ЕУ

Трамп посакува колапс на ЕУ, вели Макрон

Францускиот претседател Емануел Макрон испрати низа остри и предупредувачки пораки во неколку интервјуа со влијателни западни медиуми, оценувајќи дека Европа е во длабока геополитичка и геоекономска криза, со сè поизразени надворешни притисоци и внатрешни слабости кои, како што тврди, го загрозуваат самиот опстанок на Европската Унија како уникатен проект.Во интервју за „Фајненшл тајмс“, Макрон изјави дека американскиот претседател Доналд Трамп сака да ја „распадне Европската Унија“, оценувајќи дека сегашната американска администрација се однесува како „отворено антиевропска“, дека ја „презира“ Европската Унија и дека нејзината стратешка цел е да го ослабне европското единство.Макрон предупреди дека Европа не смее да ја прифати улогата на пасивен набљудувач ако притисокот од Вашингтон продолжи или се засили. „Ако отворено нè нападнат, не мислам дека треба да ги наведнеме главите или да се обидеме да постигнеме договор“, рече францускиот претседател, додавајќи дека политиката на ублажување на тензиите што Унијата ја спроведува со месеци очигледно не дава резултати.Дополнителна тежина на предупредувањата на Макрон дава неговата проценка изразена во интервју за „Економист“, во кое тој изјави дека Европа е во „вонредна состојба“, и геополитички и геоекономски. Според него, Европската Унија мора итно да инвестира во сопствената економија и да ги отстрани внатрешните пречки за раст, бидејќи во спротивно ќе биде „смачкана“ помеѓу американската технолошка доминација и масовниот увоз од Кина.Макрон нагласи дека прашањето за конкурентноста стана клучно егзистенцијално прашање за Унијата, особено пред самитот на ЕУ закажан за 12 февруари, каде што економската сила и развојниот потенцијал на Европа ќе бидат во фокусот на дискусиите на европските лидери.Во исто време, во интервју за „Зидејце Цајтунг“, францускиот претседател ја отвори темата за односите со Русија, предлагајќи им на некои европски лидери да продолжат со директниот дијалог со Москва, за да Европа избегне зависност од трети страни во разговорите за завршување на војната во Украина.Макрон потсети дека географската положба на Европа нема да се промени, „без разлика дали ни се допаѓа Русија или не“, и дека таа е трајно „пред нашата врата“. Токму поради оваа причина, како што наведе, предложил продолжување на комуникацијата, иако, според него, некои европски земји сè уште се двоумеле да го преземат тој чекор.Според Макрон, Париз веќе го обновил дијалогот со Москва на „техничко ниво“, со очекување дека Европската Унија ќе изгради унифициран и организиран пристап кон контактите со Русија во иднина. „Не треба да има премногу соговорници; потребни се мандат и јасна репрезентација“, истакна тој, додавајќи дека мора да има простор за продолжување на дијалогот.„Зошто? Затоа што денот кога ќе дојде мирот, тој мир ќе биде европски мир“, заклучи Макрон, јасно ставајќи до знаење дека, и покрај војната и длабоките политички поделби, Европа не може да си дозволи трајно отсуство на стратешка комуникација со Русија.Сите овие пораки, доставени во краток временски период, укажуваат дека францускиот претседател се обидува да отвори широка дебата за идната позиција на Европа во брзо менувачкиот свет – свет во кој, како што предупредува, Унијата повеќе нема луксуз на неодлучност, ниту пак потпирање на политичките и економските центри на моќ на другите луѓе.

Свет | пред 3 месеци

Европа пред финансиски пресврт: Еврото се подготвува за поголема глобална улога

Европа мора да се подготви за значително поголема улога во светските финансии во услови на постепено слабеење на американскиот долар и да ја зајакне сопствената финансиска архитектура за да биде подготвена за зголемен пазарен удел на еврото, оценува Мартин Кохер, гувернер на Австриската централна банка и член на Управниот совет на Европска централна банка.Во изјава за медиумите, Кохер посочува дека зголемената улога на еврото е тренд што трае подолго време и дека во моментов се забележува појачан интерес од меѓународните партнери за европската валута. Според него, токму тоа е една од причините за забележливото зајакнување на еврото и за неговото сè почесто перцепирање како валута што нуди сигурност во периоди на глобална неизвесност.Во услови на кризи и нестабилност, инвеститорите традиционално се вртат кон златото, швајцарскиот франк и американскиот долар. Сепак, во изминатата година еврото зајакна за околу 14 проценти во однос на доларот, делумно како резултат на разнишаната доверба во САД поради честите промени во трговската политика. Истовремено, европските земји најавуваат зголемени инвестиции во одбраната и инфраструктурата, што дополнително ја засилува улогата на еврото.Иако доларот и понатаму има доминантна позиција со околу половина од светските девизни резерви, неговиот удел бележи надолен тренд во последната деценија. Еврото, пак, учествува со приближно 20 проценти. Според Кохер, глобалното финансиско преструктурирање може да му донесе на еврото уште поголема улога, вклучително и статус на безбедно прибежиште, за што Европа мора навреме да се подготви.Тој нагласува дека целта не е по секоја цена да се зголеми меѓународната улога на еврото, но дека околностите може да ја принудат Европа да ја преземе таа улога. Во таа насока, во рамките на Европската централна банка веќе се водат дискусии за користење на различни инструменти за стабилизација на меѓународниот финансиски систем, меѓу кои и меѓународни репо-договори, своп-линии и други механизми за обезбедување ликвидност.Претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, неодамна истакна дека не постои директна врска меѓу силната меѓународна улога на една валута и нејзиното зајакнување во однос на другите валути. Таа посочи дека за една валута да биде извор на стабилност, потребни се долгорочно изградени предуслови, како што се сигурно и предвидливо правно опкружување во кое законите се почитуваат, критериум што, според неа, еврозоната веќе го исполнува.Лагард нагласи и дека постои напредок во третата клучна компонента за силна валута – трговската поврзаност со остатокот од светот. Таа оцени дека зајакнувањето на еврото зависи и од трговските договори на Европската унија со региони како Меркосур, Индија, Австралија и други партнери. Дополнително, таа истакна дека обезбедувањето ликвидност е суштински атрибут на силна валута, поради што Европската централна банка го преиспитува и унапредува својот ликвидносен рамковен систем преку репо-линии.

Македонија | пред 3 месеци

Унгарија ja тужи ЕУ

Унгарската влада поднесе тужба до Судот на правдата на ЕУ, барајќи поништување на Уредбата RePower EU, чија цел е постепено укинување на увозот на руски гас.Ова го изјави министерот за надворешни работи и трговија на Унгарија, Петер Сијарто. Тој тврди дека ЕУ со усвојувањето на уредбата ја надминала својата надлежност, бидејќи одлуката е погрешно претставена како мерка на трговска политика, а не како санкција, додека нејзината примена би ја загрозила безбедноста на снабдувањето со енергија во Унгарија.Сијарто, пишува унгарскиот Индеx, наведе дека Унгарија ја оспорила уредбата RePower EU пред Судот на ЕУ по нејзиното официјално стапување на сила, истакнувајќи дека за Унгарија не постојат поевтини и по сигурни алтернативи на руската нафта и гас, како и дека без тие енергенти не е можно да се гарантира енергетската безбедност на земјата ниту одржувањето на ниски трошоци за домаќинствата.Сијарто наведе три клучни причини поради кои Будимпешта бара поништување на уредбата: прво, RePower EU во суштина претставува политика на санкции, поради што би барала едногласна одлука на земјите членки; второ, ЕУ нема надлежност за донесување такви одлуки бидејќи енергетската политика е во надлежност на земјите членки; и трето, принципот на енергетска солидарност во ЕУ се крши доколку се загрозува снабдувањето со енергија на која било членка.Според Сијарто, судскиот процес би можел да трае помеѓу една и пол и две години, а укинувањето на руските енергенти, како што наведе, би можело да го зголеми трошокот за енергија во Унгарија.Уредбата RePower EU беше усвоена од Европскиот парламент во декември, додека Советот на ЕУ ја потврди во јануари, при што против беа само Унгарија и Словачка.Според планот, забраната се однесува исклучиво на рускиот гас, додека за укинување на увозот на руска нафта и нуклеарно гориво ќе се одлучува со посебна уредба во 2026 година.Според договорот на институциите на ЕУ, увозот на руски течен природен гас (LNG) би бил забранет од почетокот на 2026 година, додека забраната за увоз на гас преку гасоводи би стапила на сила на 30 септември 2027 година, со предвидени транзициски периоди за постоечките договори.Уредбата предвидува и обврска на земјите членки да изработат национални планови за диверзификација на снабдувањето со гас, додека Европската комисија ќе ја надгледува примената на забраната.

