ИРАН

Иран и Оман најавија протокол за надзор во Ормускиот теснец, Техеран предупредува на „пропорционален одговор“ по удари врз нуклеарни објекти

Иран соопшти дека заедно со Оман подготвува протокол за надзор на поморскиот транзит низ Ормускиот теснец, потег кој, според Техеран, има за цел да го олесни и да го обезбеди безбедниот премин на бродовите по една од најважните светски пловни артерии.Како што изјави Казем Гарибабади, заменик-министер за надворешни работи на Иран задолжен за правни и меѓународни прашања, движењето на бродовите во мирнодопски услови го координираат Иран и Оман како две крајбрежни држави. Тој нагласи дека предвидените барања во рамки на протоколот не треба да се сфатат како ограничувања, туку како механизам за полесно управување со сообраќајот и подобри услуги за пловилата.Во исто време, иранскиот функционер призна дека бродскиот сообраќај низ теснецот нагло опаднал по ескалацијата на судирите во регионот, при што повеќе држави почнале да размислуваат за алтернативни поморски и копнени рути. Ормус е клучен премин за светските испораки на нафта и гас, а секое посериозно нарушување таму се одразува врз цените, трошоците за транспорт и осигурување и врз пошироката глобална економија.Гарибабади тврди дека теснецот е „отворен и транзитот се одвива непречено“, но предупреди дека во услови на вооружен конфликт сообраќајот неизбежно се соочува со сериозни прекини. Според него, „воена состојба“ не може да се уредува со правила наменети за мирнодопски услови.Во делот на изјавата посветен на безбедносните ризици, Техеран упати и директно предупредување поради нападите врз нуклеарни постројки кои, како што беше наведено, се под заштита на Меѓународната агенција за атомска енергија. Иран тврди дека таквите удари претставуваат прекршување на меѓународното право и на Повелбата на Обединетите нации, и побара „сериозна реакција“ од Советот за безбедност на ОН.Иранскиот претставник наведе дека повеќе ирански нуклеарни локации биле цел, меѓу кои и подрачја околу нуклеарната централа Бушер, како и постројки во Ардакан, Хондаб, Натанз и Фордо. Тој додаде дека доколку ирански објекти бидат нападнати од територија на трети држави, „слични постројки во тие држави“ би можеле да станат цел на „пропорционален одговор“, што Техеран го претставува како право на самоодбрана.Дополнително, во контекст на Договорот за неширење на нуклеарно оружје (НПТ), иранската страна порача дека формално останува посветена на договорот, но призна дека во земјата растат гласови кои го доведуваат во прашање продолжувањето на обврските, вклучително и идеи во парламентот за можност за повлекување.

Свет | пред 3 седмици

(Видео) Трамп објави снимка од напад во Иран

Американскиот претседател Доналд Трамп објави видео на својата социјална мрежа Truth Social, за кое тврди дека го прикажува уривањето на „најголемиот мост во Иран“ во напад, повторно повикувајќи го Иран да постигне договор „пред да биде предоцна“.„Најголемиот мост во Иран се урива и повеќе никогаш нема да се користи. Следува уште многу! Време е Иран да постигне договор пред да биде предоцна и пред од она што можеше да стане голема земја да не остане ништо“, напиша Трамп во објавата.Според иранската агенција Fars News Agency, патниот мост што ги поврзува Техеран и Караџ бил погоден претходно во текот на денот во неколку воздушни напади.

Свет | пред 3 седмици

Хегсет зборува за „камено доба“, иранската амбасада возврати со порака за „цивилизација“

Вербалната војна меѓу САД и Иран доби нова, симболички набиена димензија откако американскиот министер за одбрана Пит Хегсет упати остри пораки во насока на Техеран, користејќи ја фразата „враќање во камено доба“. Најавата предизвика брз и јавен одговор од иранската страна – овојпат преку дипломатска мисија на Иран во Јужна Африка.Во објава на социјалната мрежа X, иранската амбасада го исмеа терминот „камено доба“ и ја сврте реториката кон историски аргументи, наведувајќи дека Иран не е само држава туку „цивилизација“ и потсетувајќи на антички артефакти и историски периоди како доказ за истрајноста на земјата низ вековите.Наспроти тоа, пораките од американската страна се вклопуваат во поширокиот тон што последниве денови доаѓа од дел од републиканскиот политички врв. Во текстот се посочува дека поранешниот претседател Доналд Трамп во неодамнешно обраќање, исто така, се заканил дека Иран ќе биде „вратен во камено доба“, а слични ставови се слушнале и од делови на администрацијата и од републиканци.Епизодата е уште еден показател за затегнатоста што се прелева од безбедносната сфера во јавниот говор, каде историски референци и цивилизациски споредби се користат како политичко оружје. Иако станува збор за реторичка размена, ваквите пораки обично ја стеснуваат можноста за деескалација и ја креваат температурата во односите меѓу Вашингтон и Техеран.Објавата и одговорот се појавија денеска, а реакциите на социјалните мрежи покажуваат дека конфронтацијата сè почесто се води јавно – преку кратки, ударни фрази што лесно стануваат наслов, но тешко се повлекуваат од дипломатската матрица.

