ЗДРАВЈЕ

Научниците открија: Ракописот може да биде ран знак за когнитивно опаѓање

Ново истражување покажува дека едноставни вежби со пишување ракопис би можеле да помогнат во раното откривање на когнитивно опаѓање и болести како Алцхајмеровата болест.Истражувањето е спроведено од научници од Универзитетот во Евора во Португалија, а во него учествувале 58 лица на возраст од 62 до 99 години.Научниците користеле дигитално пенкало и таблет, а учесниците имале задачи како цртање линии, препишување реченици и пишување по диктат.Најголеми разлики биле забележани кај задачата со диктат, каде што лицата со когнитивни оштетувања пишувале побавно и со поинаква организација на движењата.„Пишувањето не е само моторна активност, туку прозорец кон мозокот“, изјавила истражувачката Ана Рита Матијаш.Според научниците, когнитивното опаѓање влијае врз способноста на мозокот да ги организира и координира движењата при сложени задачи.Иако резултатите се охрабрувачки, истражувачите посочуваат дека се потребни поголеми студии за методот да може да се користи како достапна и брза алатка за рана дијагностика.

Магазин | пред 13 часа

Мислите дека кујната ви е чиста? Оваа навика шири најмногу бактерии

Иако многумина мислат дека најмногу бактерии во кујната се кријат во влажните сунѓери или кантите за отпадоци, ново истражување покажува дека главниот преносител на микроби е – човекот.Според експертите, луѓето несвесно ги шират бактериите преку секојдневни навики, допирајќи различни површини додека готват.На пример, ако некој допре пакување сурово месо, а потоа ја отвори вратата од фрижидерот или земе чиста чинија, бактериите лесно се пренесуваат на повеќе места во кујната.Истражувачите предупредуваат дека токму рачките од шкафовите, фрижидерот, славините и прекинувачите се меѓу најконтаминираните површини, бидејќи постојано се допираат, а ретко се чистат.За да се намали ризикот од ширење бактерии, експертите советуваат почесто миење раце, редовно чистење на површините што често се допираат и строго одвојување на суровата и готовата храна.Посебно се препорачува даските, ножевите и кујнските крпи што биле во контакт со сурово месо веднаш да се измијат или заменат.

Магазин | пред 14 часа

Експертите предупредуваат на сè почест проблем предизвикан од долгото седење

Долготрајното седење не предизвикува само болки во грбот и вратот, туку може да доведе и до состојба позната како „синдром на мртов задник“, предупредуваат експертите, пренесува „Хафпост“.Станува збор за состојба наречена глутеална амнезија, при која мускулите на задникот ослабуваат и престануваат правилно да се активираат.Физиотерапевтката Арлен Реј објаснува дека проблемот најчесто се јавува кај луѓе кои поминуваат многу време седејќи.„Мускулите на задникот не се активираат, додека мускулите на колковите и задната ложа стануваат затегнати“, вели таа.Според докторката Џенифер О’Конел, долгото седење со текот на времето може да доведе и до оштетување на тетивите.Најчести симптоми се болка, вкочанетост и чувство на трнење во пределот на задникот, а болката може да се прошири и кон нозете.Експертите предупредуваат дека состојбата може да предизвика и болки во грбот, колковите, колената и зглобовите, бидејќи мускулите на задникот имаат важна улога во стабилноста и држењето на телото.Како превенција се препорачува редовно движење, станување на секои 30 минути и вежби за зајакнување на мускулите на задникот, како што се чучњеви, исчекори и истегнувања.Стручњаците советуваат лекарска помош доколку болката трае подолго или значително го нарушува секојдневното функционирање.

Магазин | пред 2 дена

Кога најбрзо старееме? Научниците посочија две клучни животни фази

Ново научно истражување покажало дека стареењето кај луѓето не се случува постепено, туку има два периоди кога телото нагло старее – околу 44-тата и 60-тата година од животот, пренесува „Сајенс алерт“.Студијата, објавена во списанието „Nature Aging“, анализирала молекуларни промени поврзани со стареењето кај 108 возрасни лица кои во текот на неколку години редовно давале биолошки примероци.Истражувачите следеле повеќе од 135.000 биолошки карактеристики, вклучувајќи РНК, протеини, липиди и микробиом од различни делови на телото.Според генетичарот Мајкл Снајдер од Универзитетот Стенфорд, во телото се случуваат драматични промени во средните 40-ти и раните 60-ти години.„Не старееме само постепено со текот на времето. Постојат периоди на навистина драматични промени“, изјавил Снајдер.Научниците забележале дека околу 81 процент од анализираните молекули покажуваат значителни промени токму во тие две животни фази.Промените во 40-тите години биле поврзани со метаболизмот на липиди, алкохол и кофеин, како и со кардиоваскуларни заболувања и проблеми со кожата и мускулите.Во 60-тите години, пак, биле забележани промени поврзани со метаболизмот на јаглехидрати, имунолошкиот систем и функцијата на бубрезите.Истражувачите нагласуваат дека менопаузата не е единственото објаснување за првиот „бран“ на стареење, бидејќи слични промени биле забележани и кај мажите.Тие додаваат дека се потребни дополнителни истражувања за подобро да се разбере процесот на стареење кај луѓето.

