ЗДРАВЈЕ

Сакате да стареете побавно? Научниците открија колку часа сон ви се потребни

Ако сакате да стареете поздраво, можеби е време да обрнете повеќе внимание на тоа колку спиете. Ново истражување објавено во научното списание „Nature“ покажува дека постои „златна средина“ кога станува збор за сонот, а оптималното времетраење за минимално биолошко стареење изнесува меѓу 6,4 и 7,8 часа дневно.Истражувачите утврдиле дека и премалку и премногу сон можат да бидат поврзани со забрзано стареење на организмот. Спиењето помалку од шест часа дневно се поврзува со побрзо стареење на мозокот, белите дробови, срцето и имунолошкиот систем. Од друга страна, повеќе од осум часа сон било поврзано со забрзано стареење на речиси сите органи.Тимот научници, предводен од Џунхао Вен од Универзитетот Колумбија, користел напредни статистички модели познати како „часовници на стареење“, со чија помош го проценувале биолошкото стареење на поединечни органи. Резултатите покажале дека различни органи можат да стареат со различно темпо, дури и кај иста личност.Сепак, авторите предупредуваат дека овие наоди не значат дека времетраењето на сонот директно го забрзува или забавува стареењето. Премалку или премногу сон може да биде и показател за постоење други здравствени проблеми.Долгиот сон, според експертите, понекогаш може да биде поврзан со состојби како апнеја при спиење, воспалителни заболувања, невродегенеративни нарушувања или проблеми со менталното здравје. Истовремено, хроничниот недостиг на сон одамна се поврзува со зголемен ризик од дебелина, дијабетес тип 2, висок крвен притисок, срцеви заболувања, депресија и анксиозност.Истражувањето покажало и дека на жените можеби им се потребни 10 до 20 минути повеќе сон во однос на мажите, што научниците го поврзуваат со хормоналните промени, менструалниот циклус, бременоста и менопаузата.Според неврологот Крис Винтер, најважниот заклучок е дека просекот од околу седум часа сон може да биде пореална и поздрава цел отколку долго прифатената препорака за задолжителни осум часа. Тој нагласува дека потребата за сон е индивидуална и зависи од возраста, генетиката и начинот на живот.

Магазин | пред 17 часа

Заморот не е секогаш од стрес: Доктор предупредува на скриени здравствени проблеми

Постојаното чувство на замор е една од најчестите причини поради кои луѓето бараат лекарска помош. Иако многумина исцрпеноста ја поврзуваат со брзиот начин на живот, причините можат да бидат многу пошироки – од лош сон и стрес до сериозни здравствени состојби и недостаток на важни хранливи материи.Британскиот лекар Амир Кан објасни дека секојдневните навики имаат големо влијание врз нивото на енергија.„Лошата исхрана, прекумерното консумирање алкохол, стресот и прегорувањето на работа можат да предизвикаат замор“, вели докторот.Тој додава дека исцрпеноста често е присутна и кај родителите и кај лицата кои се грижат за други членови на семејството, особено кога обврските и притисокот траат подолг период.Една од најчестите причини за постојан замор е и лошиот квалитет на сонот.„Сè што го нарушува квалитетниот сон, вклучувајќи ги работниот ритам и стресот на работното место, може да придонесе за чувство на исцрпеност“, објаснува Кан.Според него, одредени лекови исто така можат да предизвикаат замор. Меѓу нив се седативи, антипсихотици, опиоиди, некои лекови против епилепсија, антихистаминици и бета-блокатори.Лекарот предупредува дека терапијата никогаш не треба да се менува без консултација со стручно лице.Заморот може да биде и симптом на бројни заболувања, меѓу кои инфекции, срцеви заболувања, хронични белодробни болести, дијабетес, проблеми со тироидната жлезда, мултипле склероза, ревматоиден артритис, синдром на хроничен замор, фибромијалгија и малигни заболувања.Дополнително, недостатокот на железо, анемијата, ниските нивоа на витамин Д и витамин Б12, како и недостигот на фолна киселина, се меѓу најчестите нутритивни причини за исцрпеност.Кан нагласува дека секој необјаснив замор, особено ако е проследен со симптоми како ненамерно губење на телесната тежина, треба да биде причина за лекарски преглед.За подобрување на енергијата, тој препорачува седум до осум часа квалитетен сон, балансирана исхрана, намалување на алкохолот, редовна физичка активност, контрола на стресот и одржување на здрава телесна тежина.

Магазин | пред 2 дена

Чаша вода наутро може да направи голема разлика за вашето здравје

Започнувањето на денот со чаша вода може позитивно да влијае врз хидратацијата, нивото на енергија и функционирањето на дигестивниот систем, покажуваат здравствените препораки.По неколкучасовен сон, организмот често е благо дехидриран, а токму водата наутро може да помогне во надоместувањето на изгубените течности. Експертите посочуваат дека дури и лесната дехидрација може да предизвика замор, намалена концентрација и чувство на исцрпеност.Покрај тоа, водата игра важна улога во варењето. Таа помага храната и отпадните материи полесно да се движат низ дигестивниот систем, а со тоа го намалува ризикот од запек. Доволниот внес на течности придонесува и за полесно празнење на цревата.Најголема корист од оваа навика можат да имаат лицата кои не внесуваат доволно течности, луѓето склони кон запек, оние кои се будат уморни, како и постарите лица кај кои чувството за жед е намалено.Од друга страна, кај лицата кои веќе се добро хидрирани во текот на денот, ефектите можеби нема да бидат толку забележливи.Според експертите, едноставни навики, како пиење чаша вода веднаш по будењето, можат да помогнат во одржувањето на оптимална хидратација и подобро функционирање на организмот во текот на денот.