Свет | пред 3 седмици

(Видео) Потврдени снимки од експлозии кај иранска ракетна база

Автентичноста на снимките кои прикажуваат силни експлозии во близина на голема иранска ракетна база на периферијата на градот Исфахан е потврдена, откако тие беа анализирани од BBC Verify.Станува збор за три видеозаписи кои почнале да се шират на социјалните мрежи, а на кои се гледа густ чад, огнени фрагменти и повеќекратни експлозии во близина на базата „Исфахан Југ“.На една од снимките се забележува голем столб од чад и распрскани огнени парчиња во воздухот, додека лице кое снима реагира на силата на експлозијата. Базата се наоѓа во планински предел јужно од Исфахан, што овозможува природна заштита на објектите.Вториот видеозапис, направен од северната страна на комплексот, покажува чад што се издига над планините, проследен со повеќе силни секундарни експлозии, што, според анализите, укажува на дополнителни детонации по првичниот напад.На третата снимка, направена од блискиот град Бахарестан, се гледа како базата гори неколку минути, при што се регистрирани нови експлозии и разлетување на фрагменти кон околината.Ракетната база „Исфахан Југ“ се смета за еден од клучните објекти на иранскиот ракетен програм во централниот дел на земјата. Според достапните анализи, комплексот содржи складишта за ракети и гориво, како и логистичка инфраструктура за нивно одржување и подготовка.

Свет | пред 3 седмици

Техеран ги обвини САД и Израел за напад на здравствен центар

Иранските власти остро реагираа по нападот врз еден од најстарите истражувачки и јавно-здравствени центри на Блискиот Исток, оценувајќи го како „варварски чин“ и директен удар врз основните човечки вредности.Портпаролот на Министерството за надворешни работи на Иран, Есмаил Багаеи, изјави дека станува збор за „целосно скандалозен“ и „срцепарателен, суров и презирен“ напад, за кој директно ги обвини САД и Израел.„Ова е варварски напад врз темелните човечки вредности“, порача Багаеи.Претходно, иранското Министерство за здравство соопшти дека нападот врз Институтот „Пастер“ претставува „директен напад врз меѓународната здравствена безбедност“.Багаеи објави и фотографии од, како што тврди, уништувањата на објектот, но тие засега не се независно потврдени.Вашингтон и Тел Авив засега не одговориле на обвинувањата од Техеран.

Свет | пред 3 седмици

Австрија ги одби сите американски барања за воени прелети, повикувајќи се на неутралност

Австриската влада од почетокот на конфликтот на Блискиот Исток ги одбила сите барања на Соединетите Американски Држави за воени прелети над австриска територија, повикувајќи се на државната политика на неутралност, соопшти портпарол на австриското Министерство за одбрана.Портпаролот, полковник Михаел Бауер, изјавил дека за секој прелет мора да се поднесе формално барање и дека, кога станува збор за држава што е во војна, ваквите барања се одбиваат. Тој појаснил дека одлуките се носат во координација со Министерството за надворешни работи.Австрија ја негува неутралноста како државна определба од 1955 година, а географски е опкружена со повеќе држави членки на НАТО – на север, југ и исток. Во актуелниот безбедносен контекст, Виена повторно ја истакнува позицијата дека не може да отстапи од правилата што произлегуваат од нејзиниот неутрален статус.Во меѓувреме, според наводите во текстот, американскиот претседател Доналд Трамп ги критикувал европските земји членки на НАТО – меѓу кои Франција и Шпанија – затоа што одбиле да дозволат користење на нивниот воздушен простор во рамки на воените активности поврзани со војната против Иран.Сличен став претходно соопштила и Швајцарија: во средината на март таа известила дека, повикувајќи се на своето „право на неутралност“, одбила да дозволи користење на швајцарскиот воздушен простор за истата цел.

Свет | пред 3 седмици

Иран со остар одговор до Трамп: „Нашата цивилизација е стара 6.000 години – а вашата?“

Техеран испрати остар политички и реторички одговор до американскиот претседател Доналд Трамп, откако тој најави дека САД ќе го „вратат Иран во камено доба“. Реакцијата доаѓа во екот на новата ескалација и зголемените закани меѓу Вашингтон и Техеран, со дополнителна чувствителност поради улогата на Пентагон и пошироката безбедносна динамика на Блискиот Исток.Командантот на Воздушно-космичките сили на Револуционерната гарда, Маџид Мусави, порача дека токму САД се тие што „ги тераат своите војници во гроб“, а не Иран. Во својата порака тој ја нагласи историската и цивилизациска димензија, споредувајќи ја американската држава со иранската древна традиција.„Холивудските илузии толку ви го отруја размислувањето што, со само 250 години историја, ѝ се заканувате на цивилизација стара повеќе од 6.000 години“, напиша Мусави.Претходно, Трамп во обраќање од Белата куќа зборуваше за „завршување на американските воени цели“ во краток рок и најави силни удари во следните недели. Во ист контекст беше посочено дека и министерот за одбрана ги повторил пораките на социјалната мрежа Икс.Американскиот претседател се повика и на историските искуства од долги војни во минатото – од Првата и Втората светска војна, преку Кореја и Виетнам, до Ирак – истакнувајќи дека очекува актуелната операција да се заокружи значително побрзо.Размената на вакви пораки дополнително ја подгрева напнатоста и ја проширува конфронтацијата од воено-политичка во симболична и цивилизациска рамка, при што двете страни ја користат реториката како средство за домашна мобилизација и меѓународен притисок.