Магазин | пред 2 дена

Еве како секојдневното пиење кафе влијае на црниот дроб

Утринската шолја кафе би можела да има повеќе придобивки од само будење. Истражувањата покажуваат дека пиењето две до три шолји црно кафе дневно може да го намали ризикот од фиброза и цироза на црниот дроб за 25 до 40 проценти.Истражувачите и лекарите објаснуваат дека заштитниот ефект е поврзан со антиоксидансите и соединенијата што помагаат во намалување на воспалението и заштита на клетките на црниот дроб, пишува EatingWell.„Поврзаноста меѓу кафето и здравјето на црниот дроб е едно од најконзистентно потврдените откритија во научната литература“, вели диететичарката Јохана Кац за Parade.Таа објаснува дека редовното консумирање кафе може да го намали ризикот од фиброза и цироза на црниот дроб, а најсилни ефекти се забележани кај луѓето што пијат две до три шолји дневно.Диететичарката Витни Стјуарт додава дека кафето содржи полифеноли и дитерпени што помагаат во намалување на воспалението и ги поддржуваат природните процеси на детоксикација во црниот дроб.Според неа, кафето може да помогне и во намалување на ензимите ALT и AST, чие ниво се зголемува кога црниот дроб е под стрес или оштетен.Истражувачите наведуваат и дека редовното пиење кафе е поврзано со помал ризик од безалкохолна масна болест на црниот дроб, фиброза и рак на црниот дроб.Сепак, експертите предупредуваат дека е важно и како се пие кафето.„Овие придобивки се однесуваат на црно или благо засладено кафе, а не на слатки напитоци со многу сирупи и шеќер, кои можат да придонесат за развој на масен црн дроб“, вели Стјуарт.Покрај умереното консумирање кафе, стручњаците препорачуваат балансирана исхрана, редовна физичка активност и ограничување на алкохолот за зачувување на здравјето на црниот дроб.

Магазин | пред 5 дена

Доктор откри кој дел од телото покажува дека стареете здраво

Силата во нозете е еден од најважните показатели за тоа дали човек ќе старее здраво, а може да открие и колку телото ќе остане отпорно во подоцнежните години, предупредува докторот и телевизиска личност Амир Кан. Иако многумина посакуваат долг живот, тој нагласува дека подеднакво важно е тој живот да биде и квалитетен, односно да се зачува физичката подготвеност и независноста.Во видео објавено на својот Инстаграм-профил, Кан им се обратил на своите следбеници со прашањето: „Може ли да ви откријам еден од најголемите показатели за здраво стареење за кој речиси воопшто не се зборува?“ Потоа објаснил дека станува збор за силата на нозете.„Искрено, како доктор, кога размислувам за стареењето, не мислам на стомачни мускули или на затегнат изглед. Се прашувам дали можете лесно да станете од столче? Дали можете да се качите по скали? Дали можете да спречите пад? Дали можете да носите кеси од продавница? Дали можете да останете независни?“, објасни Кан.Тој додава дека нозете се темелот на телото во процесот на стареење и дека од медицинска гледна точка нивната сила е исклучително важна.Една од главните причини е природното губење на мускулната маса со текот на годините. Оваа состојба е позната како саркопенија.„Уште од триесеттите години постепено губиме мускулна маса, освен ако активно не работиме на нејзино одржување. Кога мускулите ослабуваат, се нарушува рамнотежата, се зголемува ризикот од падови, се намалува подвижноста и се појавува општа слабост. А падовите во подоцнежните години навистина можат целосно да го променат животот“, предупредува Кан.Но, важноста на силните нозе не завршува само со подвижноста. Според него, мускулите на нозете имаат и клучна метаболичка улога.„Мускулите на нозете помагаат во регулирањето на шеќерот во крвта, инсулинот и воспалителните процеси. Затоа посилните мускули се поврзани со помал ризик од дијабетес тип 2, кардиоваскуларни болести, изнемоштеност и губење независност во староста“, истакна тој.Кан додава дека едноставни тестови можат да откријат многу за општата здравствена состојба. Брзината на одење и способноста човек да стане од стол без помош на рацете, според него, се директно поврзани со долговечноста и здравствените исходи.„Телото на тој начин ни покажува колку е отпорно. А добрата вест е дека никогаш не е доцна да се зајакне мускулната сила“, вели Кан.За зачувување на силата во нозете не се потребни екстремни тренинзи или бодибилдинг. Тој препорачува повеќе пешачење, качување по скали, вежби со еластични ленти, чучњеви, тренинг со тежина, како и редовно станување и седнување на под.„Една од најважните цели на стареењето не треба да биде само подолг живот, туку и зачувување на силата потребна за живот. Силните нозе не се само прашање на физичка форма, туку прашање на слобода во староста“, порача Кан.

Магазин | пред 1 седмица

Овие популарни намирници можат да го нарушат здравјето на мозокот

Кога станува збор за здравјето на мозокот, многумина прво помислуваат на крстозбори, судоку или други вежби за умот. Но, експертите предупредуваат дека секојдневните навики, особено исхраната, играат многу поголема улога отколку што мислиме.Невролози и невронаучници откриваат дека некои многу популарни намирници и пијалаци можат негативно да влијаат врз мозокот, меморијата и когнитивните функции.Меѓу нив е протеинскиот прав, кој често содржи вештачки засладувачи што можат да го нарушат цревниот микробиом. Невронаучничката Фридерике Фабрициус објаснува дека здравиот микробиом е важен бидејќи голем дел од невротрансмитерите се создаваат токму во цревата.Газираните пијалаци исто така се на листата на најштетни производи за мозокот. Според неврологот Шахин Лахкан, високото количество шеќер ги оштетува крвните садови што го снабдуваат мозокот, што може да доведе до воспаленија, проблеми со спиењето, когнитивни нарушувања, па дури и деменција.Невролозите предупредуваат и на маргаринот, особено поради транс-мастите. Според докторката Шеј Дата, тие негативно влијаат врз крвните садови во мозокот и се поврзуваат со поголем ризик од деменција.На листата се најде и пивото. Неврологот Брајан Хо вели дека алкохолот е невротоксин што може да го оштети централниот и периферниот нервен систем, дури и кога се консумира умерено.Експертите советуваат внимателност и со кафето без кофеин, бидејќи во процесот на декофеинизација често се користат хемикалии и растворувачи што можат да бидат штетни за организмот.Меѓу најлошите намирници за мозокот се и пржените компири. Според неврологот Педрам Наваб, масната храна може да ги оштети крвните садови во мозокот и да влијае врз деловите задолжени за учење и меморија.Иако експертите не велат дека овие намирници мора целосно да се исфрлат, тие советуваат да се консумираат умерено и, кога е можно, да се избираат поздрави алтернативи.