Магазин | пред 4 дена

Едноставна утринска навика што го стабилизира нивото на шеќер во крвта

Само десетминутна прошетка по појадокот може значително да помогне во регулирањето на нивото на шеќер во крвта кај лицата со дијабетес, покажуваат најновите препораки на здравствените експерти.Според стручњаците, физичката активност веднаш по оброкот е особено ефикасна бидејќи му помага на организмот побрзо да ја искористи гликозата како извор на енергија, наместо таа да остане во крвотокот и да предизвика нагло зголемување на шеќерот.„Кратката прошетка по појадокот помага да се ублажат скоковите на шеќерот во крвта, бидејќи активните мускули веднаш ја користат гликозата“, објаснуваат нутриционистите и едукаторите за дијабетес.Истражувањата покажуваат дека десетминутно пешачење веднаш по внесувањето на јаглехидрати има подобар ефект врз контролата на гликозата отколку подолга прошетка која започнува половина час подоцна.Дополнително, редовната физичка активност ја подобрува чувствителноста на клетките на инсулин, што е особено важно за лицата со дијабетес тип 2. Експертите нагласуваат дека за да се постигнат долгорочни резултати, прошетката треба да стане секојдневна навика.Покрај влијанието врз шеќерот во крвта, пешачењето придонесува и за подобро функционирање на цревната микрофлора, која има важна улога во метаболизмот и искористувањето на гликозата.Стручњаците посочуваат дека умереното пешачење исто така го намалува нивото на стрес и на хормоните како кортизол и адреналин, кои можат дополнително да предизвикаат покачување на шеќерот во крвта.Поради тоа, десетминутната утринска прошетка по појадокот се смета за едноставен, но ефикасен начин за подобра контрола на дијабетесот и за поздрав почеток на денот.

Магазин | пред 1 седмица

Научниците открија кој напиток помага за посилни коски

Научници десет години следеле речиси 10.000 постари жени за да го испитаат влијанието на чајот и кафето врз здравјето на коските, а резултатите покажале дека чајот има поповолно влијание.Истражувањето на Универзитетот „Флиндерс“, објавено во списанието „Nutrients“, покажало дека жените кои редовно пијат чај имале поголема минерална густина на коските на колкот во споредба со оние што не пијат чај. Според научниците, ова укажува дека чајот може да има заштитен ефект против остеопороза.Експертите посочуваат дека една од три жени постари од 50 години во текот на животот се соочува со остеопороза, состојба што може да доведе до сериозни скршеници, особено на колкот.Во анализата биле споредувани жени кои пијат чај и кафе со оние што не ги консумираат овие напитоци. Резултатите покажале дека љубителките на чај имале нешто подобра густина на коските, а научниците велат дека и мали подобрувања можат да значат помал ризик од скршеници кај големи групи луѓе.Како можен фактор за позитивниот ефект на чајот се наведуваат катехините – растителни соединенија што можат да го поттикнат создавањето и да го забават разградувањето на коските.Кај кафето, резултатите биле посложени. Умереното консумирање од две до три шолји дневно не покажало значително негативно влијание, но кај луѓето што пиеле пет или повеќе шолји дневно била забележана поврзаност со помала густина на коските.Истражувачите сметаат дека причината најверојатно е кофеинот, кој може делумно да ја намали апсорпцијата на калциум. Сепак, тие нагласуваат дека овие ефекти се мали и можат да се ублажат со додавање млеко.Научниците предупредуваат дека резултатите треба дополнително да се потврдат и кај други групи луѓе, но оценуваат дека умереното пиење чај може да биде едноставен начин за поддршка на здравјето на коските, особено кај постарите жени.

Магазин | пред 1 седмица

Најдобар редослед на јадење храна за здравјето на цревата, според гастроентеролозите

Здравјето на цревата има големо влијание врз целокупниот организам – од варењето и имунитетот, па сè до расположението и ризикот од хронични болести. Освен што е важно што јадеме, гастроентеролозите велат дека значење има и редоследот по кој ја внесуваме храната.Според експертите за дигестивно здравје, оброкот најдобро е да започне со намирници богати со влакна. Во оваа група спаѓаат овошје, зеленчук, интегрални житарки, мешунки, јаткасти плодови и семки.Лекарите објаснуваат дека влакната се клучни за добрите бактерии во цревата, бидејќи помагаат во создавање корисни масни киселини кои ја зајакнуваат цревната бариера и го намалуваат воспалението. Дополнително, храната богата со влакна помага во стабилизирање на шеќерот во крвта и создава подолго чувство на ситост.По влакната, се препорачува внесување протеини и здрави масти, како риба, јајца, млечни производи, маслиново масло, јаткасти плодови и семки. Овие намирници ја поддржуваат цревната слузница и помагаат во одржување на балансот на добрите бактерии.Едноставните јаглехидрати, како бел леб, тестенини и печива, според гастроентеролозите треба да се јадат дури потоа, бидејќи можат нагло да го покачат шеќерот во крвта ако се консумираат на почетокот од оброкот.На крај, експертите советуваат пржената и ултрапреработена храна, како и слатките, да се оставаат за последно, бидејќи најмалку придонесуваат за здравјето на цревата и можат негативно да влијаат на добрите бактерии во организмот.