Свет | пред 3 седмици

Техеран со тврда закана: „Ако се обидат со копнена инвазија, ниту еден американски војник не смее да преживее“

Врховниот командант на иранската армија, Амир Хатами, побара од оперативните штабови со „најголема прецизност“ и „од момент во момент“ да ги следат движењата на САД и Израел, подготвувајќи се за можност од копнена инвазија.Пораката беше пренесена преку видео-снимка објавена од иранската државна новинска агенција, во која Хатами е снимен на состанок со други воени лидери. Во соопштение, агенцијата ги сумираше клучните точки од неговото обраќање.„Ако непријателот се обиде да изведе копнени операции, никој од нивните војници не смее да преживее.“Во истиот контекст, Хатами инсистирал на постојано следење на „движењата и акциите на непријателот“ и на спроведување планови за спротивставување на потенцијални методи на напад. Неговите пораки доаѓаат во период на засилена регионална напнатост и зачестени остри изјави во јавниот простор, што дополнително ја подигнува загриженоста за можни сценарија на директна воена ескалација.

Свет | пред 3 седмици

Грција ја крева борбената готовност: страв од ирански ракети и закани за базата „Суда Беј“ на Крит

Грција ги засилува безбедносните и воените подготовки поради стравувања дека ескалацијата на Блискиот Исток би можела да се прелее и на европско тло, при што како особено чувствителна точка се посочува американската поморска база „Суда Беј“ на островот Крит. Според процените што кружат во безбедносните кругови, базата и поширокиот регион би можеле да се најдат во фокус на потенцијални одмазднички дејства поврзани со Иран и неговите сојузници.Грчките сили неодамна одржаа „рутинска“ воена вежба во заливот Елефсина, на околу 15 километри од Атина. Сценариото, според објавените информации, вклучувало симулација на одбрана од напад со дрон врз нафтен танкер, со учество и на хеликоптер на крајбрежната стража. Надлежните ја опишуваат активноста како превентивна, во контекст на, како што се наведува, „несигурни времиња“.Најголемата загриженост, сепак, е врзана за „Суда Беј“ – стратешко упориште што се користи како логистичка и оперативна врска меѓу Европа, Блискиот Исток и Северна Африка. Во базата, според процените, постојано има околу 400 американски војници, а за време на поголеми активности бројката може да се зголеми и до околу 2.000. Вкупно, во објектот и околината, се спомнува присуство на приближно 1.000 лица, вклучително и цивилен персонал и локални вработени.Во изминатиот период базата била користена и како пункт за снабдување, откако таму пристанал американскиот носач на авиони „USS Gerald R. Ford“ за дополнување со храна, гориво и муниција, во услови на зголемени тензии со Иран.Според безбедносните анализи, „Суда Беј“ е во дофат на ирански балистички и крстосувачки ракети, како и на поголем број дронови, поради што се разгледуваат сценарија за зајакнување на противвоздушната и противракетната одбрана во поширокиот медитерански простор. Во исто време, се потсетува дека Грција е значајна туристичка дестинација и дека близината на базата до меѓународниот аеродром во Хања, како и до хотелски и туристички зони, ја прави евентуалната ескалација дополнително чувствителна.Паралелно со воените подготовки, се спомнува дека грчките безбедносни служби работат на планови за вонредни ситуации и за заштита на потенцијално чувствителни локации – од дипломатски мисии до компании поврзани со американски и израелски интереси на Крит и на други острови. Дел од мерките опфаќаат и засилени контроли на главните аеродроми и повисоко ниво на будност во однос на можни индивидуални или организирани напади.Ситуацијата дополнително се усложнува по јавни предупредувања и закани што доаѓаат од ирански официјални претставници, како и по глобални безбедносни предупредувања за зголемен ризик од напади врз американски интереси и локации поврзани со државјани на САД надвор од Блискиот Исток. Грчките власти, според достапните информации, засега не излегуваат со детални коментари за обемот на конкретните оперативни подготовки.