Магазин | пред 1 седмица

Се алармира за сериозен недостиг на антидијабетни лекови и помагала во Македонија

Претседателот на Асоцијацијата на дијабетичари, Димче Велев, алармира за сериозен и продолжен недостиг на антидијабетна терапија, ленти за мерење шеќер и сензори, што сериозно ја отежнува состојбата на пациентите со Тип 1 дијабетес.„Пациентите со Тип 1 веќе повеќе од еден месец немаат сензори, а во изминатите 11 месеци немавме помагала, додека 6,5 месеци бевме без антидијабетна и инсулинска терапија,“ изјави Велев.Тој ја посочува како причина неодговорното планирање и доцнењето со тендерите од страна на Министерството за здравство.Велев како решение за овие долгогодишни проблеми го истакна новиот модел на Фондот за здравствено осигурување, кој е најавен за 2027 година. Моделот предвидува воведување референтни цени во аптеките, што би овозможило на пациентите да ја подигнуваат терапијата и помагалата директно, без прекини, со цел да се избегнат политички влијанија и административни кочници од министерството.

Македонија | пред 1 месец

Откриен нов генетски синдром што може да објасни илјадници случаи кај деца

Научници идентификуваа досега непознато невроразвоено пореметување од генетско потекло, што може да донесе дијагноза за илјадници деца и семејства ширум светот. Станува збор за синдром наречен ReNU2, поврзан со мутација во генот RNU2-2.Откритието е значајно бидејќи мутацијата е рецесивна, односно се активира само ако детето ја наследи од двајцата родители. Дополнително, генот е некодирачки, што значи дека не учествува директно во создавање протеини, туку има посуптилна улога во функционирањето на клетките. Токму овие карактеристики се причина зошто пореметувањето долго време останало неоткриено.Според истражувачите, синдромот настанува поради недостиг на молекулата U2-2 RNA. Родителите можат да бидат носители без симптоми, но кај детето се појавува состојбата ако се наследат двете изменети копии на генот.Симптомите варираат, но најчесто вклучуваат доцнење во развојот, ограничен говор, низок мускулен тонус и потешкотии во учењето. Кај дел од пациентите се јавуваат и карактеристики поврзани со аутизам, проблеми со движењето, епилепсија или тешкотии со дишење и хранење.Научниците проценуваат дека ReNU2 синдромот може да сочинува околу 10 проценти од рецесивните невроразвојни нарушувања со позната генетска причина, што значи дека потенцијално засега илјадници луѓе.Истражувањето било спроведено врз анализа на повеќе од 110.000 геноми, при што се споредувале податоци од лица со и без невроразвојни нарушувања. Резултатите дополнително биле потврдени со лабораториски тестови.Експертите го оценуваат ова откритие како пресвртница во генетиката, бидејќи покажува дека и некодирачките делови од ДНК можат да имаат клучна улога во развојот на болести.Иако засега нема специфична терапија, научниците сметаат дека откритието отвора пат за идни генски терапии и подобро разбирање на овие состојби, што е особено важно за семејствата кои со години бараат одговори за здравствената состојба на своите деца.

Магазин | пред 1 месец

Седењето не е проблем – ако мозокот работи: Ново истражување со важна порака

Долготрајното седење не мора секогаш да биде штетно – клучно е како се користи тоа време, покажува ново истражување на Karolinska Institutet.Според студијата, активностите што го стимулираат мозокот – како решавање загатки, плетење или работа – можат да ги ублажат негативните ефекти од седентарниот начин на живот, за разлика од пасивното гледање телевизија или бесцелно користење дигитални уреди.Истражувањето опфатило 20.811 возрасни лица во Шведска, следени во период од речиси две децении, со цел да се процени ризикот од развој на деменција. Резултатите, објавени во American Journal of Preventive Medicine, покажуваат јасна разлика меѓу „ментално активно“ и „ментално пасивно“ седење.Учесниците кои повеќе време поминувале во пасивни активности имале значително поголем ризик од деменција. Наспроти тоа, секој дополнителен час ментално активна ангажираност го намалувал ризикот за околу 4 проценти. Ако пасивното време се замени со активно – ризикот се намалува за 7 проценти, а комбинацијата со физичка активност, како одење, носи намалување и до 11 проценти.Главниот истражувач Матс Халгрен нагласува дека седентарното однесување е поврзано со ризик-фактори како висок крвен притисок, срцеви заболувања, дијабетес и дебелина – состојби кои директно влијаат на здравјето на мозокот.Иако студијата има ограничувања – дел од податоците се базирани на самоизвестување, а истражувањето започнало пред ерата на паметни телефони – заклучокот останува јасен: начинот на кој го користиме времето додека седиме е клучен.„Мозокот функционира како мускул – ако не го користите, слабее“, посочува Халгрен.Пораката од научниците е едноставна: помалку пасивно седење, повеќе движење и што повеќе активности што го ангажираат умот.