Свет | пред 3 месеци

ЕУ планира забрана за увоз на руски бакар и благородни метали

Европската унија разгледува воведување забрана за увоз на бакар и неколку клучни благородни метали од Русија, меѓу кои платина, иридиум и родиум.Овој предлог е дел од 20. пакет санкции што Брисел планира да го усвои до крајот на февруари 2026 година, по повод двегодишнината од почетокот на војната во Украина, пренесува Блумберг, повикувајќи се на анонимни добро упатени извори.Главна цел на овие мерки е рускиот гигант „Норникел“, најголемата рударска компанија во земјата, која досега успеа да избегне директни санкции од ЕУ поради својата критична улога на светскиот пазар.Одлуката за забраната доаѓа во момент кога светските пазари на овие метали веќе се под силен притисок, а цените на бакарот достигнуваат рекордни нивоа поради големата побарувачка и ограниченото снабдување, додека на пазарот на платина се бележи дефицит.Руските метали веќе се делумно потиснати од западните берзи, како што е Лондонската берза на метали, но и понатаму наоѓаат пат до европските индустриски потрошувачи.Европската унија се надева дека со овој потег дополнително ќе ги исцрпи руските воени фондови, и покрај ризикот од натамошен раст на цените на суровините.Новиот пакет санкции е проследен и со најава за огромен пакет финансиска помош за Украина во вредност од 90 милијарди евра за наредните две години.

Свет | пред 3 месеци

ЕУ спрема нова забрана за Русите

Шефицата на дипломатијата на Европската унија, Каја Калас, изјави дека ЕУ ќе продолжи да разгледува идеја за забрана на влез на сите лица кои учествувале во војната против Украина, додека служеле во руските вооружени сили.По состанокот на Советот на ЕУ, Калас рече дека повеќе земји членки изразиле поддршка за предлогот на Естонија, без да прецизира за кои земји станува збор.„Тоа претставува јасен безбедносен ризик за Европа. Се согласивме да го доразвиеме овој предлог“, изјави Калас.Таа додаде дека ова прашање би можело да стане особено актуелно по завршувањето на сегашната фаза на војната и дека Европската унија до тогаш треба да понуди конкретни одговори.Уште на 29 јануари неофицијално беше соопштено дека Естонија предлага на земјите членки на ЕУ да разгледаат забрана за влез во Шенгенскиот простор на лицата кои учествувале во непријателства против Украина, додека служеле во руските вооружени сили.Естонскиот министер за надворешни работи, Маргус Цахкна, нагласи дека лицата со такво искуство се под зголемен ризик од регрутирање од страна на руските специјални служби и дека претставуваат низа безбедносни закани.

Свет | пред 4 месеци

Мерц: Членство на Украина во ЕУ до 2027 не е возможно

Германскиот канцелар Фридрих Мерц изјави дека влезот на Украина во Европската унија до почетокот на следната година не е реална цел, истакнувајќи дека станува збор за долг процес.Мерц со ова ги намали очекувањата поставени од украинскиот претседател Володимир Зеленски, кој како целна година за членство ја наведе 2027.„Пристапувањето на 1 јануари 2027 година не е возможно. Тоа не е реалистично“, рече Мерц во Берлин, пренесува агенцијата DPA.Германскиот канцелар нагласи дека секоја држава кандидат прво мора да ги исполни Копенхашките критериуми, кои опфаќаат низа политички, економски и законодавни услови, а овој процес обично трае години. „Украина можеме постепено да ја приближуваме кон Европската унија“, додаде тој.Украина го доби статусот на кандидат за членство во ЕУ во 2022 година, а минатата година заврши процес на анализа на усогласеноста на своето законодавство. Киев се залага за забрзано пристапување поради тековните мировни преговори со Москва, тврдејќи дека членството е клучно за поствоеното закрепнување и безбедноста на земјата.Иако Брисел го оцени напредокот на Киев во реформите, отворањето на пристапните поглавја сè уште го блокира унгарскиот премиер Виктор Орбан.Орбан претходно изјави дека доверлив документ, дискутиран во рамките на ЕУ во текот на мировните преговори, предвидува влез на Украина во Унијата следната година преку забрзана процедура.

Свет | пред 4 месеци

Почнаа техничките разговори меѓу САД, Данска и Гренланд за арктичката безбедност

Техничките разговори меѓу САД, Данска и Гренланд околу договор за арктичка безбедност започнаа, изјави вчера државниот секретар на САД, Марко Рубио.Министрите за надворешни работи на Данска и Гренланд формираа работна група чија цел е да ги анализира разликите во односите со САД, кои се појавија на состанокот во Вашингтон со потпретседателот на САД, Џеј Ди Венс, и со Рубио, на почетокот на овој месец.Работната група беше формирана по повторените повици на претседателот Доналд Трамп САД да го преземат Гренланд, за да се спротивстават на заканите од Русија и Кина, што силно беше отфрлено од страна на Гренланд, Данска и европските сојузници.„Започнува денес и ќе биде редовен процес“, рече Рубио зборувајќи за работната група. Тој тоа го изјави за време на сведочењето пред Сенатскиот комитет за надворешни односи.„Ќе се обидеме тоа да го направиме така што нема да биде како медиумски циркус секојпат кога се водат овие разговори, затоа што мислиме дека тоа создава поголема флексибилност од двете страни за постигнување позитивен резултат“, додаде Рубио.Данското Министерство за надворешни работи соопшти дека вчерашните разговори беа насочени кон тоа како можат да одговорат на американските загрижености за безбедноста во Арктикот, а истовремено да ги почитуваат „црвените линии“ на Кралството Данска кои се однесуваат на суверенитетот на Гренланд.Повторените закани на Трамп во последните недели дека ќе го анектира Гренланд, го нарушија односот меѓу САД и Европа.На почетокот на овој месец, Трамп најави воведување нови царини за Данска и уште седум европски земји кои се спротивставија на неговите повици за преземање на Гренланд. Меѓутоа, брзо ги откажа тие закани кога, со помош на генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, беше постигнат „рамковен“ договор за пристап до островот.Мал дел од деталите на договорот е достапен за јавноста.По остри реакции од европските сојузници на неговата реторика за Гренланд, Трамп на Светскиот економски форум во Давос минатата недела соопшти дека ја исклучува можноста за употреба на американска воена сила за преземање на Гренланд.