Магазин | пред 2 седмици

Само 30 минути интензивно вежбање неделно може да го подобрат здравјето на срцето

Само 30 минути интензивна физичка активност неделно може да бидат доволни за подобрување на здравјето на срцето, покажува ново истражување на Норвешкиот универзитет за наука и технологија.Според научниците, најдобар ефект се постигнува ако активноста се распореди во текот на неделата, на пример четири пати по околу седум и пол минути.Истражувањето покажало дека ваквото вежбање може да помогне во контрола на крвниот притисок и нивото на шеќер во крвта.За активноста да се смета за висок интензитет, пулсот треба значително да се забрза, а лицето да остане без здив и да не може нормално да разговара. Во оваа категорија спаѓаат активности како трчање, спининг или тенис.Кардиологот Џејсон Цо од Универзитетот Стенфорд истакнува дека и кратките, но интензивни тренинзи можат да донесат значајни придобивки за срцето и крвните садови.Сепак, експертите предупредуваат дека лицата со висок крвен притисок, дијабетес, висок холестерол или срцеви заболувања треба претходно да се консултираат со лекар пред да започнат со интензивно вежбање.Лекарите нагласуваат дека и малку физичка активност е подобра од никаква, а редовното вежбање помага не само за срцето, туку и за подобро расположение, поквалитетен сон и намален ризик од повеќе болести.

Магазин | пред 2 седмици

Нова студија: Прекумерниот шеќер може трајно да го оштети помнењето

Исхраната богата со шеќер може сериозно да му наштети на помнењето, а нова обемна анализа на истражувања спроведени врз глодари покажува дека таа штета можеби не може целосно да се поправи, дури ни по преминување на поздрави навики во исхраната.Студијата, објавена во списанието „Nutritional Neuroscience“, покажува дека намалувањето на внесот на шеќер може да доведе до подобрување на помнењето, но не и до целосно враќање на когнитивните способности на нивото на оние што отсекогаш се хранеле здраво.Научниците анализирале 27 претклинички студии на стаорци и глувци за да утврдат колку се трајни последиците врз мозокот, однесувањето и меморијата. Фокусот бил ставен на влијанието од преминувањето од исхрана богата со масти и шеќер кон поздрава храна.„Нашите резултати покажуваат дека подобрувањето на квалитетот на исхраната навистина му помага на помнењето, но тие подобрувања не се целосни“, изјави главната авторка на студијата, биопсихологот Симон Рен од Технолошкиот универзитет во Сиднеј.Истражувањето покажало дека најголем проблем претставува токму додадениот шеќер.„Исхраната со висок удел на додаден шеќер покажа многу малку знаци на опоравување. Тоа укажува дека шеќерот би можел да биде клучниот фактор што го ограничува закрепнувањето на помнењето“, наведува Рен.Научниците посочуваат дека особено е погоден хипокампусот – делот од мозокот одговорен за учење, помнење и регулирање на апетитот.Според авторите, пораката од студијата не е дека луѓето треба да очајуваат поради претходната исхрана, туку дека е важно што порано да се намали внесот на шеќер за да се заштити здравјето на мозокот.„Постои широко распространето верување дека последиците од нездравата исхрана лесно можат да се поништат. Овие резултати сугерираат дека, барем кога станува збор за помнењето, ситуацијата е многу посложена“, заклучуваат истражувачите.

Магазин | пред 2 седмици

Научниците открија: Ракописот може да биде ран знак за когнитивно опаѓање

Ново истражување покажува дека едноставни вежби со пишување ракопис би можеле да помогнат во раното откривање на когнитивно опаѓање и болести како Алцхајмеровата болест.Истражувањето е спроведено од научници од Универзитетот во Евора во Португалија, а во него учествувале 58 лица на возраст од 62 до 99 години.Научниците користеле дигитално пенкало и таблет, а учесниците имале задачи како цртање линии, препишување реченици и пишување по диктат.Најголеми разлики биле забележани кај задачата со диктат, каде што лицата со когнитивни оштетувања пишувале побавно и со поинаква организација на движењата.„Пишувањето не е само моторна активност, туку прозорец кон мозокот“, изјавила истражувачката Ана Рита Матијаш.Според научниците, когнитивното опаѓање влијае врз способноста на мозокот да ги организира и координира движењата при сложени задачи.Иако резултатите се охрабрувачки, истражувачите посочуваат дека се потребни поголеми студии за методот да може да се користи како достапна и брза алатка за рана дијагностика.

Магазин | пред 2 седмици

Мислите дека кујната ви е чиста? Оваа навика шири најмногу бактерии

Иако многумина мислат дека најмногу бактерии во кујната се кријат во влажните сунѓери или кантите за отпадоци, ново истражување покажува дека главниот преносител на микроби е – човекот.Според експертите, луѓето несвесно ги шират бактериите преку секојдневни навики, допирајќи различни површини додека готват.На пример, ако некој допре пакување сурово месо, а потоа ја отвори вратата од фрижидерот или земе чиста чинија, бактериите лесно се пренесуваат на повеќе места во кујната.Истражувачите предупредуваат дека токму рачките од шкафовите, фрижидерот, славините и прекинувачите се меѓу најконтаминираните површини, бидејќи постојано се допираат, а ретко се чистат.За да се намали ризикот од ширење бактерии, експертите советуваат почесто миење раце, редовно чистење на површините што често се допираат и строго одвојување на суровата и готовата храна.Посебно се препорачува даските, ножевите и кујнските крпи што биле во контакт со сурово месо веднаш да се измијат или заменат.