Магазин | пред 1 месец

Кај нас 35% од населението пати од дебелина, а таа е поврзана со над 200 заболувања

Прекумерната телесна тежина претставува сериозна хронична болест поврзана со повеќе од 200 заболувања, а во Македонија зафаќа дури 30 до 35 проценти од населението, предупреди министерот Азир Алиу.На стручниот симпозиум организиран од научното здружение за обезност ОБЕМ, Алиу истакна дека станува збор за растечки здравствен проблем кој особено ги погодува децата и адолесцентите.„Станува збор за сериозна хронична болест поврзана со над 200 коморбидитети, вклучително кардиоваскуларни заболувања, дијабетес тип 2 и други состојби и затоа е посебно значаен мултисекторскиот одговор и подигнување на јавната свест за овој глобален предизвик“, изјави Алиу.Тој посочи дека во земјава веќе функционираат центри за третман на дебелина на Клиниката за ендокринологија и во ГОБ „8 Септември“, а неделава е отворен и првиот центар за менаџирање на дебелина во југозападниот регион, во охридската болница.На симпозиумот била нагласена потребата од поголема јавна свест и превенција, како и од засилена соработка меѓу институциите и невладиниот сектор.Министерството, како што беше посочено, продолжува со мерки за поддршка, вклучително преку Програмата за обезбедување инсулин, глукагон, инсулински игли и ленти за мерење шеќер, со посебен акцент на едукацијата за третман и контрола на дијабетесот, имајќи предвид тесната поврзаност меѓу дебелината и дијабетес тип 2.

Македонија | пред 1 месец

Сардинија под лупа: откриена генетска варијанта што ја кочи маларијата

Група истражувачи објавија дека кај дел од населението на Сардинија е пронајдена генетска варијанта што може да го спречи развојот на паразитот кој ја предизвикува маларијата, отворајќи нови насоки за идни терапии засновани на човечката генетика и еволуција.Според резултатите од студијата, работата е спроведена во соработка меѓу Институтот за генетика и биомедицински истражувања при Националниот истражувачки совет во Каљари и Универзитетот во Сасари. Анализирани биле примероци од ДНК на околу 7.000 волонтери, во рамки на голема популациска истражувачка програма.Научниците наведуваат дека откриената варијанта е поврзана со начинот на кој се развиваат црвените крвни зрнца – клетките во кои паразитот на маларијата го поминува клучниот дел од својот животен циклус. Истражувањето сугерира дека кај луѓето кои ја носат оваа варијанта се создава поголем број еритроцити со специфични карактеристики, што на паразитот му го отежнува размножувањето.Лабораториските тестирања, како што се наведува, покажале дека кога клетките од лица со оваа генетска варијанта биле инфицирани во контролирани услови, паразитот не успевал да се размножи и на крајот изумирал.Посебно значајно е и тврдењето дека оваа варијанта е релативно честа на Сардинија, а не е присутна во многу региони во светот каде маларијата сè уште е широко распространета. Истражувачите тоа го толкуваат како можен траг дека варијантата се развила по миграцијата на современиот човек од Африка – како еволутивен „штит“ во средини каде што болеста некогаш претставувала сериозна закана.Иако резултатите се охрабрувачки, научната заедница традиционално нагласува дека ваквите откритија најнапред треба да се потврдат со дополнителни анализи и независни студии, а потоа да се преведат во безбедни и ефикасни клинички пристапи. Сепак, наодите ја поттикнуваат идејата дека идните третмани против маларија би можеле да се потпрат не само на лекови насочени кон паразитот, туку и на механизмите што природно ги „вградува“ човечката биологија.

Свет | пред 1 месец

Прво едукација, па казни за новиот закон за пушење

Министерот за здравство Азир Алиу изјави дека динамиката за почеток на казнувањето за прекршување на новиот закон за пушење сè уште не е прецизно дефинирана, нагласувајќи дека примарната цел на институциите е едукација, а не веднаш санкционирање.Одговарајќи на новинарско прашање од кога ќе започне казнувањето, Алиу посочи дека се создал амбиент во кој јавноста перципира дека државата сака веднаш да казнува, додека, според него, фокусот е на укажување и информирање за тоа што е незаконско и кои се последиците од непочитувањето на прописите.„Инсистирав да дадеме простор да укажеме кој работи незаконски и дека ќе се казнува. Мислам дека тоа е добра практика – државата да соработува со бизнис-заедницата“, изјави министерот.Тој додаде дека државата мора дополнително да се доекипира за целосна имплементација на законот. Според него, доколку веднаш се започне со масовни казни, може да се појави проблем со недоволен број инспектори и службени лица за спроведување контроли на терен.Како пример, Алиу посочи на претходни ситуации кога забраната за пушење формално важела во Скопје, но не била доследно спроведувана во другите средини. Според него, целта е законот да се применува еднакво на целата територија, со јасна стратегија и соодветни ресурси.

Македонија | пред 3 месеци

Уште една жртва на инфлуенца А во Инфективна, расте бројот на хоспитализирани

Пациент од внатрешноста на земјата, на возраст од 69 години, починал во раните утрински часови на одделението за интензивна нега на Клиниката за инфективни болести во Скопје, откако кај него лабораториски била потврдена инфлуенца А.Директорот на Клиниката, д-р Фадил Цана, информира дека пациентот бил донесен во исклучително тешка здравствена состојба, со веќе развиена масивна бронхопневмонија и акутен респираторен дистрес синдром. Симптомите, како што посочи, се развиле пет дена пред хоспитализацијата, а поради сериозноста на состојбата бил поставен на механичка вентилација.Пациентот имал повеќе коморбидитети и не бил вакциниран против сезонски грип, иако припаѓал на ризична група.Во моментов, на Клиниката за инфективни болести се хоспитализирани околу 30 пациенти заболени од грип, од кои еден се наоѓа во потешка клиничка состојба. Претходно, на истата клиника почина и 75-годишна жена кај која исто така била потврдена инфлуенца А. И таа имала повеќе хронични заболувања и не била вакцинирана.Од Клиниката информираат дека меѓу хоспитализираните доминираат повозрасни лица со компликации, најчесто со сериозно респираторно засегање. Во моментов таму се лекуваат околу 25 до 30 пациенти со потешка клиничка слика.Во меѓувреме, Институтот за јавно здравје регистрира нагорен тренд на заболени од грип и заболувања слични на грип. Во првата недела од 2026 година, во периодот од 29 декември 2025 до 4 јануари 2026, биле пријавени 1.725 случаи, што е за 2,2 пати повеќе во споредба со претходната недела. Највисока инциденца е забележана кај децата на возраст од 5 до 14 години.Здравствените власти апелираат граѓаните, особено лицата од ризичните групи, навреме да се јават кај матичен лекар при појава на симптоми, да избегнуваат близок контакт со заболени лица и да ја разгледаат вакцинацијата како ефикасна превентивна мерка, особено кај хронично болните и повозрасните лица.