Свет | пред 3 седмици

Трамп се умори од војната со Иран – поголем страв му се изборите во ноември 2026

Американскиот претседател Доналд Трамп станува сè понетрпелив во однос на војната против Иран, оценувајќи дека конфликтот му е „досаден“ и дека сака брзо да го затвори за да се насочи кон домашниот политички фронт. Во анализата се посочува дека неговата главна грижа не се бомбите и ракетите, туку среднорочните избори за Конгресот, закажани за ноември 2026 година.Според авторот на анализата, Трамп на состаноци покажува знаци на незаинтересираност – клима со глава, избегнува подетални брифинзи и ја споредува кампањата со „брзи, но недовршени“ идеи од типот на инвазија во Венецуела или анексија на Гренланд. И покрај тоа што операцијата се опишува како воено успешна, неговиот фокус се префрла кон ризикот што војната може да му го нанесе на политичкиот капитал дома.Во текстот се наведува дека конфликтот започнал со заеднички американско-израелски удари и дека донел значајни воени резултати: голем дел од иранските поморски и воздушни капацитети, ракетни системи и нуклеарни постројки биле уништени, а како драматичен пресврт се споменува и убиството на врховниот лидер Али Хамнеи. Но, токму цената на таа „победа“ – политичка и економска – почнува да се враќа како бумеранг.Поскапувањето на горивата, падот на берзата и нарушувањата во Ормускиот теснец, кои влијаат врз глобалното снабдување со нафта, дополнително ја хранат непопуларноста на ангажманот меѓу американската јавност. Воедно, и делови од неговата база во MAGA-движењето покажуваат нетрпение, додека сојузници како Британија и НАТО не даваат целосна поддршка за операцијата.Се најавува дека Трамп би можел наскоро да се обрати со говор во стилот „мисијата е извршена“, прогласувајќи победа и најавувајќи завршување на американскиот ангажман во рок од „две до три недели“. Во анализата се потенцира дека брзањето не е само воено, туку и политички калкулирано – бидејќи среднорочните избори се претставуваат како егзистенцијален тест за неговата администрација.Наведено е и дека губење на мнозинството во Конгресот би можело да отвори пат за нов обид за импичмент, налик на сценаријата од неговиот прв мандат. Во истиот контекст се спомнува дека Трамп, според анализата, веќе размислувал за мерки кои би го заостриле изборниот процес – од ограничувања за гласање по пошта до засилени контроли на избирачките места – па дури и за идејата за одложување на изборите.Рејтингот на претседателот се опишува како многу низок според дел од анкетите, а војната само ги засилува притисоците бидејќи економските трошоци најдиректно ги погодуваат граѓаните. Заклучокот е дека Трамп може да се обиде да ја затвори војната што побрзо – не заради фронтот, туку заради гласачката кутија.

Свет | пред 3 седмици

Макрон по Јапонија замина за Јужна Кореја: Париз бара посилни сојузи, додека Вашингтон ги заострува пораките за Иран

Францускиот претседател Емануел Макрон од Јапонија отпатува за Јужна Кореја, продолжувајќи ја азиската турнеја во чувствителен момент за глобалната безбедност и енергетските текови, откако реториката околу војната во Иран дополнително се заостри.За време на престојот во Токио, Макрон потпиша план за соработка во областа на критичните минерали и одбранбената соработка, а оствари и средби на високо ниво, вклучително и со јапонската премиерка, како и протоколарни средби со императорскиот пар. Неговите пораки во Јапонија беа насочени кон улогата на Европа како стабилен партнер, со нагласување на „предвидливоста“ на европските политики во однос на безбедносните кризи.Во истиот период, од Вашингтон пристигнаа остри изјави во кои беа споменати и европските сојузници, но и Јапонија и Јужна Кореја, во контекст на ризиците поврзани со Ормускиот Теснец – клучен морски коридор за нафтата и енергентите. Токму зависноста од увоз на енергенти преку овој теснец ги става азиските економии под дополнителен притисок и ја засилува потребата од политичка координација меѓу сојузниците.Во пресрет на посетата, јужнокорејскиот претседател Ли Џе-миунг јавно повика на поцврста соработка со Франција, наведувајќи дека партнерствата меѓу демократските држави стануваат „стратегиски нужна“ во сè пофрагментирана меѓународна средина. Како приоритетни области беа посочени вештачката интелигенција, нуклеарната енергија, водородните технологии и вселенските програми.Според најавениот распоред во Сеул, Макрон треба да се сретне со претседателот Ли, да положи венец на воениот меморијал во чест на француските војници што учествувале во Корејската војна, како и да присуствува на економски форум. Во програмата е предвидена и свечена вечера со претставници на јужнокорејската поп-култура и филмската сцена – симболичен потег со кој Париз сака да ја зајакне „меката моќ“ паралелно со економските и безбедносните теми.Посетата на Јужна Кореја, по јапонската етапа, се чита како обид Франција да ја прошири мрежата на партнерства во Индо-Пацификот и да изгради поцврсти канали на соработка со американските сојузници во Азија, во време кога енергетската нестабилност и геополитичките судири сè почесто се прелеваат на глобалните пазари и безбедносната архитектура.

Свет | пред 3 седмици

Иран: Војната ќе трае до целосен пораз на непријателот

Иранските вооружени сили најавија дека војната против САД и Израел ќе продолжи сè додека, како што наведуваат, непријателот не биде целосно поразен, директно доведувајќи ги во прашање изјавите на Доналд Трамп дека конфликтот може да заврши за неколку недели.Во соопштение пренесено од иранската агенција, портпарол на војската испрати јасна порака за натамошна ескалација.„Војната ќе продолжи до предавање на непријателот и негово трајно каење“, изјави портпарол на иранската војска.„Можеме да изведеме уште поразорни, пошироки и посилни напади против САД и Израел“, додаде портпаролот на иранската војска.Овие изјави доаѓаат откако Трамп во обраќање до нацијата повторно најави дека конфликтот би можел да заврши во рок од две до три недели, без притоа да понуди конкретен план за тоа како би се постигнало.Во истото обраќање, американскиот претседател упати и закани кон Иран.„Ќе го вратиме Иран во камено доба“, изјави Доналд Трамп.Судирот меѓу САД, Израел и Иран, кој трае од крајот на февруари, веќе сериозно ја дестабилизира ситуацијата на Блискиот Исток. Нападите се проширија од воени цели и инфраструктура кон трговски бродови и енергетски капацитети.Особено погоден е Ормутски теснец, каде што заканите и нападите речиси целосно го запреа поморскиот сообраќај, што доведе до раст на цените на енергенсите и дополнителна нестабилност на глобалните пазари.И покрај сигналите за можни преговори, реториката од двете страни укажува дека конфликтот влегува во фаза на продлабочување, со сериозни ризици од понатамошна ескалација.