Магазин | пред 2 седмици

Експертите предупредуваат на сè почест проблем предизвикан од долгото седење

Долготрајното седење не предизвикува само болки во грбот и вратот, туку може да доведе и до состојба позната како „синдром на мртов задник“, предупредуваат експертите, пренесува „Хафпост“.Станува збор за состојба наречена глутеална амнезија, при која мускулите на задникот ослабуваат и престануваат правилно да се активираат.Физиотерапевтката Арлен Реј објаснува дека проблемот најчесто се јавува кај луѓе кои поминуваат многу време седејќи.„Мускулите на задникот не се активираат, додека мускулите на колковите и задната ложа стануваат затегнати“, вели таа.Според докторката Џенифер О’Конел, долгото седење со текот на времето може да доведе и до оштетување на тетивите.Најчести симптоми се болка, вкочанетост и чувство на трнење во пределот на задникот, а болката може да се прошири и кон нозете.Експертите предупредуваат дека состојбата може да предизвика и болки во грбот, колковите, колената и зглобовите, бидејќи мускулите на задникот имаат важна улога во стабилноста и држењето на телото.Како превенција се препорачува редовно движење, станување на секои 30 минути и вежби за зајакнување на мускулите на задникот, како што се чучњеви, исчекори и истегнувања.Стручњаците советуваат лекарска помош доколку болката трае подолго или значително го нарушува секојдневното функционирање.

Магазин | пред 3 седмици

Кога најбрзо старееме? Научниците посочија две клучни животни фази

Ново научно истражување покажало дека стареењето кај луѓето не се случува постепено, туку има два периоди кога телото нагло старее – околу 44-тата и 60-тата година од животот, пренесува „Сајенс алерт“.Студијата, објавена во списанието „Nature Aging“, анализирала молекуларни промени поврзани со стареењето кај 108 возрасни лица кои во текот на неколку години редовно давале биолошки примероци.Истражувачите следеле повеќе од 135.000 биолошки карактеристики, вклучувајќи РНК, протеини, липиди и микробиом од различни делови на телото.Според генетичарот Мајкл Снајдер од Универзитетот Стенфорд, во телото се случуваат драматични промени во средните 40-ти и раните 60-ти години.„Не старееме само постепено со текот на времето. Постојат периоди на навистина драматични промени“, изјавил Снајдер.Научниците забележале дека околу 81 процент од анализираните молекули покажуваат значителни промени токму во тие две животни фази.Промените во 40-тите години биле поврзани со метаболизмот на липиди, алкохол и кофеин, како и со кардиоваскуларни заболувања и проблеми со кожата и мускулите.Во 60-тите години, пак, биле забележани промени поврзани со метаболизмот на јаглехидрати, имунолошкиот систем и функцијата на бубрезите.Истражувачите нагласуваат дека менопаузата не е единственото објаснување за првиот „бран“ на стареење, бидејќи слични промени биле забележани и кај мажите.Тие додаваат дека се потребни дополнителни истражувања за подобро да се разбере процесот на стареење кај луѓето.

Магазин | пред 3 седмици

Еве како секојдневното пиење кафе влијае на црниот дроб

Утринската шолја кафе би можела да има повеќе придобивки од само будење. Истражувањата покажуваат дека пиењето две до три шолји црно кафе дневно може да го намали ризикот од фиброза и цироза на црниот дроб за 25 до 40 проценти.Истражувачите и лекарите објаснуваат дека заштитниот ефект е поврзан со антиоксидансите и соединенијата што помагаат во намалување на воспалението и заштита на клетките на црниот дроб, пишува EatingWell.„Поврзаноста меѓу кафето и здравјето на црниот дроб е едно од најконзистентно потврдените откритија во научната литература“, вели диететичарката Јохана Кац за Parade.Таа објаснува дека редовното консумирање кафе може да го намали ризикот од фиброза и цироза на црниот дроб, а најсилни ефекти се забележани кај луѓето што пијат две до три шолји дневно.Диететичарката Витни Стјуарт додава дека кафето содржи полифеноли и дитерпени што помагаат во намалување на воспалението и ги поддржуваат природните процеси на детоксикација во црниот дроб.Според неа, кафето може да помогне и во намалување на ензимите ALT и AST, чие ниво се зголемува кога црниот дроб е под стрес или оштетен.Истражувачите наведуваат и дека редовното пиење кафе е поврзано со помал ризик од безалкохолна масна болест на црниот дроб, фиброза и рак на црниот дроб.Сепак, експертите предупредуваат дека е важно и како се пие кафето.„Овие придобивки се однесуваат на црно или благо засладено кафе, а не на слатки напитоци со многу сирупи и шеќер, кои можат да придонесат за развој на масен црн дроб“, вели Стјуарт.Покрај умереното консумирање кафе, стручњаците препорачуваат балансирана исхрана, редовна физичка активност и ограничување на алкохолот за зачувување на здравјето на црниот дроб.