Македонија | пред 4 месеци

Зошто алкохолот може да предизвика пролив по ноќ на пиење

Прекумерната консумација на алкохол, покрај главоболка и мачнина, често носи и непријатни дигестивни тегоби, меѓу кои и пролив. Оваа појава, која е релативно честа по ноќ исполнета со пиење, има јасно медицинско објаснување поврзано со начинот на кој алкохолот влијае врз дигестивниот систем.Американскиот гастроентеролог Ендру Блек за списанието Men’s Health објаснува дека алкохолот може да предизвика појава на ретка и воденаста столица затоа што ја надразнува слузницата на цревата. Како реакција на оваа иритација, цревата почнуваат да се движат побрзо и поинтензивно од вообичаено.Кога дигестивниот тракт се забрзува, содржината побрзо минува низ цревата, што значи дека телото има значително помалку време да апсорбира вода и хранливи материи од столицата. Дополнително, самата иритација го нарушува нормалниот механизам на впивање течности, што резултира со пролив. Колку е поголема количината на внесен алкохол, толку е поголема и веројатноста ваквите симптоми да се појават.Како што појаснува Блек, во такви ситуации истовремено се случуваат три процеси: во столицата останува премногу течност, апсорпцијата на вода е намалена, а цревата работат засилено со цел побрзо да ја исфрлат содржината од организмот.За да се намали ризикот од вакви дигестивни проблеми, лекарите советуваат умерено консумирање алкохол, побавно пиење и наизменично внесување алкохол и вода. Важно е и да не се претерува со количините, особено кај лица кои веќе имаат чувствителен дигестивен систем.Доколку ваквите тегоби се повторуваат или се појавуваат и без консумација на алкохол, лекарите препорачуваат консултација со стручно лице, со цел да се исклучат други здравствени причини.

Магазин | пред 4 месеци

Целта на Законот за пушење со забраните и казните е исправна, но пристапот е погрешен?

Влатко Васиљ, познат по своите јавни настапи и пораки на социјалните мрежи, јавно се вклучи во дебатата за новиот закон за заштита од пушење, изнесувајќи став кој комбинира поддршка за целта, но сериозна резерва кон начинот на нејзино спроведување.Васиљ, посочува дека пушењето не претставува граѓанско право, ниту уставно загарантирана слобода и дека не може да се говори за дискриминација кога државата го ограничува во јавен простор. Според него, станува збор за навика и зависност со сериозни здравствени последици, не само за пушачите, туку и за сите околу нив.Сепак, како што нагласува, поддршката за целта на законот не значи автоматска поддршка за начинот на негово спроведување. Тој предупредува дека законското решение оди премногу нагло и ригорозно, без соодветен транзициски период, што наместо постепена промена на навиките може да произведе отпор кај граѓаните и деловната заедница.Според Васиљ, директното воведување строги забрани, високи казни и можност за затворање објекти носи ризик законот да се доживее како репресивен, наместо како инструмент за подобрување на јавното здравје. Тој смета дека се неопходни јасно дефинирани и човечки решенија, со контролирани надворешни зони за пушење, фазна имплементација и вистинска поддршка за откажување од цигари.Во својот став, Васиљ истакнува дека законот треба да има воспитна и насочувачка улога, а не да се сведува исклучиво на казнување. Тој нагласува дека е за чисти и здрави јавни простори, за заштита на децата и непушачите и за системско намалување на пушењето како општествен проблем, но и за политики што признаваат дека навиките не се менуваат преку ноќ.Пред воведување строги забрани и санкции, според него, државата и Министерството за здравство треба да понудат реални и достапни програми, стручни советувалишта и системска поддршка за откажување од пушење, со цел граѓаните да имаат вистинска помош во преминот кон поздрав начин на живот.На крајот, со доза на иронија, Васиљ додава дека му причинува посебно задоволство помислата дека ќе исчезне сцената со пури на неформалните деловни забави, саркастично додавајќи дека би поддржал и идна „забрана“ за тесни фармерки, како симбол на претенциозна урбана поза.

Коментари | пред 4 месеци

Македонија подготвува најстрог закон за пушење досега: целосна забрана во јавни простори и високи казни

Министерството за здравство го објави новиот Предлог-закон за заштита од пушење, со кој се воведуваат најобемните рестрикции досега за употреба, продажба, рекламирање и промоција на тутун и никотински производи. Законот, кој треба да стапи во сила на 1 март 2026 година, има за цел да ја намали високата стапка на пушачи во земјава — која изнесува околу 45% од возрасната популација.Со новите одредби се забранува производство, увоз и продажба на сите никотински производи со ароми и вкусови – меѓу нив ментол, овошни и билни варијанти, како и течности за електронски цигари. Министерството посочува дека овие производи особено ја поттикнуваат зависноста кај младите.Законот воведува целосна забрана за пушење во сите затворени јавни и работни простори, како и во приватни возила доколку внатре има дете. Исклучок се дозволува само на отворени балкони и тераси кои се отворени од најмалку три страни и немаат прегради од стакло или најлон. Пушењето ќе биде забрането и во објекти за сместување, угостителски локали, пазари, јавен превоз и административни институции.Се предвидува и целосна забрана за рекламирање и промоција на тутунските производи, како и ограничување на прикажувањето на пушење во филмови, серии и интернет-содржини, освен ако тоа не е уметнички оправдано и проследено со здравствено предупредување.Продажбата на цигари на парче, преку автомати или онлајн ќе биде забранета. Продавниците ќе мора да ги чуваат производите во затворени шкафови без осветлување, а информациите за цените ќе се даваат само преку листa со азбучен ред.Надзорот ќе го вршат повеќе институции – Пазарниот, Санитарниот и Трудовиот инспекторат, како и МВР.Физичко лице затекнато како пуши на забрането место ќе се казни со 150 до 300 евра, односно 100 евра при плаќање на лице место. За правните лица казните изнесуваат од 2.000 до 5.000 евра, а инспекторите ќе можат и привремено да забранат вршење дејност до три месеци.Министерството за здравство објаснува дека ваквите мерки се неопходни бидејќи директните здравствени трошоци за лекување на заболувања предизвикани од пушење надминуваат стотици милиони денари годишно, а целта е „да се заштити јавното здравје и да се намали една од водечките причини за смртност во Македонија“.