Свет | пред 4 месеци

Калаc: Не можам да замислам создавање „европска армија“

Високата претставничка за надворешна политика на Европската унија, Каја Калаc, изјави денеска дека не може да замисли дека земјите членки на ЕУ ќе создадат посебна армија, на што неодамна повика европскиот комесар за одбрана, Андриус Кубилиус.„Секоја европска земја има армија, а армиите на 23 земји се исто така дел од структурата на НАТО, така што не можам да замислам дека земјите ќе формираат посебна 'европска армија'. Значи, тоа мора да бидат армиите кои веќе постојат, па мораме да видиме како тоа функционира во практика“, изјави Калаc за новинарите во Брисел, пред состанокот на министрите за надворешни работи, пренесува Ројтерс.Комесарот на ЕУ за одбрана, Андриус Кубилиус, на почетокот на јануари изјави дека ЕУ треба да размисли за воспоставување постојана армија од 100.000 војници и за темелна реформа на политичките процеси кои ја управуваат одбраната.„Разбирливо е дека во армијата мора да постои многу јасна команда, така што кога ќе се случи нешто, ќе биде јасно кој кому издава наредби. Ако создадеме паралелни структури, тоа само ќе ја замати сликата“, додаде Калаc.Порано оваа недела, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, ги отфрли повиците на некои водечки европски политичари за формирање одделна европска армија, поради зголемените тензии околу Гренланд и интересот на американскиот претседател Доналд Трамп.

Свет | пред 4 месеци

СДСМ: Нови примери од анти-ЕУ кампањата

Владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ свесно создава конфликти со соседните држави, меѓу кои Бугарија и Грција, со цел да ја оправда изолацијата на државата и да ги блокира евроинтегративните процеси, обвинувајќи ја Европската Унија за сопствените неуспеси, соопштија од Социјалдемократскиот сојуз на Македонија.Од партијата наведуваат дека во изминатиот период се бележат низа примери на, како што ја оценуваат, анти-ЕУ кампања на актуелната власт. Според СДСМ, владата на премиерот Христијан Мицкоски намерно отворила конфликт околу македонскиот јазик, прашање кое, како што истакнуваат, одамна било затворено. Дополнително, посочуваат дека биле демантирани и официјални ставови на бугарското Министерство за надворешни работи, по што, според нив, повторно следеле прозивки и одбивање средби, со чекање на нови покани од бугарска страна.СДСМ оценува дека ваквиот пристап резултирал со нови критики од Бугарија кон Македонија и прашува, како што велат, кому сè уште не му е јасно што прави актуелната власт. Според опозицијата, станува збор за организирана кампања чија цел е кај граѓаните да се предизвика негативен однос кон Европската Унија и таа да се прикаже како виновник за застојот, наместо владините политики.Од СДСМ нагласуваат дека овие, како што ги нарекуваат, политики на намерна изолација веќе произведуваат конкретни последици, меѓу кои и проблемите со влезот и движењето на камионите и тешкотиите во транспортот. Според партијата, владата имала цели шест месеци на располагање да го реши овој проблем, но и покрај тоа што била свесна за него, не презела ништо.Во соопштението се посочува и дека, според последните истражувања на јавното мислење, дури 71 отсто од граѓаните ја поддржуваат идејата за членство на Македонија во Европската Унија. СДСМ оценува дека тоа јасно покажува оти политиките на ВМРО-ДПМНЕ се спротивни на волјата на мнозинството граѓани и ја водат државата кон економска и политичка маргинализација.

Македонија | пред 4 месеци

Евроинтеграциите повторно приоритет: Расте довербата во ЕУ, се бара консензус дома

По долг период на стагнација и скепса, поддршката за членство на Македонија во Европската Унија повторно бележи значителен раст. Според најновото истражување на Институтот за демократија „Социетас цивилис“, дури 71 отсто од граѓаните го поддржуваат приклучувањето кон ЕУ, што претставува зголемување од речиси 10 проценти во однос на минатата година.На презентацијата на истражувањата „Анализа на јавното мислење за пристапување во ЕУ (2014–2025)“ и „Нови глобални неизвесности, стари европски обврски“, одржана во Собранието, евроамбасадорот во Скопје Михаил Рокас оцени дека земјата има целосна поддршка за членство, но дека клучниот предизвик останува внатрешното обединување околу евроинтегративниот процес.Според Рокас, за да се искористи актуелниот политички момент, неопходна е широка политичка и општествена согласност – од институциите и опозицијата, преку граѓанскиот сектор, до деловната заедница и младите. Тој нагласи дека иако дел од јавноста надворешните фактори ги гледа како главна пречка, внатрешниот консензус е пресуден за надминување на останатите бариери.„Ако постигнеме единство, пречките ќе се надминат. Не станува збор само за можност, туку за специфичен политички момент кој не може да се споредува со претходните години“, порача Рокас.Истражувањата покажуваат дека Европската Унија и понатаму е партнер со најголема доверба кај македонските граѓани. Забележлив е растот на поддршката кај младите, како и намалувањето на етничките и политичките разлики во однос на европската перспектива. Меѓу најважните приоритети што ги издвојуваат граѓаните се владеењето на правото, борбата против корупцијата и заштитата на животната средина.Директорот на Институтот за демократија, Марко Трошановски, оцени дека зголемената поддршка е резултат на променетото јавно расположение и новите геополитички околности. Според него, во услови на зголемена неизвесност во глобалната политика, ЕУ се перципира како најстабилен и најдоверлив партнер.„Сè повеќе граѓани ја гледаат Македонија како дел од Западот. Во исто време, опаѓа бројот на оние што сметаат дека земјата веќе направила доволно и дека не се потребни дополнителни напори“, истакна Трошановски, предупредувајќи дека очекувањата за автоматска промена на условите за уставни измени се нереални.Податоците укажуваат дека европската интеграција повторно станува приоритет за мнозинството граѓани, вклучително и кај гласачите на ВМРО-ДПМНЕ, што аналитичарите го поврзуваат со нивното доаѓање на власт. По години на дилеми и колебања, ЕУ-перспективата повторно се наметнува како доминантна насока за иднината на земјата.

Македонија | пред 4 месеци

Ако ЕУ не го смени правилото 90/180, камионите ќе застанат: Владата бара решение, превозниците притискаат