Свет | пред 3 седмици

Војната ги турка цените нагоре

Затворањето на Ормутски теснец поради војната меѓу САД, Израел и Иран предизвика шок во глобалното снабдување со нафта, а авиоиндустријата се соочува со сериозна криза што веќе ги менува правилата на игра.Цената на авионското гориво за само еден месец е повеќе од двојно зголемена, скокајќи од околу 96 на 197 долари за барел. Тоа директно се одразува врз трошоците на авиокомпаниите, при што полнењето на еден авион од типот „Боинг 737-800“ за кратко време поскапело за десетици илјади долари.Финансискиот удар е веќе видлив. Дваесетте најголеми авиокомпании во светот изгубиле околу 53 милијарди долари пазарна вредност од почетокот на конфликтот, иако пред тоа се очекуваше рекордна година со профит од 41 милијарда долари.„Реалноста е дека цените на авионското гориво се повеќе од двојно зголемени во последните три недели, а не знаеме како ќе се развива ситуацијата“, изјави Скот Кирби, извршен директор на „Јунајтед ерлајнс“.Аналитичарите предупредуваат дека индустријата е фатена во таканаречена „совршена бура“ – трошоците растат, а побарувачката слабее поради поскапите билети.„Авиокомпаниите се соочуваат со егзистенцијален предизвик. Ќе мора да ги намалуваат цените за да ја стимулираат побарувачката, додека високите трошоци за гориво ги тераат да ги зголемуваат“, изјави Ригас Доганис, претседател на „Ерлајн менаџмент груп“.Притисокот не е само финансиски, туку и логистички. Недостигот од гориво веќе се прелева од Азија кон Европа, што дополнително ја усложнува ситуацијата.„Кризата веќе почнува сериозно да ги погодува купувачите. Сè ќе зависи од тоа колку долго ќе трае конфликтот. Може да има многу, многу драматични последици“, изјави Патрик Пујане, извршен директор на „Тотал енерџис“.Првите конкретни мерки веќе се најавени. Некои компании размислуваат за намалување на бројот на летови, а постојат и сценарија за масовно приземјување авиони доколку кризата продолжи.„Без брзо олеснување, авиокомпаниите би можеле да бидат принудени да приземјат илјадници авиони, а финансиски најслабите да ја запрат работата“, предупредуваат аналитичари на „Дојче банк“.Ефектите веќе ги чувствуваат и патниците. Цените на авионските билети се зголемени за 24 проценти во првите два месеци од годинава, а на популарните туристички линии растот се движи меѓу 10 и 20 проценти.Американскиот претседател Доналд Трамп испрати директна порака до сојузниците.„Не можете да добиете авионско гориво поради Ормутскиот теснец... одете и набавете си сопствена нафта“, изјави Доналд Трамп.Во Европа, владите разгледуваат мерки за ублажување на ударот, вклучително и намалување на давачките за гориво, но засега нема координиран одговор за спас на авиоиндустријата.Европскиот комесар за енергија Дан Јоргенсен дури предложи и ограничување на патувањата како начин за штедење гориво.„Луѓето треба помалку да патуваат и поретко да летаат за да се намали притисокот врз снабдувањето“, изјави Дан Јоргенсен.Иако авиоиндустријата преживеа бројни кризи во минатото, оваа се издвојува по обемот и комплексноста. Со блокирани рути, недостиг од гориво и растечки трошоци, летувањето за многумина веќе станува луксуз, а неизвесноста за следните месеци останува висока.

Свет | пред 3 седмици

Десетици танкери блокирани кај Ормутскиот теснец

Десетици нафтени танкери утринава остануваат закотвени од двете страни на Ормутски теснец, додека иранската блокада на еден од најважните енергетски коридори во светот продолжува.Податоците од сервисите за следење на поморскиот сообраќај покажуваат дека голем број бродови мируваат во близина на бреговите на Обединетите Арапски Емирати и Оман, чекајќи можност за безбедно минување.Ормутскиот теснец е од клучно значење за глобалната енергетска стабилност, со оглед дека низ него поминува околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта, што го прави исклучително чувствителна точка во време на конфликт.Американскиот претседател Доналд Трамп се закани со напади врз иранската енергетска инфраструктура доколку не се обнови слободата на пловидба.Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран трае повеќе од еден месец, откако кон крајот на февруари беа изведени напади врз ирански воени и нуклеарни цели, по што следеше одговор со ракетни и беспилотни напади врз цели во регионот.Судирите постепено се проширија и на поморскиот сообраќај, при што Ормутскиот теснец стана една од главните точки на тензија.И покрај повремените сигнали за можни преговори, засега нема навестувања за брзо смирување на ситуацијата, а неизвесноста околу снабдувањето со нафта продолжува да врши притисок врз глобалните пазари.