Македонија | пред 4 месеци

Од алкохол до мотори: Трите избори што, според хоспис-сестра, го скратуваат животот

Медицинската сестра од хоспис (простори за нега на терминални пациенти) Julie McFadden сподели три работи што никогаш не би ги правела, откако со години се грижела за луѓе во нивните последни денови од животот. Низ својата кариера сведочела на илјадници смртни случаи и, како што вели, одблиску видела како телото реагира кога здравјето сериозно попушта.Таа е авторка на книгата „Nothing to Fear: Demystifying Death to Live More Fully“ и преку својот Јутјуб-канал редовно зборува за палијативната нега и процесите што се случуваат на крајот од животот. Токму врз основа на тоа искуство, издвојува три навики и одлуки што, според неа, имаат тешки и често фатални последици.1. Секојдневно консумирање алкохолMcFadden предупредува дека широко прифатената идеја оти „умереното“ секојдневно пиење е безопасно – не е точна.„Клинички е докажано дека секојдневното пиење не е добро за здравјето“, нагласува таа.Самата признава дека во минатото била алкохоличар, но веќе со години е трезна. Според неа, проблем претставува и секојдневното пиење, но и повременото прекумерно консумирање.„Црниот дроб е прекрасен орган што извршува многу витални функции. Кога ќе откаже, последиците се сериозни“, вели таа, додавајќи дека видела доволно луѓе кои починале од цироза и други болести поврзани со алкохол.„Тоа не е добра смрт, а најважно – може да се спречи“, потенцира McFadden, нагласувајќи дека црниот дроб има способност за опоравување доколку се престане или значително се намали пиењето.2. Пушење и вејпингИако многумина го сметаат вејпингот за „побезбедна“ алтернатива, медицинската сестра е категорична дека и пушењето и вејпингот се подеднакво штетни.„Вејпингот не ги оштетува само белите дробови, туку целиот кардиоваскуларен систем“, предупредува таа.Дури и ако не дојде до емфизем, хронична опструктивна белодробна болест или рак на белите дробови, последиците се јавуваат на срцето и крвните садови – со истенчување на нивните ѕидови и сериозни проблеми со циркулацијата.„Гледањето луѓе како умираат од овие болести не е убаво. Иако хоспис-негата може да обезбеди мирна смрт, чувството на недостиг од воздух никогаш не е пријатно“, додава таа.3. Возење мотоцикли и слични возилаТретата работа што McFadden целосно ја избегнува е возењето мотоцикли, квадови и слични возила. Оваа одлука, како што вели, произлегува од искуството во одделите за интензивна и трауматолошка нега.„Со кацига или без кацига – не е добро“, нагласува таа, посочувајќи дека видела „огромен број тешки несреќи и смртни случаи“ поврзани со вакви возила. Според неа, изложеноста и ризикот се толку големи што тоа едноставно не е нешто што би го прифатила, без оглед на мерките за заштита.Пораката што McFadden ја испраќа е јасна: многу од најтешките и најболни смртни исходи што ги видела низ годините биле последица на избори кои можеле да се избегнат или променат навреме.

Магазин | пред 4 месеци

Научниците „го замрзнаа“ мозокот во моментот на мисла: Револуционерна техника може да ја отклучи тајната на Паркинсоновата болест

Научници развија револуционерна метода која овозможува мозочните клетки да се „замрзнат“ во самиот момент кога испраќаат сигнал, отворајќи целосно нов прозорец за проучување на процеси кои досега биле пребрзи за набљудување. Техниката, наречена „zap-and-freeze“, може да донесе клучни сознанија за невролошки заболувања како Паркинсоновата болест, каде што клеточната комуникација е нарушена, објавува Science Alert.Методата вклучува примена на краток електричен импулс врз мозочното ткиво, по што клетките се замрзнуваат под висок притисок во рок од само неколку милисекунди. Тим од Медицинскиот факултет на Универзитетот „Џонс Хопкинс“ во САД ја тестирал техниката на мозочно ткиво од глувци и од луѓе, при што биле откриени досега невидени детали за функционирањето на синапсите – клучните врски преку кои комуницираат невроните.Истражувањето дало нови сознанија за везикулите, микроскопски „меурчиња“ кои пренесуваат хемиски пораки меѓу невроните и се основа за процеси како учење и меморија. Научниците особено се фокусирале на ендоцитозата – процесот со кој искористените везикули се рециклираат за да се создадат нови. Откриени се докази за таканаречена ултрабрза ендоцитоза, која се одвива за помалку од 100 милисекунди, и тоа и кај глувци и кај луѓе. Во овој процес како клучен фактор е идентификуван протеинот dynamin1xA.Фактот што овие механизми се потврдени и во човечко мозочно ткиво претставува значаен чекор напред. Резултатите покажуваат речиси целосна совпадливост меѓу животинските и човечките примероци, што дополнително ја потврдува вредноста на глувците како модел за проучување на човечкиот мозок.„Нашите наоди укажуваат дека молекуларниот механизам на ултрабрзата ендоцитоза е зачуван и кај глувците и кај луѓето“, вели клеточниот биолог Шигеки Ватанабе од Универзитетот „Џонс Хопкинс“.Кога станува збор за Паркинсоновата болест, подеталното разбирање на тоа како синапсите и везикулите функционираат може да помогне да се утврди што точно тргнува наопаку. Познато е дека со напредувањето на болеста доаѓа до умирање на неврони, а научниците сѐ повеќе веруваат дека ова е директно поврзано со нарушената работа на синапсите.Следниот чекор за истражувачите е анализа на мозочно ткиво од пациенти со Паркинсонова болест кои веќе биле подложени на инвазивни неврохируршки зафати. Таквите примероци би можеле да покажат како активноста на везикулите се разликува во мозоци погодени од болеста.Со оглед на тоа што Паркинсоновата болест погодува милиони луѓе ширум светот, а бројот на заболени се очекува да расте, техники како „zap-and-freeze“ би можеле да станат клучна алатка за мапирање на мозочната активност на најситно ниво. Истражувањето е објавено во научното списание Neuron.