Проблемот со примената на правилото 90/180 дена и новиот систем за електронска евиденција на престојот во Шенген-зоната ја мобилизираше македонската Влада, регионалните превозници и европските институции, додека блокадите на граничните премини втор ден по ред го прекинуваат товарниот сообраќај кон Европската Унија.Премиерот Христијан Мицкоски денеска соопшти дека побарал телефонски разговор со претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, со цел да се изнајде решение за состојбата што ги извади на протест камионските превозници од Македонија и од земјите на Западен Балкан. Тој изрази умерен оптимизам дека проблемот може да се надмине и посочи дека прашањето е отворено со Европската комисија уште од септември, при што разговорите ги води министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски.Мицкоски најави дека очекува разговор со Фон дер Лајен во наредните денови, по нејзиното враќање од службено патување во Индија, нагласувајќи дека целта не е укинување на шенген-механизмот, туку изнаоѓање практична варијанта со која ќе им се излезе во пресрет на професионалните возачи.Во меѓувреме, камионските превозници од Македонија, Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина започнаа седумдневен протест со блокади на товарните терминали на граничните премини кон Шенген-зоната. Патничкиот сообраќај се одвива непречено, но превозниците предупредуваат дека правилото 90 дена престој во период од 180 дена ги третира како туристи, а не како мобилни работници, со што им се парализира работата.Од Брисел засега порачуваат дека ги следат случувањата, но дека правилата не се нови. Портпаролот на Европската комисија Маркус Ламерт изјави дека системот за влез-излез обезбедува подобра контрола на постојните правила, додавајќи дека Комисијата е свесна оти професии со висока мобилност, како камионските возачи, имаат потреба од подолг престој. Според него, ова прашање се разгледува во рамки на подготовките на новата визна стратегија на ЕУ.Загриженост за економските последици изрази и вицепремиерот и министер за транспорт и врски во оставка на Бугарија, Гроздан Караџов, кој оцени дека блокадите на границите со Србија и Македонија ќе донесат сериозни загуби за сите економии во регионот. Тој истакна дека ваквите мерки го нарушуваат слободниот проток на стоки и дека решението треба да се бара исклучиво преку дијалог со европските институции, бидејќи земјите членки немаат надлежност самостојно да ги менуваат правилата.Караџов најави дека ќе иницира разговори за отворање таканаречени „прозорци“ на границите, но призна дека тоа ќе биде тешко изводливо без согласност од Брисел.Во Македонија, Националната транспортна асоцијација „Бест мобилити – НТА“ порача дека блокадите се израз на револт на професионалните возачи, но предупреди дека решението мора да се бара институционално, во Брисел. Од асоцијацијата информираат дека прашањето било разгледано и на состанок на BSEC-URTA во Скопје, со учество на претседателот на Меѓународната унија за патен транспорт (IRU), при што бил усвоен унифициран предлог за решенија.Од „Бест мобилити – НТА“ укажуваат дека долготрајните блокади носат ризик од губење на транзитот низ Македонија, финансиски загуби за извозно ориентираните компании и дополнително намалување на веќе ограниченото дозволено време за престој во Шенген-зоната. Тие бараат признавање на возачите како мобилни работници со посебен статус и активна поддршка од државниот врв во преговорите со Европската комисија.Поддршка за протестот вчера даде и заменик-претседателот на Владата и министер за транспорт, Александар Николоски, кој оцени дека предупредувањето доаѓа навреме и дека февруари и март мора максимално да се искористат за изнаоѓање решение. Тој посочи три можни опции: одложување на примената на новиот систем, зголемување на дозволениот број денови на престој или воведување посебен режим за професионални возачи, по примерот на Швајцарија.Министерот Тимчо Муцунски, пак, изјави дека со Европската Унија активно се комуницира и дека од Брисел има сигнали оти проблемот е препознаен и дека се работи на негово надминување.Превозниците, од своја страна, порачуваат дека целта не им е да ја заглават економијата, туку да укажат на последиците од мерките. Ако решение не се најде, најавуваат други форми на притисок, предупредувајќи дека без нивниот труд, над милион тони стока би можеле да останат заглавени, со директни последици за пазарите и граѓаните.

Македонија | пред 4 месеци

Црна Гора затвори уште едно поглавје во преговорите со ЕУ

На Меѓувладината конференција во Брисел, Црна Гора денес затвори уште едно поглавје во преговорите за членство во Европската Унија, со што Поглавјето 32 – Финансиски надзор е официјално завршено. Со овој чекор, на Подгорица ѝ остануваат уште 20 од вкупно 33 преговарачки поглавја за да го заокружи процесот на пристапување кон Унијата.Поглавјето 32 опфаќа контрола на користењето на финансиските средства, заштита на еврото од фалсификување, заштита на финансиските интереси на Европската Унија и зајакнување на надворешната ревизија. Европската комесарка за проширување, Марта Кос, оцени дека затворањето на ова поглавје претставува значаен напредок, но нагласи дека Брисел очекува понатамошни реформи, особено во делот на независноста на судството и полицијата, борбата против корупцијата и целосното усогласување со визната политика на Унијата.На заедничката прес-конференција со црногорскиот премиер Милојко Спајиќ, Кос истакна дека Црна Гора има амбициозна цел да ги заврши пристапните преговори до крајот на годината, оценувајќи дека таа цел е остварлива доколку реформите бидат добро структурирани и навремено спроведени. Таа потсети дека Црна Гора е најнапредната земја кандидат и повика на задржување на фокусот врз реформската агенда и затворањето на преостанатите поглавја.Кос најави и дека наскоро се очекува формирање работна група за подготовка на договорот за пристапување на Црна Гора во Европската Унија.Премиерот Спајиќ изјави дека со затворањето на Поглавјето 32, Црна Гора има затворено 13 од 33 поглавја, што претставува околу 40 проценти од вкупниот процес, резултат што го оцени како импресивен. Тој нагласи дека за само две години процентот на затворени поглавја е зголемен од осум на 40 проценти.Според Спајиќ, Црна Гора станува сè постабилна и пореформирана, а владата интензивно работи на сите поглавја со уверување дека преговорите ќе бидат завршени до крајот на годината. Тој додаде дека проширувањето на ЕУ повторно добива на динамика, оценувајќи дека брзината со која Црна Гора ги затвора поглавјата е доказ дека процесот на проширување е жив и активен.Од јуни 2024 година, кога Европската Унија го деблокираше процесот на пристапување, Црна Гора затвори вкупно десет преговарачки поглавја, значително интензивирајќи ги преговорите со Брисел.

Балкан | пред 4 месеци

Индија и ЕУ постигнаа историски трговски договор

Индија и Европската унија ја завршија долгоочекуваната трговска согласност која ќе биде официјално објавена утре, изјави индискиот министер за трговија Рајеш Агравал. Договорот е оценет како историски, додека двете страни се соочуваат со влошени односи со Соединетите Американски Држави.Согласието отвора пат за слободна размена на стоки помеѓу блокот од 27 европски земји и Индија, кои заедно сочинуваат четвртина од светскиот БДП и пазар со два милијарди потрошувачи. „Станува збор за урамнотежен, иднина ориентиран договор за подобра економска интеграција со ЕУ. Овој договор ќе ја забрза трговијата и инвестициите помеѓу двете страни“, истакна Агравал.Вкупната трговија меѓу Индија и ЕУ во фискалната година заклучена во март 2025 година изнесувала 136,5 милијарди американски долари.Договорот ќе биде официјално потпишан по правна проверка која се очекува да трае меѓу пет и шест месеци, додаде индиски официјален претставник, кој најави дека се очекува имплементацијата да се реализира во рок од една година.Овој договор следи по низа други трговски спогодби на ЕУ, меѓу кои клучниот пакт со јужноамериканскиот блок МеркоСур и договорите со Индонезија, Мексико и Швајцарија од минатата година. Во исто време, Индија финализираше спогодби со Велика Британија, Нов Зеланд и Оман.По речиси две децении преговори со повеќекратни прекини, Индја со овој договор го отвора своето огромно, третото по големина светско пазарно место за слободна трговија со ЕУ, нејзиниот најголем трговски партнер.Преговорите беа забрзани минатата година по согласност на индискиот премиер Нарендра Моди и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, а нивниот темпо се засили по воведувањето на американски тарифи против некои трговски партнери, вклучувајќи и 50-процентни тарифи за увоз од Индија.Клучни точки во преговорите беа автомобилите и челикот, при што ЕУ бараше значително намалување на царините за увоз на автомобили од Индија, додека Индија, голем производител на челик, побара олеснување на ограничувањата за извозот на челик кон ЕУ. Според последните извештаи, Индија ќе ги намали царините за увоз на европски автомобили на 40 проценти, додека дел од земјоделските производи остануваат исклучени за да се заштитат милиони локални земјоделци.