Свет | пред 3 седмици

Човек на Трамп поднесе оставка, сега бара: Запрете ја војната

Поранешниот директор на Националниот центар за борба против тероризмот Џо Кент, кој поднесе оставка поради војната со Иран, јавно го повика американскиот претседател Доналд Трамп да го прекине конфликтот.Кент реагираше по обраќањето на Трамп до нацијата, испраќајќи директна порака против продолжување на воените операции.„Не им оддаваме почит на загинатите така што испраќаме уште наши најдобри мажи и жени во смрт на Блискиот Исток. Почит им оддаваме така што учиме од минатото и ја проливаме американската крв само во одбрана на нашата земја“, изјави Џо Кент.Тој нагласи дека моментот за повлекување е сега.„Најдобро време за излез од војна по избор е сега, пред да изгубиме уште животи“, изјави Џо Кент.Кент ја напушти функцијата на 17 март, наведувајќи дека не може „во добра вера“ да продолжи да ја извршува должноста поради војната која, според него, била започната без одобрение од Конгресот.Неговата оставка привлече значително внимание во Вашингтон, бидејќи станува збор за висок безбедносен функционер кој јавно се спротивстави на политиката на Белата куќа.Во меѓувреме, расте бројот на критики кон стратегијата на администрацијата на Трамп, особено по најавите дека конфликтот би можел да трае уште неколку недели без јасен план за негово завршување.Изјавите на Кент доаѓаат во период на зголемена загриженост кај дел од американската политичка сцена и меѓународните партнери, поради ризикот од понатамошна ескалација на конфликтот.

Свет | пред 3 седмици

Иран: Војната ќе трае до целосен пораз на САД и Израел

Иранските вооружени сили порачаа дека војната против САД и Израел ќе продолжи сѐ додека противникот не биде целосно поразен, ставајќи под знак прашање изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп дека конфликтот може да заврши во наредните недели.Во соопштение пренесено од иранската агенција Tasnim, портпаролот на иранската војска предупреди на можна натамошна ескалација. „Војната ќе продолжи до предавање на непријателот и негово трајно каење“, се наведува во изјавата.Тој додаде дека Иран би можел да изведе „поразорни, пошироки и посилни напади“ врз САД и Израел.Изјавата доаѓа откако Трамп во обраќање до нацијата повтори дека конфликтот може да заврши за две до три недели, но без конкретен план како би се постигнало тоа. Тој најави продолжување на нападите и се закани дека Иран ќе го „врати во камено доба“, што дополнително ги засили стравувањата од ескалација.Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран трае од крајот на февруари и веќе сериозно го дестабилизира Блискиот Исток, со напади врз воени цели, инфраструктура и трговски бродови.Особено погоден е Ормускиот теснец, клучна поморска рута за глобалното снабдување со нафта, каде нападите и заканите речиси целосно го запреа сообраќајот, предизвикувајќи раст на цените на енергенсите и дополнителна нестабилност на пазарите.

Свет | пред 3 седмици

Светската банка предупредува: Војната во Иран закана за инфлацијата и храната

Светска банка изрази сериозна загриженост за економските последици од војната во Иран, предупредувајќи на ризици за раст на инфлацијата, губење на работни места и нарушување на снабдувањето со храна.Висок претставник на институцијата оцени дека кризата веќе има глобално влијание и бара координиран одговор.„Исклучително сме загрижени поради влијанието на војната врз инфлацијата, работните места и безбедноста на снабдувањето со храна“, изјави извршниот директор Паскал Донохо.Според него, Светската банка веќе е во директна комуникација со земјите членки за да се утврдат приоритетите во справувањето со кризата.„Во моментов се консултираме со многу влади за нивните потреби, а очекувам дека во следните неколку недели сликата ќе стане многу појасна“, изјави Донохо.Во меѓувреме, Светската банка најави ново партнерство со Меѓународен монетарен фонд и Меѓународна агенција за енергија, со цел координиран хуманитарен и економски одговор на последиците од конфликтот.Посебно ранливи, според проценките, се земјите од Азија и Африка, кои се најизложени на енергетски и ценовни шокови.Кризата предизвикана од војната во Иран веќе се одразува врз глобалните пазари, а институциите предупредуваат дека следните недели ќе бидат клучни за дефинирање на обемот на економските последици.

Свет | пред 3 седмици

Рубио: „Иран сака нуклеарно оружје“ – Вашингтон тврди дека ударот бил „последната најдобра шанса“

Американскиот шеф на дипломатијата Марко Рубио се огласи со порака во која објаснува зошто Соединетите Држави „токму сега“ извеле напад врз Иран. Во неговото образложение, централно место има тврдењето дека Техеран има намера да развие нуклеарно оружје и дека времето за спречување на такво сценарио, според Вашингтон, се стеснувало.Рубио наведува дека, доколку Иран навистина целел исклучиво кон цивилна нуклеарна енергија, би можел да увезува гориво и да гради реактори „над земја“, како што прават и други држави. Наместо тоа, тврди тој, објектите биле подигнувани „длабоко во планините“ и подалеку од јавниот надзор, додека Иран инсистирал на збогатување материјал што може да се искористи и за енергија и за изработка на нуклеарно оружје.Во продолжение, Рубио оценува дека Техеран ги одбивал сите модели кои би му овозможиле цивилна нуклеарна програма без воена компонента. Според него, на Иран му биле понудени можности да има „нуклеарна програма за енергија, а не за оружје“, но тие предлози, како што вели, биле одбивани.Клучниот аргумент за тајмингот на нападот, според Рубио, е проценката дека Иран се обидувал да изгради „конвенционален штит“ – масовен арсенал од проектили и беспилотни летала – со кој би станал практично недопирлив за надворешен воен притисок. Тој тврди дека Иран бил „на праг“ да создаде толку силна одбрана што секоја идна акција против неговата нуклеарна програма би станала невозможна, што, според него, било „неприфатлив ризик“.Рубио дополнително нагласува дека држава „управувана од радикални шиитски клирици со апокалиптична визија за иднината“ не смее да поседува нуклеарно оружје. Оттука, тој ја оценува американската операција како „последна најдобра шанса“ да се уништи одбранбениот капацитет што, според Вашингтон, му овозможувал на Иран да се заштити додека напредува со чувствителните делови од програмата.На крајот, Рубио наведува дека целта на операцијата е да се уништат иранските проектили и програмата за дронови, за Техеран повеќе да не може да се „крие“ зад тој воен штит и да биде принуден на сериозни преговори, со крајна цел – Иран никогаш да не дојде до нуклеарно оружје.