Магазин | пред 5 месеци

Револуција во медицината: Новата генска терапија носи ремисија кај неизлечив рак на крв

Терапија која до неодамна се сметаше за научна фантастика успеа да го преобрати текот на некои од најагресивните и дотогаш неизлечиви форми на рак на крвта, објавија лекарите. Овој пионерски третман се заснова на прецизно уредување на ДНК во белите крвни зрнца, трансформирајќи ги во „жив лек“ што директно ги напаѓа канцерогените клетки, јавува BBC.Првата пациентка, девојче лекувано во 2022 година, и денес е без знаци на болест и планира да стане научник специјализиран за рак. Во меѓувреме, со истиот третман биле опфатени уште осум деца и две возрасни лица со Т-клеточна акутна лимфобластична леукемија, а речиси две третини од пациентите (64%) постигнале ремисија. За сите нив, хемотерапијата и трансплантацијата на коскена срж веќе не давале резултат, а единствената преостаната опција била палијативна грижа.Шеснаесетгодишната Алиса Тепли од Лестер, која прва го примила ова лекување, сведочи: „Навистина мислев дека ќе умрам и дека нема да можам да пораснам и да ги правам сите работи што секое дете заслужува.“ Нејзиниот стар имунолошки систем целосно бил уништен, а потоа создаден нов. Поминала четири месеци во болница, целосно изолирана поради ризик од инфекција. Денес, ракот кај неа не е воочлив и потребни ѝ се само годишни прегледи.Како функционира „живиот лек“?Истражувачите од University College London и болницата Great Ormond Street користеле технологија наречена „уредување бази“. Базите – аденин (A), цитозин (C), гванин (G) и тимин (T) – се градивни елементи на генетскиот код. Уредувањето бази им овозможува на научниците да ја изменат структурата на една единствена база и на тој начин да ја променат генетската инструкција.Кај оваа форма на леукемија, Т-клетките кои треба да го штитат телото почнуваат неконтролирано да растат. Затоа, лекарите стартувале со здрави донорски Т-клетки и ги модифицирале низ неколку чекори:– го оневозможиле нивниот природен механизам за напаѓање, за да не го оштетат телото на пациентот;– го отстраниле протеинот CD7 кој се наоѓа на сите Т-клетки, за клетките да не се уништат меѓусебно;– создале „невидлив штит“ за да ги заштитат од хемотерапија;– ги препрограмирале да напаѓаат сè што носи CD7 – вклучително и канцерогените и преостанатите Т-клетки на пациентот.Резултатите се надежни, но ризиците остануваатСтудијата објавена во New England Journal of Medicine ги претставува резултатите од првите 11 пациенти. Девет од нив постигнале длабока ремисија која овозможила трансплантација на коскена срж. Седум пациенти се и натаму без болест – од три месеци до три години по третманот.„Пред неколку години ова ќе беше научна фантастика,“ вели професорот Васим Касим од UCL. „Третманот е длабок и тежок, но кога функционира – резултатите се извонредни.“ Најголемите ризици се инфекции во периодот кога имунолошкиот систем е уништен. Во два случаи, ракот ги изгубил CD7-ознаките и се „скрил“ од терапијата, по што повторно се појавил.„Станува збор за пациенти кои речиси немаа надеж за преживување,“ додава д-р Роберт Кјеса од Great Ormond Street.Д-р Дебора Јалоп од King’s College Hospital вели дека резултатите се „импресивни кај леукемија што претходно се сметаше за неуништлива“, а д-р Танија Декстер од организацијата Anthony Nolan оценува дека третманот нуди „нова надеж дека овие терапии ќе станат достапни за сè поголем број пациенти“.

Свет | пред 5 месеци

Германска анализа: Лековите за кашлица најчесто не делуваат – медот еднакво ефикасен

Доколку развиете кашлица што ве мачи или ве држи будни преку ноќ, не мора веднаш да посегнувате по специјални сирупи или таблети е заклучокот на германска анализа. Германската организација за заштита на потрошувачите „Стифтунг Варентест“ предупредува дека поголемиот дел од лековите за кашлица немаат доволно докажана ефикасност.Во аптеките најчесто се нудат два вида препарати: едните ја разредуваат слузта за полесно искашлување, додека другите го намалуваат надразнувањето кај сувата кашлица. Но, според анализата на германските експерти, ниту природните, ниту синтетичките лекови за потиснување на кашлицата не го поминале тестирањето.„Купувачите можат да заштедат пари на лекови за кашлица“, стои во извештајот. Тие укажуваат дека ефикасноста на овие препарати не е научно потврдена, а дел од активните состојки носат и ризици. Како пример се наведува декстрометорфанот, супстанца што во ретки случаи може да предизвика зависност или халуцинации.Поуспешно поминале лековите за искашлување, кои генерално се оценети како „прикладни, но со претпазливост“. Иако нивниот ефект е утврден, тој е оценет како умерен.Стручњаците додаваат дека не е неопходно веднаш да се купуваат препарати – медот може да помогне исто толку. Чист мед или додаден во топол чај може да го смири надразнувањето. Иако научните резултати не се конечни, ефектот е споредлив со оној на испитаните лекови, чие дејство е ограничено.