Магазин | пред 3 седмици

Доктор откри кој дел од телото покажува дека стареете здраво

Силата во нозете е еден од најважните показатели за тоа дали човек ќе старее здраво, а може да открие и колку телото ќе остане отпорно во подоцнежните години, предупредува докторот и телевизиска личност Амир Кан. Иако многумина посакуваат долг живот, тој нагласува дека подеднакво важно е тој живот да биде и квалитетен, односно да се зачува физичката подготвеност и независноста.Во видео објавено на својот Инстаграм-профил, Кан им се обратил на своите следбеници со прашањето: „Може ли да ви откријам еден од најголемите показатели за здраво стареење за кој речиси воопшто не се зборува?“ Потоа објаснил дека станува збор за силата на нозете.„Искрено, како доктор, кога размислувам за стареењето, не мислам на стомачни мускули или на затегнат изглед. Се прашувам дали можете лесно да станете од столче? Дали можете да се качите по скали? Дали можете да спречите пад? Дали можете да носите кеси од продавница? Дали можете да останете независни?“, објасни Кан.Тој додава дека нозете се темелот на телото во процесот на стареење и дека од медицинска гледна точка нивната сила е исклучително важна.Една од главните причини е природното губење на мускулната маса со текот на годините. Оваа состојба е позната како саркопенија.„Уште од триесеттите години постепено губиме мускулна маса, освен ако активно не работиме на нејзино одржување. Кога мускулите ослабуваат, се нарушува рамнотежата, се зголемува ризикот од падови, се намалува подвижноста и се појавува општа слабост. А падовите во подоцнежните години навистина можат целосно да го променат животот“, предупредува Кан.Но, важноста на силните нозе не завршува само со подвижноста. Според него, мускулите на нозете имаат и клучна метаболичка улога.„Мускулите на нозете помагаат во регулирањето на шеќерот во крвта, инсулинот и воспалителните процеси. Затоа посилните мускули се поврзани со помал ризик од дијабетес тип 2, кардиоваскуларни болести, изнемоштеност и губење независност во староста“, истакна тој.Кан додава дека едноставни тестови можат да откријат многу за општата здравствена состојба. Брзината на одење и способноста човек да стане од стол без помош на рацете, според него, се директно поврзани со долговечноста и здравствените исходи.„Телото на тој начин ни покажува колку е отпорно. А добрата вест е дека никогаш не е доцна да се зајакне мускулната сила“, вели Кан.За зачувување на силата во нозете не се потребни екстремни тренинзи или бодибилдинг. Тој препорачува повеќе пешачење, качување по скали, вежби со еластични ленти, чучњеви, тренинг со тежина, како и редовно станување и седнување на под.„Една од најважните цели на стареењето не треба да биде само подолг живот, туку и зачувување на силата потребна за живот. Силните нозе не се само прашање на физичка форма, туку прашање на слобода во староста“, порача Кан.

Магазин | пред 4 седмици

Овие популарни намирници можат да го нарушат здравјето на мозокот

Кога станува збор за здравјето на мозокот, многумина прво помислуваат на крстозбори, судоку или други вежби за умот. Но, експертите предупредуваат дека секојдневните навики, особено исхраната, играат многу поголема улога отколку што мислиме.Невролози и невронаучници откриваат дека некои многу популарни намирници и пијалаци можат негативно да влијаат врз мозокот, меморијата и когнитивните функции.Меѓу нив е протеинскиот прав, кој често содржи вештачки засладувачи што можат да го нарушат цревниот микробиом. Невронаучничката Фридерике Фабрициус објаснува дека здравиот микробиом е важен бидејќи голем дел од невротрансмитерите се создаваат токму во цревата.Газираните пијалаци исто така се на листата на најштетни производи за мозокот. Според неврологот Шахин Лахкан, високото количество шеќер ги оштетува крвните садови што го снабдуваат мозокот, што може да доведе до воспаленија, проблеми со спиењето, когнитивни нарушувања, па дури и деменција.Невролозите предупредуваат и на маргаринот, особено поради транс-мастите. Според докторката Шеј Дата, тие негативно влијаат врз крвните садови во мозокот и се поврзуваат со поголем ризик од деменција.На листата се најде и пивото. Неврологот Брајан Хо вели дека алкохолот е невротоксин што може да го оштети централниот и периферниот нервен систем, дури и кога се консумира умерено.Експертите советуваат внимателност и со кафето без кофеин, бидејќи во процесот на декофеинизација често се користат хемикалии и растворувачи што можат да бидат штетни за организмот.Меѓу најлошите намирници за мозокот се и пржените компири. Според неврологот Педрам Наваб, масната храна може да ги оштети крвните садови во мозокот и да влијае врз деловите задолжени за учење и меморија.Иако експертите не велат дека овие намирници мора целосно да се исфрлат, тие советуваат да се консумираат умерено и, кога е можно, да се избираат поздрави алтернативи.

Магазин | пред 4 седмици

Се алармира за сериозен недостиг на антидијабетни лекови и помагала во Македонија

Претседателот на Асоцијацијата на дијабетичари, Димче Велев, алармира за сериозен и продолжен недостиг на антидијабетна терапија, ленти за мерење шеќер и сензори, што сериозно ја отежнува состојбата на пациентите со Тип 1 дијабетес.„Пациентите со Тип 1 веќе повеќе од еден месец немаат сензори, а во изминатите 11 месеци немавме помагала, додека 6,5 месеци бевме без антидијабетна и инсулинска терапија,“ изјави Велев.Тој ја посочува како причина неодговорното планирање и доцнењето со тендерите од страна на Министерството за здравство.Велев како решение за овие долгогодишни проблеми го истакна новиот модел на Фондот за здравствено осигурување, кој е најавен за 2027 година. Моделот предвидува воведување референтни цени во аптеките, што би овозможило на пациентите да ја подигнуваат терапијата и помагалата директно, без прекини, со цел да се избегнат политички влијанија и административни кочници од министерството.