Свет | пред 3 седмици

Трамп ја стега Европа меѓу Иран и Украина: закана со прекин на оружјето ако НАТО не помогне во Ормускиот теснец

Американскиот претседател Доналд Трамп им поставил на европските сојузници остар услов поврзан со Украина и со безбедноста на Блискиот Исток: доколку европските држави не се приклучат на напорите за обезбедување пловност низ Ормускиот теснец, Вашингтон ќе разгледа запирање на испораките на оружје за Украина, тврдат извори запознаени со разговорите.Според истите наводи, Иран практично го затворил теснецот откако САД и Израел кон крајот на февруари ја нападнале земјата, со што била нарушена една од најважните светски енергетски рути низ која поминува околу една петтина од глобалната нафта. Токму затоа, Трамп од европските сојузници побарал поморска поддршка за „деблокирање“ на теснецот и создавање поширока „коалиција на подготвените“.Европските лидери, според наводите, го одбиле барањето, оценувајќи дека е тешко изводливо додека трае конфликтот и дека станува збор за војна која не ја сметаат за своја. Реакцијата од Вашингтон била остар притисок: закана дека САД ќе ја повлечат или ограничат поддршката преку иницијативата на НАТО за набавка на оружје за Украина која ја финансираат европските земји.По ваквиот притисок, на 19 март група држави меѓу кои Франција, Германија и Обединетото Кралство усогласиле итна заедничка изјава со која изразиле подготвеност да придонесат во „соодветни напори“ за обезбедување безбеден премин низ Ормускиот теснец. Иницијативата, според изворите, била поттикната од генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, кој инсистирал на брза формулација за да се избегне дополнително заострување со Вашингтон.Во наредните денови следела интензивна дипломатска активност, при што, според наводите, Руте повеќепати разговарал со Трамп и со американскиот државен секретар Марко Рубио. Од британска страна било посочено дека воените разговори со САД за опциите околу теснецот се воделе и пред 19 март, но без јасно да се оспори впечатокот дека поддршката за Украина станала дел од поширока политичка размена.Од Белата куќа, заменик-портпаролката Ана Кели порачала дека Трамп јасно го изразил своето разочарување од НАТО и од дел од сојузниците и дека „САД ќе паметат“. Трамп, пак, јавно повторувал дека европските сојузници не прават доволно за да помогнат во судирот со Иран, додека војната во Украина ја претставувал како претежно европски проблем.Во поширокиот контекст, кризата околу Иран ја зголемила побарувачката за пресретнувачки ракети PAC-3 што се користат во системите „Патриот“ – муниција што е клучна и за противвоздушната одбрана на Украина, но и за одбранбените капацитети на државите во Заливот. Рубио изјавил дека испораките кон Украина преку споменатиот механизам засега не се погодени и дека „ништо не е пренасочено“, но истовремено оставил отворена можност во иднина приоритет да добијат американските потреби доколку се јави недостиг.

Свет | пред 3 седмици

Иран ја предупреди Бугарија: Не дозволувајте САД да ги користат аеродромите

Министерството за надворешни работи на Бугарија потврди дека минатиот месец Иран ја предупредил земјата да не дозволува на САД да ги користат нејзините аеродроми за авиони кои учествуваат во воени операции во Иран.Информацијата стана јавна откако пратеникот Станислав Балабанов од партијата „Постои таков народ“ објави нота од 18 март, во која иранската влада протестира против присуството на американски воени танкери стационирани на аеродромот „Васил Левски“. Во нотата се наведува дека Иран „го задржува правото да преземе сите потребни мерки за заштита на својот суверенитет, безбедност и национални интереси во согласност со меѓународното право“.Автентичноста на нотата ја потврди заменик-министерот за надворешни работи, Марин Рајков. Тој истакна дека „Бугарија не е во војна“ и дека „ниту еден борбен авион не ја користи Бугарија за учество во воени операции“. Рајков додаде дека земјата продолжува да одржува нормални дипломатски односи со Иран.