Магазин | пред 5 месеци

Билјана Ѓуроска: „Чадот од депониите директно стигнува до плацентата – и го загрозува фетусот“

Долготрајното изложување на чад од депонии може сериозно да го загрози здравјето на трудниците и развојот на фетусот, предупредува д-р Биљана Ѓурска, специјалист по хомеопатска медицина.Денеска продолжувам со Последиците од Продолжена Изложеност на чад од Депонии.Следната ризична група:Влијание кај трудниците и фетусотТрудниците се уште поосетливи, бидејќи загадувањето влијае директно врз нив и индиректно врз плодот:1. Пренос преку плацентата:- Фини честички (PM2.5) и токсични материи можат да навлезат во крвотокот и да стигнат до плацентата.-Се документирани случаи на микроскопски честички пронајдени во плацентата.2. Ризици за бременоста:- Предвремено породување.- Ниска родилна тежина.- Интраутерин заостанат раст.- Зголемен ризик од спонтани абортуси.3. Мајчино здравје:- Поголема веројатност за развој на гестациска хипертензија и прееклампсија, поради воспаление и оштетување на васкуларниот ендотел.- Зголемено оптоварување на срцето и белите дробови – особено кај жени со постоечки хронични болести (астма, хипертензија).4. Долгорочни ефекти врз детето:Децата изложени во пренатален период имаат поголем ризик од астма, алергии, нарушен когнитивен развој и метаболички болести подоцна во животот.Дополнителна информација дека чадот не е само лош мирис кој го детектираат нашите сетила:Кога депонијата е запалена, покрај класичните гасови (метан, CO₂, H₂S), се создаваат и високо токсични соединенија:Диоксини и фурани – познати канцерогени, влијаат на ендокрин систем и развој на фетусот.Полициклични ароматични јаглеводороди – канцерогени и мутагени, особено опасни за клетките во развој.Јаглерод моноксид (CO) – го намалува снабдувањето со кислород, што кај трудници води до фетална хипоксија и оштетувања на мозокот.

Скопје | пред 8 месеци

Оваа бактерија е „владетелот на нашата уста“

Клучната бактерија во нашата уста се репродуцира со надмудрување на другите микроби и доминирајќи.Тоа е Corynebacterium matruchotii, микроб кој уште се нарекува и „владетелот на нашата уста“ и обично се наоѓа во денталниот плак.Микробиологот Скот Чимилески од американската морска биолошка лабораторија предводеше тим кој набљудуваше поединечни клетки на оваа бактерија како се делат до 14 нови клетки. Овој феномен фрла светлина на тоа како овие бактерии создаваат структура која поддржува други микроби во устата.„Гребените имаат корали, шумите имаат дрвја, а забната плоча во нашите усти има коринебактериум“, вели Џесика Марк Велч, микробиолог од Институтот АДА Форсит и Американската морска биолошка лабораторија.Велч и нејзините колеги се заинтересирале за уникатната репродукција на оваа бактерија откако ја проучувале просторната организација на бактериите на плаките. Бактериите формираат шилеста структура на „ежот“ на забите, со филаменти C. matruchotii како основа.За да го истражат ова, научниците користеле временска микроскопија за да го набљудуваат растот и интеракцијата на бактериите во биофилмот. Тие откриле дека клеточната делба на C. matruchotii не е бинарна, како што е вообичаено, туку многу попродуктивна.Прво, бактеријата се издолжува на едниот крај, растејќи многу побрзо од сродните видови кои се наоѓаат на кожата или во носот. Потоа се формираат неколку ѕидови на поделба или прегради одеднаш, пред клетката да се подели на 3 до 14 ќерки клетки.Овој процес им овозможува на колониите C. matruchotii брзо да се шират, растејќи до половина милиметар дневно. Ова може да објасни зошто плаката повторно се појавува толку брзо по чистењето на забите.

Магазин | пред 1 година

Големата кашлица се враќа, регистрирани 25 нови случаи

Повторно демне опасноста од голема кашлица. Институтот за јавно здравје соопшти дека во периодот од 26 јули до 1 август 2024 година биле пријавени 25 нови случаи на голема кашлица.Најголем број се пријавени во Скопје-13, 10 случаи од Куманово и по еден случај од Битола и Тетово.Тројца од заболените се хоспитализирани.Возраста на заболените се движи од 2 месеца до 50 години, а најголем број случаи се од возрасната група од 0 до 4 години.Од ИЈЗ додаваат дека 17 од заболените се некомплетно вакцинирани, невакцинирани или имаат непознат вакцинален статус.

Македонија | пред 1 година

Нецелосно и невакцинирани деца со дитепер од понеделник не смеат во градинка

Од понеделник на градинките им е забрането да ги примаат децата кои не се се вакцинирани или се нецелосно вакцинирани со ДиТеПер вакцината, соопшти Државниот санитарен и здравствен инспекторат.Тие денеска ја добиле одлуката од министерот за здравство Илир Демири врз основа на препораките од Комисијата за заразни болести, да се извршат вонредни инспекциски надзори и да се забран8и згривање во градинка за невакцинирани деца. Инспекторите ќе ги задолжат одговорните лица во предучилишните установи да изготват список на сите невакцинирани деца, ќе им советуваат да не се примаат деца со други инфективни заболувања, како и за секое зголемено отсуство да биде известен Центарот за јавно здравје Скопје. Надлежните апелираар да се вакцинираат децата.

Македонија | пред 2 години