Македонија | пред 2 месеци

Откриен нов генетски синдром што може да објасни илјадници случаи кај деца

Научници идентификуваа досега непознато невроразвоено пореметување од генетско потекло, што може да донесе дијагноза за илјадници деца и семејства ширум светот. Станува збор за синдром наречен ReNU2, поврзан со мутација во генот RNU2-2.Откритието е значајно бидејќи мутацијата е рецесивна, односно се активира само ако детето ја наследи од двајцата родители. Дополнително, генот е некодирачки, што значи дека не учествува директно во создавање протеини, туку има посуптилна улога во функционирањето на клетките. Токму овие карактеристики се причина зошто пореметувањето долго време останало неоткриено.Според истражувачите, синдромот настанува поради недостиг на молекулата U2-2 RNA. Родителите можат да бидат носители без симптоми, но кај детето се појавува состојбата ако се наследат двете изменети копии на генот.Симптомите варираат, но најчесто вклучуваат доцнење во развојот, ограничен говор, низок мускулен тонус и потешкотии во учењето. Кај дел од пациентите се јавуваат и карактеристики поврзани со аутизам, проблеми со движењето, епилепсија или тешкотии со дишење и хранење.Научниците проценуваат дека ReNU2 синдромот може да сочинува околу 10 проценти од рецесивните невроразвојни нарушувања со позната генетска причина, што значи дека потенцијално засега илјадници луѓе.Истражувањето било спроведено врз анализа на повеќе од 110.000 геноми, при што се споредувале податоци од лица со и без невроразвојни нарушувања. Резултатите дополнително биле потврдени со лабораториски тестови.Експертите го оценуваат ова откритие како пресвртница во генетиката, бидејќи покажува дека и некодирачките делови од ДНК можат да имаат клучна улога во развојот на болести.Иако засега нема специфична терапија, научниците сметаат дека откритието отвора пат за идни генски терапии и подобро разбирање на овие состојби, што е особено важно за семејствата кои со години бараат одговори за здравствената состојба на своите деца.

Магазин | пред 2 месеци

Седењето не е проблем – ако мозокот работи: Ново истражување со важна порака

Долготрајното седење не мора секогаш да биде штетно – клучно е како се користи тоа време, покажува ново истражување на Karolinska Institutet.Според студијата, активностите што го стимулираат мозокот – како решавање загатки, плетење или работа – можат да ги ублажат негативните ефекти од седентарниот начин на живот, за разлика од пасивното гледање телевизија или бесцелно користење дигитални уреди.Истражувањето опфатило 20.811 возрасни лица во Шведска, следени во период од речиси две децении, со цел да се процени ризикот од развој на деменција. Резултатите, објавени во American Journal of Preventive Medicine, покажуваат јасна разлика меѓу „ментално активно“ и „ментално пасивно“ седење.Учесниците кои повеќе време поминувале во пасивни активности имале значително поголем ризик од деменција. Наспроти тоа, секој дополнителен час ментално активна ангажираност го намалувал ризикот за околу 4 проценти. Ако пасивното време се замени со активно – ризикот се намалува за 7 проценти, а комбинацијата со физичка активност, како одење, носи намалување и до 11 проценти.Главниот истражувач Матс Халгрен нагласува дека седентарното однесување е поврзано со ризик-фактори како висок крвен притисок, срцеви заболувања, дијабетес и дебелина – состојби кои директно влијаат на здравјето на мозокот.Иако студијата има ограничувања – дел од податоците се базирани на самоизвестување, а истражувањето започнало пред ерата на паметни телефони – заклучокот останува јасен: начинот на кој го користиме времето додека седиме е клучен.„Мозокот функционира како мускул – ако не го користите, слабее“, посочува Халгрен.Пораката од научниците е едноставна: помалку пасивно седење, повеќе движење и што повеќе активности што го ангажираат умот.

Магазин | пред 2 месеци

Кај нас 35% од населението пати од дебелина, а таа е поврзана со над 200 заболувања

Прекумерната телесна тежина претставува сериозна хронична болест поврзана со повеќе од 200 заболувања, а во Македонија зафаќа дури 30 до 35 проценти од населението, предупреди министерот Азир Алиу.На стручниот симпозиум организиран од научното здружение за обезност ОБЕМ, Алиу истакна дека станува збор за растечки здравствен проблем кој особено ги погодува децата и адолесцентите.„Станува збор за сериозна хронична болест поврзана со над 200 коморбидитети, вклучително кардиоваскуларни заболувања, дијабетес тип 2 и други состојби и затоа е посебно значаен мултисекторскиот одговор и подигнување на јавната свест за овој глобален предизвик“, изјави Алиу.Тој посочи дека во земјава веќе функционираат центри за третман на дебелина на Клиниката за ендокринологија и во ГОБ „8 Септември“, а неделава е отворен и првиот центар за менаџирање на дебелина во југозападниот регион, во охридската болница.На симпозиумот била нагласена потребата од поголема јавна свест и превенција, како и од засилена соработка меѓу институциите и невладиниот сектор.Министерството, како што беше посочено, продолжува со мерки за поддршка, вклучително преку Програмата за обезбедување инсулин, глукагон, инсулински игли и ленти за мерење шеќер, со посебен акцент на едукацијата за третман и контрола на дијабетесот, имајќи предвид тесната поврзаност меѓу дебелината и дијабетес тип 2.