Свет | пред 4 месеци

Трамп го урна стариот светски поредок: Западот се буди во ера без правила

Американскиот претседател Доналд Трамп за само неколку дена ја промени глобалната политичка рамнотежа и го доведе во прашање светскиот поредок воспоставен по Втората светска војна. Со закани за царини, отворен притисок врз сојузниците и директни пораки дека силата е поважна од правилата, Трамп испрати јасен сигнал дека ерата на предвидлива и координирана западна политика завршува.Од моментот кога повторно ја актуелизираше идејата за преземање на Гренланд, па сѐ до настапите на Светскиот економски форум во Давос, стана јасно дека старите табуа повеќе не важат. Наместо меѓусебна доверба и партнерство, во фокусот дојде политика на притисок, условување и демонстрација на моќ.Со изјавите дека „на овој или на оној начин“ САД ќе го добијат Гренланд, Трамп директно го доведе во прашање кредибилитетот на НАТО и безбедносните гаранции меѓу сојузниците. Истовремено, со селективни закани за царини и нивно повлекување во зависност од личните односи со лидерите, тој ја замени институционалната дипломатија со персонализирана политика.Во Европа, ваквиот пристап предизвика шок и сериозна загриженост. Францускиот претседател Емануел Макрон оцени дека неделата започнала со ескалации и закани какви што биле незамисливи пред неколку години, додека европските дипломати отворено признаваат дека САД повеќе не се перципираат како стабилен и сигурен партнер.Посебно остри беа реакциите од Лондон, каде британскиот премиер Кир Стармер ги нарече изјавите на Трамп за НАТО навредливи и опасни, потсетувајќи дека членот 5 за колективна одбрана бил активиран само еднаш – по нападите врз САД на 11 септември. Тој нагласи дека европските сојузници плаќале висока цена во заедничките мисии, вклучително и со човечки животи.Во ваква атмосфера, Европа се соочува со тежок избор: да прифати улога на помал партнер кој се прилагодува на волјата на Вашингтон или да почне сериозно да гради сопствена стратешка автономија, особено во одбраната. Сѐ погласни се пораките дека континентот мора да се осамостои од хировите на Белата куќа, иако реалноста покажува дека без американската воена и економска моќ, тоа нема да оди брзо.И покрај тоа што дел од европските лидери и натаму повикуваат на соработка и воздржаност, пораката од Вашингтон е јасна: правилата се менуваат, а отпорот е единствениот јазик што Трамп навистина го разбира. Како што заклучуваат аналитичарите, обидот да му се угоди на претседател чии барања постојано се поместуваат, може да значи само едно – уште поголема нестабилност и продлабочување на јазот меѓу САД и нивните традиционални сојузници.

Свет | пред 4 месеци

ЕУ го запира трговскиот договор со САД поради заканите на Трамп

Европската унија го запре процесот на формално одобрување на трговскиот договор постигнат со американскиот претседател Доналд Трамп, откако тој упати закани за воведување царини поврзани со прашањето за Гренланд, објави NBC News. Одлуката следува по реакцијата на Европскиот парламент, каде што претседателот на Комитетот за меѓународна трговија, Бернд Ланге, оцени дека поради заканите насочени кон Гренланд, Данска и нивните европски сојузници, Унијата немала друга можност освен да ја суспендира работата на договорот.Ланге изјави дека, со оглед на континуираните и ескалирачки притисоци, вклучително и заканите со царини, не може да се продолжи со вообичаено деловно функционирање. Тој нагласи дека нема да се преземат никакви чекори за напредување на договорот сè додека Соединетите Американски Држави не се определат повторно за соработка наместо за конфронтација, посочувајќи дека суверенитетот и територијалниот интегритет на европските држави се доведени во прашање.Одлуката доаѓа откако Трамп во саботата изјави дека седум земји-членки на Европската унија, заедно со Обединетото Кралство, би биле погодени од царини доколку не ѝ дозволат на Америка контрола врз Гренланд. Со тоа, политичката атмосфера околу веќе договорената спогодба драстично се заостри.Трговскиот договор беше постигнат во јули, за време на посетата на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, на голф-клубот на Трамп во Тарнбери, Шкотска. Суштината на договорот предвидуваше ограничување на американските царини за поголемиот дел од увозот од Европската унија на 15 проценти, што важеше за една од најниските стапки што Вашингтон ги одобри на трговски партнери минатата година. Дел од европскиот извоз, како генеричките лекови, требаше целосно да биде ослободен од царини.За возврат, Европската унија, како најголем трговски партнер на САД, ќе ги намалеше царините за одредени американски производи, со што ќе се олеснеше пласманот на земјоделските и индустриските производи од Соединетите Американски Држави на европскиот пазар. Кога договорот првпат беше објавен, Европската комисија соопшти дека тој носи стабилност во трансатлантските економски односи.Сепак, тонот се промени по најновите закани од Вашингтон. Говорејќи на Светскиот економски форум, Урсула фон дер Лајен порача дека и во политиката, како и во бизнисот, договорите мора да се почитуваат, додавајќи дека кога пријателите си подаваат рака, тоа треба да има значење.

Свет | пред 4 месеци

Европа на итен самит во Брисел: ЕУ-лидерите се собираат поради тензиите околу Гренланд

Лидерите на Европската унија и на земјите членки утре навечер ќе се сретнат во Брисел на неформален состанок на Европскиот совет, поради зголемените тензии поврзани со Гренланд.„Ќе разговараме за најновите случувања во трансатлантските односи и нивните импликации врз Европската унија, како и за координација на натамошните чекори. Состанокот ќе го започнеме со размена на мислења со претседателката на Европскиот парламент“, напиша претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, во писмото со кое ги повика учесниците.Состанокот е закажан да започне во 19 часот.Кошта пред два дена најави дека, поради тензиите околу Гренланд, во наредните денови ќе свика вонредна седница на Европскиот совет.„Со оглед на значењето на последните случувања и потребата од понатамошна координација, одлучив да свикам вонреден состанок на Европскиот совет во наредните денови“, напиша тој на социјалната мрежа Икс.Тој истакна и дека, по консултациите со земјите членки, е потврдено оти Европската унија е „единствена во поддршката и солидарноста со Данска и Гренланд“.

Свет | пред 4 месеци

Туск: Европа не смее да си дозволи слабост во однос нс Трамп, ниту кон противниците ниту кон сојузниците

Полскиот премиер Доналд Туск порача дека Европа не смее да си дозволи слабост во односите со претседателот на САД Доналд Трамп, нагласувајќи дека попуштањето не е стратегија што носи резултати, туку пат кон понижување.Во објава на социјалната мрежа Икс, Туск истакна дека отстапките секогаш се доживуваат како знак на слабост и дека Европа нема луксуз да биде слаба – ниту кон своите противници, ниту кон своите сојузници. Според него, актуелниот момент бара јасна европска решителност и самодоверба.Туск предупреди дека попуштањето не води кон стабилност или подобри односи, туку создава впечаток на немоќ, што може да има долгорочни последици по позицијата на Европа на глобалната сцена. Неговата порака доаѓа во период на засилени трансатлантски тензии и преиспитување на односите меѓу Европската унија и Соединетите Американски Држави.Со оваа изјава, полскиот премиер испраќа сигнал дека европските лидери треба да настапуваат пообединето и поодлучно, водејќи се од сопствените интереси и вредности, без страв од притисоци или условувања, без разлика од каде доаѓаат.

