка криза.

Свет | пред 3 седмици

Ирскиот премиер предупредува: Нафтениот шок може да биде најлош во историјата

Ирскиот премиер Мишел Мартин предупреди дека нафтениот шок предизвикан од американско-израелските напади врз Иран може да биде најтежок во историјата, оценувајќи дека светот се соочува со сериозни последици врз снабдувањето и инфлацијата.Говорејќи во Варшава заедно со полскиот премиер Доналд Туск, Мартин ја оцени ситуацијата како исклучително сериозна.„Ова е многу сериозно, а шокот во снабдувањето веројатно е најголем досега, дури и потежок од оној во 1970-тите. Нè погодува на два фронта: преку инфлацијата и нејзините ефекти, како и преку последиците за синџирите на снабдување“, изјави ирскиот премиер Мишел Мартин.Тој најави дека владата веќе презема конкретни мерки и ќе продолжи со препораки за рационална потрошувачка на енергија.„Формиравме подкомитет кој ќе се занимава со прашањето на снабдувањето. Континуирано ќе советуваме за штедење енергија и ќе ги повикуваме граѓаните да ја користат што е можно порационално, а ситуацијата постојано ја преиспитуваме“, додаде Мартин.Ирскиот премиер посебно ја нагласи загриженоста за пошироките економски последици од конфликтот, предупредувајќи дека неизвесноста останува висока.„Што се однесува до економските ефекти, загрижени сме... Свесни сме дека ова може да потрае и никој не е сигурен што нè очекува, затоа мора да бидеме внимателни со интервенциите“, изјави Мартин.Тој апелираше за прекин на војната, истакнувајќи дека последиците се веќе сериозни и ќе продолжат да се продлабочуваат.„Сепак, многу сме загрижени поради секундарните ефекти врз економијата и затоа апелираме војната да запре. Последиците се страшни – пред сè, војната предизвикува премногу смрт, разурнувања и повреди, но истовремено создава и огромни економски потреси низ целиот свет со многу сериозни последици за егзистенцијата на луѓето, што нè загрижува“, порача ирскиот премиер Мишел Мартин.Полскиот премиер Доналд Туск ситуацијата ја оцени како вонредна, наведувајќи дека неговата влада веќе презема мерки, меѓу кои и ограничување на цените на горивата како одговор на кризата.

Свет | пред 3 седмици

Пентагон користел нов, недоволно тестиран проектил – погодени цивили во Иран

Пентагон во нападот на 28 февруари 2026 година во Иран користел нов, борбено недоволно проверен балистички проектил, при што биле погодени цивилни објекти, покажува анализа објавена од The New York Times.Според објавата, станува збор за проектил од типот Precision Strike Missile (PrSM), кој детонира во воздух и распрснува волфрамови кугли, предизвикувајќи сериозни оштетувања на широка површина. Нападот бил изведен во градот Ламард, во близина на комплекс на иранската Револуционерна гарда, но погодени биле спортска сала и основно училиште.Видео и фото-доказите анализирани од медиумот и експерти за вооружување покажуваат дека експлозиите се случиле непосредно над објектите, со карактеристични оштетувања од шрапнели. Во моментот на нападот, во спортската сала тренирала женска одбојкарска екипа, додека училиштето било во редовна употреба.Според иранските извори, во нападите загинале најмалку 21 лице, а околу 100 се повредени, меѓу нив и деца и спортисти.Американски официјален претставник, под услов на анонимност, потврдил дека во нападот бил користен токму PrSM – проектил кој дури неодамна го завршил тестирањето и првпат бил употребен во реални борбени услови. Адмиралот Бред Купер претходно потврди дека новото оружје е користено во првите денови од конфликтот.Експертите предупредуваат дека поради новината на системот, не може со сигурност да се утврди дали погодените цивилни цели се резултат на грешка во изборот на мета, технички недостаток или намерен удар.Од американската војска велат дека ги истражуваат наводите, нагласувајќи дека нивните сили не таргетираат цивили ниту дејствуваат неселективно.Нападот во Ламард се случил на самиот почеток на војната меѓу САД, Израел и Иран, во која, според американските воени извори, биле погодени илјадници цели, со операции што се одвиваат во повеќе домени – воздух, копно, море и сајбер-простор.

Свет | пред 3 седмици

ЕУ алармира: подгответе се за долготрајни нарушувања со нафтата

Европска комисија ги повика земјите членки навремено и координирано да се подготват за можни нарушувања во снабдувањето со нафта, со цел да се зачува стабилноста на пазарот и да се избегнат мерки што би ја зголемиле потрошувачката на гориво.Еврокомесарот за енергија Дан Јоргенсен во писмо до министрите за енергетика истакна дека снабдувањето засега е сигурно, но предупреди на ризик од долготрајни пореметувања поради кризата на Блискиот Исток и состојбите во Ормутски теснец.„Мораме да делуваме веднаш и заеднички“, се наведува во пораката.Комисијата нагласува дека ЕУ е релативно подготвена благодарение на обврските за стратешки резерви и планови за вонредни ситуации, но бара засилена координација и континуирано следење на пазарните движења.Од земјите членки се бара:да обезбедат тесна координација и размена на информации,да преземат мерки за намалување на побарувачката, особено во транспортот,да избегнуваат политики што го нарушуваат слободниот проток на нафтени деривати,да се воздржат од мерки што ја зголемуваат потрошувачката на гориво.Дополнително, се препорачува одложување на ненужните ремонти на рафинериите за да се зачува снабдувањето, како и зголемување на употребата на биогорива како алтернатива.Министрите за енергетика на земјите членки ќе одржат и видео-конференција за координиран одговор на состојбите на енергетскиот пазар.

Македонија | пред 3 седмици

Трамп до Европа: „Сами борете се, Америка нема да ве спасува, не бевте со нас - нема да бидеме со вас“

Американскиот претседател Доналд Трамп упати остра порака до европските сојузници, порачувајќи дека Соединетите Американски Држави повеќе нема автоматски да им помага во безбедносни и енергетски кризи.Во објава на Truth Social, Трамп директно ги повика европските држави, меѓу кои и Обединетото Кралство, сами да се справат со последиците од кризата во Ормутски теснец, клучна рута за глобалниот транспорт на нафта.„Ќе мора да научите сами да се борите. САД повеќе нема да бидат тука да ви помагаат, како што ни вие не бевте тука за нас“, напиша Трамп, додавајќи дека европските земји треба „да соберат храброст и сами да го преземат теснецот“.Тој истовремено предложи европските држави да купуваат енергенси од САД, нагласувајќи дека американските ресурси се доволни за снабдување.Изјавата доаѓа во контекст на продлабочени несогласувања меѓу Вашингтон и дел од европските сојузници, кои одбиваат директно да се вклучат во воените операции против Иран.Во меѓувреме, конфликтот меѓу САД, Израел и Иран трае повеќе од еден месец, со напади врз воена и енергетска инфраструктура и сериозни последици врз глобалните енергетски текови.Пораките од Трамп дополнително го отвораат прашањето за иднината на трансатлантските односи и улогата на НАТО, во услови на сè поголем јаз меѓу САД и европските партнери.

Свет | пред 3 седмици