Македонија | пред 2 месеци

Сардинија под лупа: откриена генетска варијанта што ја кочи маларијата

Група истражувачи објавија дека кај дел од населението на Сардинија е пронајдена генетска варијанта што може да го спречи развојот на паразитот кој ја предизвикува маларијата, отворајќи нови насоки за идни терапии засновани на човечката генетика и еволуција.Според резултатите од студијата, работата е спроведена во соработка меѓу Институтот за генетика и биомедицински истражувања при Националниот истражувачки совет во Каљари и Универзитетот во Сасари. Анализирани биле примероци од ДНК на околу 7.000 волонтери, во рамки на голема популациска истражувачка програма.Научниците наведуваат дека откриената варијанта е поврзана со начинот на кој се развиваат црвените крвни зрнца – клетките во кои паразитот на маларијата го поминува клучниот дел од својот животен циклус. Истражувањето сугерира дека кај луѓето кои ја носат оваа варијанта се создава поголем број еритроцити со специфични карактеристики, што на паразитот му го отежнува размножувањето.Лабораториските тестирања, како што се наведува, покажале дека кога клетките од лица со оваа генетска варијанта биле инфицирани во контролирани услови, паразитот не успевал да се размножи и на крајот изумирал.Посебно значајно е и тврдењето дека оваа варијанта е релативно честа на Сардинија, а не е присутна во многу региони во светот каде маларијата сè уште е широко распространета. Истражувачите тоа го толкуваат како можен траг дека варијантата се развила по миграцијата на современиот човек од Африка – како еволутивен „штит“ во средини каде што болеста некогаш претставувала сериозна закана.Иако резултатите се охрабрувачки, научната заедница традиционално нагласува дека ваквите откритија најнапред треба да се потврдат со дополнителни анализи и независни студии, а потоа да се преведат во безбедни и ефикасни клинички пристапи. Сепак, наодите ја поттикнуваат идејата дека идните третмани против маларија би можеле да се потпрат не само на лекови насочени кон паразитот, туку и на механизмите што природно ги „вградува“ човечката биологија.

Свет | пред 2 месеци

Прво едукација, па казни за новиот закон за пушење

Министерот за здравство Азир Алиу изјави дека динамиката за почеток на казнувањето за прекршување на новиот закон за пушење сè уште не е прецизно дефинирана, нагласувајќи дека примарната цел на институциите е едукација, а не веднаш санкционирање.Одговарајќи на новинарско прашање од кога ќе започне казнувањето, Алиу посочи дека се создал амбиент во кој јавноста перципира дека државата сака веднаш да казнува, додека, според него, фокусот е на укажување и информирање за тоа што е незаконско и кои се последиците од непочитувањето на прописите.„Инсистирав да дадеме простор да укажеме кој работи незаконски и дека ќе се казнува. Мислам дека тоа е добра практика – државата да соработува со бизнис-заедницата“, изјави министерот.Тој додаде дека државата мора дополнително да се доекипира за целосна имплементација на законот. Според него, доколку веднаш се започне со масовни казни, може да се појави проблем со недоволен број инспектори и службени лица за спроведување контроли на терен.Како пример, Алиу посочи на претходни ситуации кога забраната за пушење формално важела во Скопје, но не била доследно спроведувана во другите средини. Според него, целта е законот да се применува еднакво на целата територија, со јасна стратегија и соодветни ресурси.

Македонија | пред 3 месеци

Уште една жртва на инфлуенца А во Инфективна, расте бројот на хоспитализирани

Пациент од внатрешноста на земјата, на возраст од 69 години, починал во раните утрински часови на одделението за интензивна нега на Клиниката за инфективни болести во Скопје, откако кај него лабораториски била потврдена инфлуенца А.Директорот на Клиниката, д-р Фадил Цана, информира дека пациентот бил донесен во исклучително тешка здравствена состојба, со веќе развиена масивна бронхопневмонија и акутен респираторен дистрес синдром. Симптомите, како што посочи, се развиле пет дена пред хоспитализацијата, а поради сериозноста на состојбата бил поставен на механичка вентилација.Пациентот имал повеќе коморбидитети и не бил вакциниран против сезонски грип, иако припаѓал на ризична група.Во моментов, на Клиниката за инфективни болести се хоспитализирани околу 30 пациенти заболени од грип, од кои еден се наоѓа во потешка клиничка состојба. Претходно, на истата клиника почина и 75-годишна жена кај која исто така била потврдена инфлуенца А. И таа имала повеќе хронични заболувања и не била вакцинирана.Од Клиниката информираат дека меѓу хоспитализираните доминираат повозрасни лица со компликации, најчесто со сериозно респираторно засегање. Во моментов таму се лекуваат околу 25 до 30 пациенти со потешка клиничка слика.Во меѓувреме, Институтот за јавно здравје регистрира нагорен тренд на заболени од грип и заболувања слични на грип. Во првата недела од 2026 година, во периодот од 29 декември 2025 до 4 јануари 2026, биле пријавени 1.725 случаи, што е за 2,2 пати повеќе во споредба со претходната недела. Највисока инциденца е забележана кај децата на возраст од 5 до 14 години.Здравствените власти апелираат граѓаните, особено лицата од ризичните групи, навреме да се јават кај матичен лекар при појава на симптоми, да избегнуваат близок контакт со заболени лица и да ја разгледаат вакцинацијата како ефикасна превентивна мерка, особено кај хронично болните и повозрасните лица.