Свет | пред 4 месеци

ЕУ засега се воздржува од „трговската базука“ против САД поради Гренланд, приоритет добива дипломатијата

Земјите членки на ЕУ оцениле дека во оваа фаза треба да се избегне ескалација и да се остави простор за политичко и дипломатско решение со Соединетите Американски Држави. Инструментот против присила, усвоен во 2023 година, ѝ овозможува на Унијата да санкционира земји што вршат, како што се дефинира, „економска уцена“, преку ограничување на трговски дозволи и пристап до единствениот пазар, но досега никогаш не бил применет.Според дипломатски извори, Европската комисија на состанокот презентирала повеќе можни опции, меѓу кои и активирање на ACI, но амбасадорите на земјите членки само дискутирале, без гласање за конкретни мерки.Сепак, ЕУ има подготвен пакет контрамерки во вредност од 93 милијарди евра, насочени кон американски производи, кој може да биде активиран доколку Трамп ја реализира најавата и од 1 февруари воведе дополнителни царини од 10 проценти за осум европски земји, меѓу кои Данска, Германија и Франција. Одлуката за повторно воведување на овие мерки, кои беа суспендирани минатата година, ќе биде донесена по истекот на рокот што го постави американскиот претседател.Контрамерките беа подготвени уште лани, во период на неизвесност околу тоа дали САД ќе прифатат трговски договор со ЕУ. Тие предвидуваат реципрочни царини до 30 проценти за низа американски производи, од автомобили до живинско месо. Нивната примена беше одложена откако летоска претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, и Доналд Трамп постигнаа договор со кој се утврди основна царина од 15 проценти за поголемиот дел од извозот на ЕУ во САД, а царините за многу американски индустриски производи беа намалени на нула.Новите закани на Трамп, поврзани со спорот околу Гренланд, го доведоа во прашање овој договор, откако влијателни пратеници во Европскиот парламент најавија одложување на гласањето за неговата имплементација, закажано за крајот на месецот.Во меѓувреме, претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, свика вонреден самит на лидерите на ЕУ, кој треба да се одржи во наредните денови. Според извори запознаени со подготовките, самитот би можел да се одржи во четврток, на 22 јануари.Дипломати присутни на неделните разговори во Брисел, на кои беа претставени сите 27 земји членки на амбасадорско ниво, истакнаа дека е изразена целосна солидарност со Данска и Гренланд, како и поддршка за нивниот суверенитет и територијален интегритет.

Свет | пред 4 месеци

Нова ескалација: Европскиот парламент го замрзнува трговскиот договор со САД поради царините и Гренланд

Европскиот парламент нема да го одобри клучниот трговски договор меѓу Европската унија и Соединетите Американски Држави, откако американскиот претседател Доналд Трамп воведе нови царини за европските земји, како дел од неговите притисоци поврзани со Гренланд.Одлуката дека Европскиот парламент нема да продолжи со ратификацијата на договорот, кој минатото лето го потпишаа Трамп и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, ја доведува во прашање иднината на трговското примирје меѓу Брисел и Вашингтон. Договорот предвидуваше американски царини од 15 проценти за увоз од ЕУ, во замена за тоа Унијата да не воведува давачки за американски производи.Претседателот на Европската народна партија Манфред Вебер соопшти дека ескалацијата на тензиите со САД значи дека Европскиот парламент нема да гласа во корист на пактот. Тој нагласи дека, иако ЕПП во принцип го поддржува договорот, заканите на Трамп во врска со Гренланд ја прават неговата ратификација невозможна во овој момент и дека мерките за нулта царини за американските производи мора да бидат ставени во мирување.Иако останатите политички групи во Европскиот парламент – социјалдемократите, либералите и Зелените – веќе подолго време бараа стратешка пауза во примената на договорот, токму ставот на ЕПП беше клучен за конечната одлука. Гласањето за замрзнување на договорот првично беше закажано за 26 јануари, но се очекува европратениците формално да ја потврдат одлуката на наредната седница.Шведската европратеничка Карин Карлсбро оцени дека не постои реална можност договорот да добие мнозинство, истакнувајќи дека ЕУ мора да се подготви за одговор на царинските напади од САД, вклучително и можни одмазднички мерки. Таа не ја исклучи ниту употребата на таканаречената трговска „базука“ на ЕУ – Инструментот против економска принуда, кој овозможува ограничувања за инвестиции, јавни набавки и заштита на интелектуална сопственост.И други високи претставници во Европскиот парламент побараа Европската комисија да ја разгледа примената на овој инструмент, оценувајќи дека користењето царини и економски закани за остварување територијални барања претставува директна форма на економска присила.Трамп, пак, најави дополнителни царини од 10 проценти за европските земји кои испратиле војници во малиот контингент на Гренланд, со зголемување на 25 проценти од јуни, што ќе важи сè додека, како што рече, не се постигне договор за „целосна купопродажба“ на Гренланд.Европските лидери остро реагираа на ваквите изјави, нагласувајќи дека распоредувањето трупи на Гренланд е одговор на безбедносните предизвици и предупредувајќи дека новите царини ќе добијат заеднички и координиран одговор од Европската унија.

Свет | пред 4 месеци

Планот за Украина предизвика тревога во ЕУ: „Тоа е стапица поставена од Путин и Трамп“

Брисел разгледува предлози за напуштање на системот за пристапување кон Европската Унија кој се користи уште од Студената војна и негово заменување со контроверзен „двослоен модел“, со цел да се забрза влезот на Украина во ЕУ. Иако планот за реорганизација, за кој дискутира Европската комисија, е во почетна фаза, веќе предизвикува загриженост во европските престолнини поради пристапот на „олеснето проширување“ и неговите далекусежни последици, тврдат за Фајненшл тајмс седум високи функционери вклучени во разговорите.Членството како дел од мировен договорУкраина, која доби кандидатски статус веднаш по почетокот на руската инвазија во февруари 2022 година, членството во ЕУ го гледа како клучен елемент на својата повоена иднина и конечна потврда на прозападната ориентација.Во нацртите на мировниот план од 20 точки, за кој се преговара под водство на САД, наводно се споменува влез на Киев во ЕУ во 2027 година, и покрај проценките на официјални лица од Унијата дека на земјата би ѝ требале и цела деценија реформи за да ги исполни строгите критериуми за членство.Функционери на Комисијата сметаат дека украинскиот претседател Володимир Зеленски ќе може да прифати други аспекти од можниот мировен договор, како откажување од територии во корист на Русија, само ако членството во ЕУ може да го претстави како позитивен исход.Како би изгледало „олеснетото“ членствоПрелиминарниот план би ѝ овозможил на Украина да се приклучи на блокот, но со значително помала моќ во одлучувањето. Според изјави на функционери, Киев во почетокот не би имал вообичаени гласачки права на состаноците на лидерите и во министерските совети.Според предлозите што сè уште се разработуваат, Украина би добивала постепен пристап до делови од единствениот пазар, земјоделските субвенции и финансирањето на внатрешниот развој дури по исполнување на одредени услови по самото пристапување.Со тоа драстично би се промениле правилата за пристапување договорени во 1993 година, кои од земјите бараат да исполнат огромен број прописи на ЕУ во низа области пред да станат полноправни членки.Длабока нелагодност во европските престолнини„Вонредни времиња бараат вонредни мерки… Не го поткопуваме проширувањето. Го прошируваме концептот на проширување“, изјави еден висок дипломат на ЕУ запознаен со идејата. „Правилата се напишани пред повеќе од 30 години и мора да бидат пофлексибилни. Ова е момент што се случува еднаш во генерација и мора да бидеме подготвени да одговориме.“Сепак, дипломати од земјите членки и од другите држави кандидатки изразија длабока нелагодност околу концептот. Некои стравуваат дека тоа би можело негативно да влијае врз идната стабилност на блокот, да ја намали вредноста на членството и да ги вознемири другите земји кои тежнеат кон влез.„Тоа е стапица поставена од Путин и Трамп, а ние влегуваме во неа“, изјави друг дипломат на ЕУ, предупредувајќи на ризик за единството на Унијата.„ЕУ повторно е меѓу чекан и наковална“, рече Муџтаба Рахман, директор за Европа во групата Евразија. „Нема избор освен да го забрза пристапувањето на Украина, но тоа ќе отвори Пандорина кутија со политички и стратешки ризици кои никој во Брисел целосно не ги разбира.“Поделби внатре во УнијатаНапредокот на Украина низ постојниот процес на членство моментно е блокиран од Унгарија, која го спречува едногласното одобрување потребно за отворање и затворање на секое од 35-те пристапни поглавја. Функционери на ЕУ и Украина веруваат дека учеството на САД во мировниот договор би можело да ја принуди Будимпешта да попушти.Претседателката на Комисијата Урсула фон дер Лајен неодамна го поврза пристапувањето на Украина со мировните преговори. „Пристапувањето е и клучна безбедносна гаранција за Украина, но и главен двигател на идниот раст и просперитет“, изјави таа. Сепак, голема група постојни членки на ЕУ, иако ја поддржуваат Украина, остро се противат на какви било мерки што би создале дупки во правилата или би воспоставиле двослоен систем на членство, потврдија четворица дипломати.„Не можете да имате процес заснован на заслуги со фиксен датум на завршување“, рече еден од нив. „Обидете се ова да им го наметнете на државите членки и тие никогаш нема да го прифатат“, предупреди друг висок функционер на ЕУ, истакнувајќи дека тоа би создало штетен јаз меѓу Брисел и престолнините.Последици за другите кандидати и партнериФункционерите истакнуваат дека секој обид за прилагодување на процесот на проширување би ги нарушил и амбициите на другите кандидати за членство и би отворил пошироки прашања за односите на ЕУ со соседите. Црна Гора и Албанија, кои се најнапред во преговорите, би можеле да сметаат дека им се нуди помалку привлечна награда.Исто така се поставува прашањето дали на други држави кои во последните години постигнаа мал или никаков напредок, како Босна и Херцеговина и Турција, би им била понудена истата опција на „олеснето проширување“.Нејасно е и како тоа би се одразило врз земјите од Европскиот економски простор, како Норвешка, кои се дел од единствениот пазар без право на глас, или врз други блиски партнери како Обединетото Кралство. „Со вакво нешто поставувате огромни, тешки прашања. Можни се толку многу непредвидени исходи“, заклучи трет висок дипломат на ЕУ.