Свет | пред 3 седмици

(Видео) Иран лансираше балистички проектили кон Израел

Иран денеска попладне испука околу десетина балистички проектили кон Израел, што претставува еден од најжестоките напади во последните недели и се случи непосредно пред еврејскиот празник Пасха. Израелските одбранбени сили (IDF) го потврдија лансирањето и активираа системи за противвоздушна одбрана за пресретнување на проектилите, јавува „The Jerusalem Post“.Војската апелираше до јавноста за одговорно однесување и почитување на безбедносните инструкции, нагласувајќи дека со тоа се спасуваат животи. Според првичните информации од итната служба Мagen David Adom (MDA), во нападот нема физички повредени, но неколку лица добиле помош поради анксиозност. Снимки објавени од МDA покажуваат значителна материјална штета на погодените објекти во централниот дел на Израел.Во одвоен инцидент, спасувачката организација ZAKA соопшти дека 25-годишен маж починал откако изгубил свест додека се огласувале сирените во Рамат Ган. Сè уште не е познато дали неговата смрт е директно поврзана со ракетните предупредувања.Гласноговорникот на IDF, бригаден генерал Ефи Дефрин, претходно денес предупреди на можност за координиран напад кон Израел за време на празникот Пасха. Израелските власти проценуваат дека ваквите напади често се темпирани ноќе или за време на викендите, со цел психолошки притисок, нарушување на секојдневието и создавање страв меѓу цивилното население.Пред овој напад, 16 лица, вклучително и повеќе деца, биле повредени од делови на проектили што паднале во централниот дел на Израел. Според МDA, во последните 24 часа нивните тимови згрижиле 72 лица – 50 со физички повреди и 22 поради анксиозност.

Свет | пред 3 седмици

Иран ги демантира тврдењата на Трамп за барање примирје

Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, ги отфрли тврдењата на Доналд Трамп дека Техеран побарал примирје, истакнувајќи дека Иран не поднел таков предлог. Иранската државна агенција ИРИБ пренесува дека Арагчи наводниот ирански план од пет точки го опишал како медиумски „спекулации“.Министерот повтори дека Иран не бара примирје, туку целосно решение на конфликтот под сопствени услови. Според неговите изјави, војната ќе продолжи „додека агресорот не биде казнет и додека Иран не ја добие целосната отштета“. Иран веќе порано соопшти дека евентуален договор може да се постигне само по прекин на нападите, со гаранции тие да не се повторуваат и со исплата на воена отштета.Во меѓувреме, Трамп на социјалните мрежи објави дека „претседателот на новиот ирански режим“ побарал примирје и дека САД тоа ќе го разгледаат само кога Хормушкиот теснец ќе биде „отворен, слободен и чист“. Во објавата, тој рече: „Претседателот на новиот ирански режим, кој е многу помалку радикален и значително попаметен од своите претходници, токму од САД побара ПРИМИРЈЕ! Ќе го разгледаме тоа кога Хормушкиот теснец ќе биде отворен, слободен и чист. До тогаш, Иран го враќаме во камено доба!“Сè уште не е јасно на кој ирански лидер се однесуваат изјавите на Трамп – дали на иранскиот претседател Масуд Пезешкиан, кој е на функција од јули 2024 година, или на врховниот лидер Мојтабах Хамнеи, кој минатиот месец го наследи својот татко.Овие изјави се појавуваат во време кога Трамп во последните денови повторно тврди дека САД и Иран водат преговори за завршување на војната, но истовремено се заканува со ескалација на американските воени операции. Минатата вечер, новинарите во Белата куќа беа информирани дека американските цели во Иран ќе бидат остварени за „два или три недели“.

Свет | пред 3 седмици

Иран: Тврдењето за примирје е лажно

Министерството за надворешни работи на Иран го оцени како „лажно и неосновано“ тврдењето на претседателот на САД, Доналд Трамп, дека Техеран побарал примирје.Од Министерството истакнаа дека ваквите изјави се неточни и немаат основа во реалните дипломатски контакти.

Свет | пред 3 седмици

(Видео) Тензии меѓу Израел и Иран: Техеран и Тел Авив погодени во напади

Израел и Иран продолжија со размената на оган, и покрај тврдењата на Доналд Трамп дека Техеран побарал прекин на огнот. На социјалните мрежи се објавени снимки од двата града, чија автентичност ја потврди Скај Њуз. Видеозаписите споделени на социјалните мрежи прикажуваат густи облаци од чад како се издигнуваат над иранскиот главен град. Истовремено, неколку проверени снимки од Тел Авив прикажуваат тешко оштетена зграда на која ѝ се заканува уривање.

Свет | пред 3 седмици

Трамп: САД планираат наскоро да се повлечат од Иран

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека САД „прилично брзо“ ќе се повлечат од Иран, но предупреди дека остануваат подготвени да се вратат со „прецизни удари“ доколку тоа биде неопходно, јавува Ројтерс.Изјавата доаѓа само неколку часа пред најавеното обраќање на Трамп до нацијата. На прашањето кога ќе се смета дека војната во Иран е завршена, тој одговори дека не може точно да прецизира, но нагласи дека повлекувањето ќе следи наскоро.Трамп тврди дека американската воена акција обезбедила Иран да не може да развие нуклеарно оружје.„Нема да имаат нуклеарно оружје, бидејќи сега се неспособни за тоа. Потоа ќе се повлечам и ќе ги повлечам сите сили. Ако биде потребно, ќе се вратиме за да извршиме прецизни удари“, изјави американскиот претседател.Воедно, тој упати остри критики кон НАТО, изразувајќи незадоволство од, како што оцени, недоволната поддршка на Алијансата за американските цели во Иран. Трамп потврди дека „апсолутно“ ја разгледува можноста за повлекување на САД од НАТО.

Свет | пред 3 седмици