Македонија | пред 4 месеци

Зошто алкохолот може да предизвика пролив по ноќ на пиење

Прекумерната консумација на алкохол, покрај главоболка и мачнина, често носи и непријатни дигестивни тегоби, меѓу кои и пролив. Оваа појава, која е релативно честа по ноќ исполнета со пиење, има јасно медицинско објаснување поврзано со начинот на кој алкохолот влијае врз дигестивниот систем.Американскиот гастроентеролог Ендру Блек за списанието Men’s Health објаснува дека алкохолот може да предизвика појава на ретка и воденаста столица затоа што ја надразнува слузницата на цревата. Како реакција на оваа иритација, цревата почнуваат да се движат побрзо и поинтензивно од вообичаено.Кога дигестивниот тракт се забрзува, содржината побрзо минува низ цревата, што значи дека телото има значително помалку време да апсорбира вода и хранливи материи од столицата. Дополнително, самата иритација го нарушува нормалниот механизам на впивање течности, што резултира со пролив. Колку е поголема количината на внесен алкохол, толку е поголема и веројатноста ваквите симптоми да се појават.Како што појаснува Блек, во такви ситуации истовремено се случуваат три процеси: во столицата останува премногу течност, апсорпцијата на вода е намалена, а цревата работат засилено со цел побрзо да ја исфрлат содржината од организмот.За да се намали ризикот од вакви дигестивни проблеми, лекарите советуваат умерено консумирање алкохол, побавно пиење и наизменично внесување алкохол и вода. Важно е и да не се претерува со количините, особено кај лица кои веќе имаат чувствителен дигестивен систем.Доколку ваквите тегоби се повторуваат или се појавуваат и без консумација на алкохол, лекарите препорачуваат консултација со стручно лице, со цел да се исклучат други здравствени причини.

Магазин | пред 4 месеци

Целта на Законот за пушење со забраните и казните е исправна, но пристапот е погрешен?

Влатко Васиљ, познат по своите јавни настапи и пораки на социјалните мрежи, јавно се вклучи во дебатата за новиот закон за заштита од пушење, изнесувајќи став кој комбинира поддршка за целта, но сериозна резерва кон начинот на нејзино спроведување.Васиљ, посочува дека пушењето не претставува граѓанско право, ниту уставно загарантирана слобода и дека не може да се говори за дискриминација кога државата го ограничува во јавен простор. Според него, станува збор за навика и зависност со сериозни здравствени последици, не само за пушачите, туку и за сите околу нив.Сепак, како што нагласува, поддршката за целта на законот не значи автоматска поддршка за начинот на негово спроведување. Тој предупредува дека законското решение оди премногу нагло и ригорозно, без соодветен транзициски период, што наместо постепена промена на навиките може да произведе отпор кај граѓаните и деловната заедница.Според Васиљ, директното воведување строги забрани, високи казни и можност за затворање објекти носи ризик законот да се доживее како репресивен, наместо како инструмент за подобрување на јавното здравје. Тој смета дека се неопходни јасно дефинирани и човечки решенија, со контролирани надворешни зони за пушење, фазна имплементација и вистинска поддршка за откажување од цигари.Во својот став, Васиљ истакнува дека законот треба да има воспитна и насочувачка улога, а не да се сведува исклучиво на казнување. Тој нагласува дека е за чисти и здрави јавни простори, за заштита на децата и непушачите и за системско намалување на пушењето како општествен проблем, но и за политики што признаваат дека навиките не се менуваат преку ноќ.Пред воведување строги забрани и санкции, според него, државата и Министерството за здравство треба да понудат реални и достапни програми, стручни советувалишта и системска поддршка за откажување од пушење, со цел граѓаните да имаат вистинска помош во преминот кон поздрав начин на живот.На крајот, со доза на иронија, Васиљ додава дека му причинува посебно задоволство помислата дека ќе исчезне сцената со пури на неформалните деловни забави, саркастично додавајќи дека би поддржал и идна „забрана“ за тесни фармерки, како симбол на претенциозна урбана поза.

Коментари | пред 4 месеци

Македонија подготвува најстрог закон за пушење досега: целосна забрана во јавни простори и високи казни

Министерството за здравство го објави новиот Предлог-закон за заштита од пушење, со кој се воведуваат најобемните рестрикции досега за употреба, продажба, рекламирање и промоција на тутун и никотински производи. Законот, кој треба да стапи во сила на 1 март 2026 година, има за цел да ја намали високата стапка на пушачи во земјава — која изнесува околу 45% од возрасната популација.Со новите одредби се забранува производство, увоз и продажба на сите никотински производи со ароми и вкусови – меѓу нив ментол, овошни и билни варијанти, како и течности за електронски цигари. Министерството посочува дека овие производи особено ја поттикнуваат зависноста кај младите.Законот воведува целосна забрана за пушење во сите затворени јавни и работни простори, како и во приватни возила доколку внатре има дете. Исклучок се дозволува само на отворени балкони и тераси кои се отворени од најмалку три страни и немаат прегради од стакло или најлон. Пушењето ќе биде забрането и во објекти за сместување, угостителски локали, пазари, јавен превоз и административни институции.Се предвидува и целосна забрана за рекламирање и промоција на тутунските производи, како и ограничување на прикажувањето на пушење во филмови, серии и интернет-содржини, освен ако тоа не е уметнички оправдано и проследено со здравствено предупредување.Продажбата на цигари на парче, преку автомати или онлајн ќе биде забранета. Продавниците ќе мора да ги чуваат производите во затворени шкафови без осветлување, а информациите за цените ќе се даваат само преку листa со азбучен ред.Надзорот ќе го вршат повеќе институции – Пазарниот, Санитарниот и Трудовиот инспекторат, како и МВР.Физичко лице затекнато како пуши на забрането место ќе се казни со 150 до 300 евра, односно 100 евра при плаќање на лице место. За правните лица казните изнесуваат од 2.000 до 5.000 евра, а инспекторите ќе можат и привремено да забранат вршење дејност до три месеци.Министерството за здравство објаснува дека ваквите мерки се неопходни бидејќи директните здравствени трошоци за лекување на заболувања предизвикани од пушење надминуваат стотици милиони денари годишно, а целта е „да се заштити јавното здравје и да се намали една од водечките причини за смртност во Македонија“.

Македонија | пред 4 месеци