Свет | пред 4 месеци

(Видео) Медведев преку видео со закани кон Европа: „Сакате војна – ќе ја добиете“

Поранешниот руски претседател и премиер, а актуелен заменик-претседател на Советот за безбедност на Русија, Дмитриј Медведев, преку објава на социјалната мрежа Икс упати остри и заканувачки пораки кон европските политички лидери, обвинувајќи ги дека, како што тврди, свесно ја туркаат Европа кон војна преку зголемена поддршка за Украина.Во провокативниот статус, Медведев додаде дека Русија ќе им го покаже на европсите лидери „токму тоа што ќе го добијат“. Објавата беше проследена со видео од балистичката ракета со среден дострел „Орешник“, која Москва ја претставува како хиперсонично оружје способно за екстремно високи брзини и маневрирање во завршната фаза од летот.Изјавата на Медведев доаѓа откако Русија по вторпат употреби ракета од типот „Орешник“ врз територијата на Украина, при што цел беше западниот украински град Лвив, кој се наоѓа на околу 60 километри од границата со Полска, земја-членка на НАТО. Овој напад дополнително ги засили загриженоста и тензиите меѓу Москва и западните сојузници.Во објавата, Медведев директно го нападна и францускиот претседател Емануел Макрон, кого подбивно го нарече „Микрон“, обвинувајќи го дека упорно ја турка Европа кон директен судир со Русија. Тој повтори дека Москва, како што рече, „илјада пати јасно ставила до знаење дека нема да прифати европски или сили на НАТО на украинска територија“, но дека западните лидери, според него, продолжуваат со истата реторика и политики.Ова не е првпат Медведев да упатува вакви закани. Од почетокот на војната во Украина, тој во повеќе наврати предупредуваше на можноста од директен воен судир меѓу Русија и НАТО, доколку Западот, како што оценува Москва, премине од политичка и воена поддршка кон директно учество во воените операции. Во неколку наврати, Медведев користеше и радикална реторика, алудирајќи дека таквиот развој на настаните би можел да се третира како објава на војна против Русија.Изјавите на поранешниот руски претседател доаѓаат во момент на растечки меѓународни тензии, особено по неодамнешните ноќни напади врз Украина во кои беше употребен и проектилот „Орешник“. Москва тврдеше дека станува збор за одмазда за наводен напад врз една од резиденциите на претседателот Владимир Путин, тврдење што беше демантирано и од Киев и од западните сојузници, вклучително и Соединетите Американски Држави.

Свет | пред 4 месеци

Македонија останува надвор од ЕУ-роаминг зоната, додека Украина и Молдавија веќе зборуваат „како дома“

Додека европската зона без роаминг одлучно се проширува, Македонија, заедно со Србија и Босна и Херцеговина, останува на чекање. Украина и Молдавија веќе од 1. јануари 2026 година станаа полноправен дел од режимот „Roam Like at Home“, со што нивните граѓани добија можност да користат мобилни услуги низ ЕУ без дополнителни трошоци.Овој премин значи дека Украинците и Молдавците – и обратно, граѓаните на ЕУ кои патуваат таму – од сега плаќаат исто како дома за повици, пораки и мобилни податоци. Одлуките за нивното приклучување беа усвоени од Советот на ЕУ во јули 2025 година.Албанија и Црна Гора се следни – Македонија не се споменуваЗа 2026 година веќе е најавено и приклучувањето на Албанија и Црна Гора, кои се најнапред во преговорите за членство во ЕУ. За Македонија, пак, нема рокови, нема процени, нема сигнал – што е директен одраз на застојот во преговорите со Унијата.Со тоа, земјава повторно се најде во групата на држави кои чекорат побавно на патот кон Брисел.ЕУ-роамингот – модел што функционира од 2017 годинаРежимот „Roam Like at Home“ им овозможува на граѓаните во рамките на зоната да плаќаат домашни тарифи и при патување во странство, без дополнителни доплати. Проширувањето кон Украина и Молдавија се гледа како дел од нивната постепена интеграција во европскиот пазар и дигиталната инфраструктура.Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, неодамна порача дека проширувањето на зоната за роаминг „ја зближува регијата, го поддржува бизнисот и туризмот“.

Македонија | пред 4 месеци

Ново заострување меѓу Брисел и Вашингтон по забраната за влез на европски државјани

Европската унија ќе ја штити слободата на говор и правото на изразување, порачаа претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта, откако Соединетите Американски Држави воведоа забрана за влез за пет европски државјани, меѓу кои и поранешниот еврокомесар Тиери Бретон.Забраната беше воведена од администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп, која ги обвини засегнатите европски граѓани за ограничување на слободата на говор и за, како што наведуваат, прекумерна регулација на американските технолошки гиганти. Реагирајќи на одлуката, Урсула фон дер Лајен на социјалните мрежи порача дека слободата на говор е темел на силната и жива европска демократија и дека Европската унија е горда на тие вредности и ќе продолжи да ги брани.Претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта ја оцени одлуката на Вашингтон како неприфатлива меѓу сојузници, партнери и пријатели. Тој нагласи дека Европската унија цврсто стои зад одбраната на слободата на изразување, правичните дигитални правила и сопствениот регулаторен суверенитет, додавајќи дека ваквите потези само го продлабочуваат недоразбирањето меѓу двете страни.Забраната за влез се очекува дополнително да ги влоши односите меѓу САД и дел од европските престолнини, особено околу чувствителни прашања како слободата на говор, одбраната, миграцијата, односот кон крајната десница, трговијата и војната меѓу Русија и Украина.Одлуката доаѓа неколку недели по објавувањето на американската стратегија за национална безбедност, во која се наведува дека Европа се соочува со, како што е формулирано, „цивилизациско бришење“ и дека мора да го промени правецот доколку сака да остане сигурен сојузник на САД. Потегот на администрацијата на Трамп беше осуден и од францускиот претседател Емануел Макрон, како и од германското Министерство за правда, кои предупредија дека ваквите мерки го нарушуваат духот на сојузништво и демократските принципи.

Свет | пред 5 месеци

Орбан предупредува: 2025 може да биде последната година на мир за Европа која се лизга кон војна

Унгарскиот премиер Виктор Орбан во божиќно интервју за унгарскиот весник „Маѓар Немзет“ изјави дека не може да се исклучи можноста 2025 година да биде последната година на мир за Европа, оценувајќи дека самото поставување на такво прашање е шокантно за континент кој со децении живеел во релативна безбедност.Орбан потсети дека Европа е навикната на мир, нагласувајќи дека последната голема војна на европско тло завршила во 1945 година, по што следеле осум децении без директен континентален конфликт од таков обем. Според него, долги години нуклеарното оружје дејствувало како фактор на одвраќање, бидејќи се верувало дека секоја европска војна би прераснала во нуклеарен светски судир. Тој оцени дека тој страв функционирал речиси осумдесет години, но дека денес светот влегува во сосема нова фаза.Осврнувајќи се на последниот самит на Европската унија во Брисел, Орбан изјави дека Европа во моментов не се движи кон мир, туку се приближува кон војна. Според него, Унгарија успеала само да го забави темпото со кое Унијата се лизга кон конфликт, но не и целосно да го запре процесот. Тој оцени дека на европската сцена повторно се оформуваат два табора – еден што заговара војна и друг што се залага за мир, при што, како што рече, во моментов доминираат силите што ја поддржуваат конфронтацијата.Унгарскиот премиер смета дека војната меѓу Русија и Украина не е коренот на европската нестабилност, туку нејзина последица. Вистинската причина, според него, лежи во политичкиот, економскиот и општествениот пад на Западна Европа, процес што, како што тврди, започнал уште во средината на 2000-тите години и значително се забрзал по светската финансиска криза. Орбан нагласи дека пред дваесет години економските перформанси на Европската унија и САД биле приближно еднакви, додека денес Америка забрзано напредува, а Европа, како што рече, се движи надолу и ја губи својата глобална тежина.Тој ја критикуваше и ориентацијата на Европа кон таканаречена воена економија, оценувајќи дека тоа е познат историски рефлекс на општества кои не можат да се натпреваруваат со побрзо растечките региони и затоа се обидуваат да создадат економски раст преку воена индустрија. Орбан изјави дека Европа во февруари 2022 година можела да испрати мировна мисија во Москва и Киев и да не го прогласи конфликтот за своја војна, додавајќи дека во таков случај денес континентот немало да живее во сенка на вооружен судир.Посебно ја нагласи улогата на САД, тврдејќи дека интервенцијата на администрацијата на поранешниот американски претседател Џо Бајден ја наклонила рамнотежата во корист на воениот табор. Воедно, оцени дека најавите на новиот американски претседател за мир претставуваат предупредување за Европа и дека Унијата не смее своите стратешки одлуки да ги темели на внатрешнополитичките циклуси во САД.Орбан беше исклучително критичен и кон функционирањето на Европската унија, оценувајќи дека таа се наоѓа во состојба на распаѓање и дека паралелно со процесите на дезинтеграција се засилуваат имперските амбиции на бриселската бирократија. Како пример ги наведе зелените политики и планираната забрана на возила со мотори со внатрешно согорување од 2035 година, за кои рече дека сериозно ѝ наштетиле на европската индустрија, особено на автомобилскиот и хемискиот сектор.Говорејќи за Украина, Орбан јасно порача дека членството во Европската унија не е безбедносна гаранција и дека поврзувањето на мирот со влезот на Украина во Унијата е погрешно. Тој нагласи дека Унгарија се противи дури и на почетокот на пристапните преговори, оценувајќи дека вклучувањето на Украина би ја ослабнало Европската унија и дополнително би ги исцрпело нејзините ресурси.Премиерот истакна дека унгарската економија трпи последици и од војната и од слабеењето на Европската унија, додавајќи дека санкциската политика на Брисел сериозно ја погодила европската индустрија и довела до значително повисоки цени на енергијата во споредба со конкурентските економии.Во завршницата на интервјуто, Орбан зборуваше и за човечката цена на конфликтот, наведувајќи дека илјадници луѓе неделно излегуваат од борбите на двете страни, што, според неговите проценки, значи стотици илјади жртви годишно. Тој го постави прашањето кој ќе ја преземе моралната одговорност за таквите загуби.Обраќајќи им се на граѓаните на Унгарија, Орбан порача дека западниот свет се наоѓа во период на длабоки превирања и повика на самопочит и зачувување на сопствените вредности, оценувајќи дека токму тоа е патот што може да ја доведе земјата и нејзиниот народ кон мир.

Свет | пред 5 месеци

Хаос на европските аеродроми по стартот на EES: Чекања до 3 часа и предупредување за уште поголеми застои од јануари

Хаотични сцени, долги редици и повеќечасовни чекања стануваат сè почеста појава на европските аеродроми по стартот на Шенген системот за влез и излез (EES), кој почна да се применува од 12 октомври 2025 година. Во услови на зголемен сообраќај, патниците на одделни аеродроми чекаат и до три часа за да ги завршат граничните процедури.Аеродромските оператори предупредуваат дека состојбата може дополнително да се влоши доколку системот не се стабилизира до почетокот на јануари. Причина за загриженост е планираното зголемување на прагот за регистрација и обработка на патници од трети земји од сегашните 10 проценти на 35 проценти, што според календарот за имплементација треба да стапи во сила од 9 јануари.ACI EUROPE, европскиот огранок на Меѓународниот совет на аеродроми, јавно ги повика Европска комисија, eu-LISA, Фронтекс и земјите членки на Шенген итно да реагираат на растечките оперативни проблеми или да обезбедат поголема флексибилност во примената на EES сè додека системот целосно не биде функционален на сите аеродроми.Од ACI EUROPE посочуваат дека постепеното воведување на регистрацијата и снимањето биометриски податоци за државјани на трети земји значително го зголемило времето на обработка на граничните контроли – во некои случаи и до 70 проценти. Во шпицовите на сообраќајот, тоа резултира со чекања кои достигнуваат и до три часа.„Ова сериозно влијае на искуството на патниците – особено засегнати се аеродромите во Франција, Германија, Грција, Исланд, Италија, Португалија и Шпанија“, наведуваат од ACI.И по два месеца од стартот на системот, според аеродромските оператори, сè уште се регистрираат технички проблеми – од прекини и недоволна стабилност на системот, до недостапност на портите за автоматска гранична контрола (ABC) за обработка на EES на голем број аеродроми. Дополнителен предизвик е и недостигот од доволен број киосци за земање биометриски податоци, како и недоволен број полициски службеници.„Значителна непријатност веќе им се нанесува на патниците, а операциите на аеродромите се засегнати со моменталниот праг за регистрација на државјани од трети земји поставен на само 10%. Освен ако сите оперативни прашања што ги покренуваме денес не се решат целосно во наредните недели, зголемувањето на овој праг за регистрација на 35% од 9 јануари – како што бара календарот за имплементација на EES – неизбежно ќе резултира со многу посериозни застои и системски нарушувања за аеродромите и авиокомпаниите. Ова веројатно ќе вклучува сериозни безбедносни опасности“, изјави Оливие Јанковец, генерален директор на ACI EUROPE.ACI EUROPE е европскиот регион на Меѓународниот совет на аеродроми и ги претставува интересите на повеќе од 600 аеродроми во 55 земји, кои заедно опслужуваат над 95 проценти од комерцијалниот воздушен сообраќај во Европа.

Свет | пред 5 месеци